استانا كەلىسسوزى: ابىرويلى ميسسيا اياقتالدى

«وزدەرىڭىزگە ءمالىم, قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسى ءوزىنىڭ مۇمكىن­دىكتەرىنە وراي دوستاس سيريا حالقىن جانە سيرياىشىلىك رەتتەۋ پروتسەسىن قولداۋعا كۇش-جىگەرىن سالىپ كەلەدى. 2017 جىلعى قاڭتاردان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كەپىلگەر ەلدەر – يران, رەسەي جانە تۇركيانىڭ مامى­لە­گەرلىگىمەن, سونداي-اق بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن سيريا جو­نىندەگى حالىقارالىق كەزدەسۋدىڭ 20 راۋندى ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ ون سەگىزى قازاقستاندا وتكىزىلدى. قازاقستاندا وتكەن سيريا جونىندەگى استانا فورماتى شەڭبەرىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ دەەسكالاتسيا ايماق­تارىن قۇرۋ, جانجالداسۋشى تاراپتار اراسىنداعى قانتوگىستى توقتاتۋ جانە ادام شىعىندارىن ازايتۋ ءتارىز­دى باستاپقى ماقساتتارى بۇگىنگى كۇنى تولىقتاي ورىندالدى», دەدى ق.تۇمىش.

سونداي-اق سپيكەر استانا پروتسەسى التى جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك باعىتىنداعى الەۋەتىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. سيريا حالقى ءۇشىن قيىن دا تاعدىر­لى كەزەڭدە استانا پروتسەسىنىڭ بارلىق قاتى­سۋ­شىلارىنىڭ ەلەۋلى ۇلەسىنە ريزا­شىلىق ءبىلدىردى.

ء«بىز بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ جاقسى نيەتتەرى مەن بىتىمگەرشىلىك كۇش-جى­گەرلەرىن جۇمىلدىرۋ ارقىلى وسى اسىل ميسسيا مالىمدەلگەن جوعارى ماقسات­تارعا قول جەتكىزەدى دەپ سەنەمىز. بۇگىن­گى تاڭدا سيريا توڭىرەگىندەگى احۋال تۇبە­گەيلى وزگەرۋدە. ونىڭ ءبىر دالەلى بولىپ اراب مەملەكەتتەرىنىڭ داماسكپەن ديپ­لو­ماتيالىق بايلانىستارىن جانداندىرۋعا ۇمتىلىسى, ال ناق­تى كورىنىسى – سيريانىڭ اراب مەم­لەكەتتەرى ليگاسىنا ورالۋى. سو­نى­مەن قاتار وسى 20-شى حالىق­ارالىق كەزدەسۋ شەڭبەرىندە سيريا-تۇركيا قاتى­ناستارىن قالىپ­قا كەل­تىرۋ بويىنشا «جول كارتاسى» جوباسىن دايىنداۋ بارىسىن تال­قىلاۋ ماقساتىندا يران, رەسەي, سيريا جانە تۇركيا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ورىنباسارلارىنىڭ كونسۋلتاتسيالارى ناتيجەلى ءوتتى», دەدى ق.تۇمىش.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىن­با­سارى استانا پروتسەسى ءوز مىندەتىن اسا ابى­رويمەن اتقارعانىنا توقتال­دى. وسى كەلىسسوزدەر ناتيجە­سىندە سي­ريا ايماقتاعى وقشاۋلانۋدان بىرتىندەپ قۇتىلىپ كەلەدى.

«وسى رەتتە اتالعان قول جەتكىزىل­گەن جەتىستىكتەردى, ونىڭ ىشىندە سيريانىڭ اراب وتباسىنا قايتا ورا­لۋىن نازارعا الا وتىرىپ, سيريا بويىنشا بۇگىنگى كەزەكتى 20-شى وتىرىستى استانا پروتسەسى شەڭبەرىندەگى سوڭعى ءىس-شارا دەپ رەسمي جاريالايمىز», دەدى ق.تۇمىش.

