شۆەتسيانىڭ ناتو-عا ەنۋى قيىنداي ما؟

قاڭتاردا دانيالىق راس­مۋس پالۋدان ستوكگولمدەگى تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ الدىندا قۇران كارىمدى ورتەپ, تۇ­رىكتەردىڭ شۆەتسيانىڭ ۇيىم­عا مۇشەلىككە وتۋىنە قار­سىلىعىن ودان سايىن كۇشەيت­كەن ەدى. بۇل كەلەڭ­سىز وقيعا قايتالانىپ, سكاندينا­ۆيالىق ەلدىڭ باسى تاعى داۋعا قالدى. وسى رەتتە قۇ­ران­دى 37 جاستاعى يراكتان كەلگەن بوسقىن ورتەدى. «Euronews» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ول بىرنەشە اپتا بۇرىن پوليتسياعا قار­سىلىق تانىتىپ, قاسيەتتى كىتاپتى ورتەيتىنىن ايتقان. تۇرعىندار مۇنداي اراندا­تۋعا جول بەرىلمەۋ كەرەك ەكە­­نىن العا تارتىپ, پولي­تسيا­عا كىنا ارتىپ وتىر. ايىپ­تا­لۋ­شى بۇل قادامعا جەكە سەبەپ­تەرىمەن بارعانىن, سون­داي-اق ءسوز بوستاندىعىن ورنات­قىسى كەلەتىنىن ايتقان. ول شۆە­تسيانىڭ يميدجىنە كىر كەل­تىرۋ ويىندا بولماعانىن ايتادى.

ء«دىني ءماتىندى ورتەۋ – مەن­سىنبەۋ, قۇرمەتتەمەۋ جانە ورىنسىز ارەكەت. بۇل تۋرا­لى ءبىز بىرنەشە رەت ايتتىق. دەگەنمەن ۆاشينگتون ماجارستان مەن تۇركيانى شۆەتسيانىڭ ناتو-عا كىرۋى تۋرالى حاتتامانى را­تيفيكاتسيالاۋعا شاقىرۋدى جالعاستىرادى. شۆەتسيا وتكەن جىلى مادريد ءسامميتىنىڭ اياسىندا فينليانديا جانە تۇركيا­مەن كەلىسىلگەن ۇشجاقتى مەموراندۋم بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىندادى دەپ سانايمىز», دەدى اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆەدانت پاتەل. 

ناتو-نىڭ باس حاتشىسى يەنس ستولتەنبەرگ 11 شىل­دەدە ۆيلنيۋستە شەشۋشى سامميت بولاتىنى مالىمدەدى. ونىڭ قارساڭىندا باس حاتشى فرانتسيا پرەزيدەنتىمەن كەزدەستى. ەممانۋەل ماكرون تۇركيا مەن ماجارستاندى شۆە­تسيانىڭ وداققا كىرۋىن قولداۋعا شاقىرادى. ال شۆەتسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ناتو-عا كىرۋ ءۇشىن تۇركيا قويعان بارلىق تالاپتى ورىنداعانىن العا تارتادى.

«ۇشجاقتى مەموراندۋم بويىنشا, تەرروريزمگە قارسى كۇرەس – ماڭىزدى تالاپتىڭ ءبىرى. تەرروريستىك ۇيىمدى ناسيحاتتايتىن, نىعايتاتىن نەمەسە قولدايتىن ارەكەتتەرگە قارسى جاڭا زاڭ كۇشىنە ەندى. وسىلايشا, ءبىز كەلىسىمنىڭ سوڭعى تارماقتارىن ورىندادىق», دەدى شۆەتسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى توبياس بيللسترەم. 

تۇركيا ءالى رەسمي مالىم­دەمە جاساعان جوق. شۆەتسيا 2022 جىلعى 18 مامىردا فين­­ليان­ديامەن ءبىر ۋاقىتتا ناتو-عا مۇشەلىككە ءوتىنىش بەرگەن. بيىل 4 ساۋىردە رەسمي حەل­سين­كي مۇشەلىككە ءوتتى. ال شۆە­تسيا­نىڭ سولتۇستىك اتلان­تي­كالىق كەلىسىم ۇيىمىنا قو­سىلۋى تىكە­لەي تۇركيا مەن ما­جار­ستاننىڭ قولداۋىنا بايلانىستى.

نەگىزى تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعان فين­ليان­دياعا قاراعاندا شۆەتسيا­نىڭ ناتو-عا ءوتىنىش تۇسىرمەي تۇرىپ-اق ونىڭ قۇرامىنا ەنۋىنە قارسى بولدى. رەسمي انكارا شۆەتسيانىڭ كۇردىستان جۇ­مىس­شى پارتياسى (PKK) مۇ­شە­­لەرىن جانە اقش-تا تۇرا­تىن فەتحۋللاھ گۇلەننىڭ ءىزباسار­لارىن ەلگە كىرگىزگەنىنە نارازى.

بۇعان دەيىن ساراپشىلار وداقتاس ەكى ەلدىڭ ناتو قۇرامىنا كىرۋگە شەشىم قا­بىلداۋىنان گورى ولاردىڭ قاۋىپ­سىزدىك اليانسىنا تو­لىق مۇشە بولۋى قيىنعا سوعا­تى­نىن ايتقان ەدى. ولار ستوك­گولم مەن حەلسينكيدىڭ وت­پەلى كەزەڭى 12 ايعا سوزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجاعان. ويت­كەنى ناتو-نىڭ 30 مەم­لەكە­تىنىڭ ارقايسىسى ولاردىڭ مۇ­شەلىگىن راتيفيكاتسيالاۋى قاجەت, ءبارىنىڭ ءبىر­اۋىزدان قول­داۋى ەكىتالاي.

مۇنداي پىكىردى ساياساتكەرلەر دە راستاپ وتىر. فينليانديا ساياساتكەرى ەلينا ۆالتونەن فينليانديا پرەزيدەنتى مەن پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ناتو-عا دەرەۋ كىرۋ تۋرالى شەشىمىنە بايلانىستى ۇلىبريتانيانىڭ «Sky News» باسىلىمىنا سۇح­بات بەردى. «فينليانديا ون­داعان جىلدار بويى بەيتاراپ ەل بولدى, بىراق ءبىز شىعىستاعى كور­شىمىزدىڭ توندىرگەن قاۋپىن ەشقاشان ۇمىتقان ەمەسپىز. ءبىز ەشقاشان كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان ەمەسپىز. ويتكەنى بۇرىن رەسەي مەن كەڭەس وداعىنا قارسى سوعىس­قان­بىز. بىراق قازىر زامان باسقا. كورشىمىزدىڭ ودان بەتەر اگرەسسيۆتى, توسىن مىنەز تا­نىت­قانىن كورىپ وتىرمىز. سون­دىقتان ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ناتو-عا كىرۋدىڭ كەزى كەلدى», دەدى ساياساتكەر. فينليانديانىڭ ناتو-عا كىرۋىنە بايلانىس­تى رەسەي قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇم­­كىن بە دەگەن سۇراققا ول «ناتو – قورعانىس وداعى. سون­دىق­تان فينليانديا بولسىن, مۇم­كىن شۆەتسيا بولسىن بو­لا­شاقتا ءوز ەركىمەن نەمەسە حا­لىق­تىڭ شەشىمىمەن ناتو قۇ­را­مىنا كىرەتىنى ءسوزسىز. ءبىز دەمو­كراتيالىق ەلمىز جانە عا­سىرلار بويى ساقتاپ كەلە جات­قان قۇندىلىقتارىمىزدى قور­عاعىمىز كەلەدى», دەدى ەلينا ۆالتونەن.