وسىدان كەيىن استانا پروتسەسىنە قاتى­سۋشىلاردىڭ بىرلەسكەن مالىم­دەمەسى قابىلداندى. قۇجاتتا كەپىل­گەر مەملەكەتتەر – يران, رەسەي جانە تۇركيا الەم­دەگى جانە ايماقتاعى جاعدايدىڭ دامۋىن قاراستىرىپ, سيريا داعدارىسىن تۇراق­تى رەتتەۋگە جاردەمدەسۋدەگى استانا پرو­تسەسىنىڭ جەتەكشى رولىنە توقتالدى.

«سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگىنە, تاۋەلسىزدىگىنە, بىرلىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا, سونداي-اق بۇۇ جارعىسىنىڭ ماقساتتارى مەن قاعي­داتتارىنا وزدەرىنىڭ مىز­عىماس ادال­دىق­تارىن قۋاتتادى جانە بۇل پرين­تسيپ­تەردى جالپىعا بىردەي ساقتاۋ جانە قۇرمەتتەۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

2023 جىلعى 20 ماۋسىمدا اس­تا­­نادا رەسەي فەدەراتسياسى, يران يسلام رەس­پۋبليكاسى, سيريا اراب رەسپۋب­ليكاسى جانە تۇركيا رەسپۋب­ليكاسى سىرتقى ىستەر مي­نيستر­لەرىنىڭ ورىن­باسارلارى اراسىندا وتكەن كونسۋل­تاتسيالاردىڭ سىندارلى سيپاتىنا نازار اۋدارادى.

سونىڭ ناتيجەسىندە تۇركيا مەن سيريا اراسىنداعى قارىم-قا­تى­ناستاردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جول كارتاسى دايىندالادى ء(تورت ەلدىڭ قورعا­نىس مينيسترلىكتەرى مەن ارنايى قىز­مەتتەرىنىڭ جۇمىسى­­مەن كەلىسىم جاسالادى). 2023 جىلعى 10 ما­مىردا ماسكەۋدە وت­كەن سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جانە 2023 جىل­­عى 25 ساۋىردە قورعانىس مينيستر­لەرىنىڭ تورتجاقتى كەز­دە­سۋ­لەرىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاع­دا­­لاس­­تىقتاردى ورىنداۋ ءۇشىن وسى سالاداعى بەلسەندى كۇش-جى­گەر­دى جال­عاستىرۋدىڭ ماڭىزىنا ەكپىن بەرەدى», دەلىنگەن بىرلەسكەن مالىمدەمەدە.

سونىمەن قاتار تەرروريزممەن كۇرەسۋ, سيريالىقتاردىڭ قاۋىپسىز, ەرىكتى جانە لايىقتى ورالۋى ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋ ماسەلەسى دە كورسەتىلگەن. ساياسي پروتسەستى جان­­داندىرۋعا, اتالعان ەلگە گۋماني­تارلىق كومەكتىڭ كەدەرگىسىز جەتكى­زىلۋىنە باسىمدىق بەرۋدى دە اتاپ وتكەن.

«تەرروريزمنىڭ بۇكىل ءتۇرى مەن كورىنى­سىنە قارسى كۇرەسۋگە, سون­داي-اق سيريانىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا نۇق­سان كەلتىرەتىن, كورشىلەس ەلدەر­دىڭ ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرۋگە باعىتتالعان سەپاراتيستىك جوسپارلارعا, ونىڭ ىشىندە ترانس­شەكارالىق شابۋىلدار مەن ين­فيلتراتسياعا قارسى تۇرۋ ماقساتىن­دا ىنتىماقتاستىقتى جال­عاستىرۋعا بەل بايلادى. سيريانىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىندە ءتۇرلى اتاۋ جامىلىپ ارە­كەت ەتەتىن لاڭكەستىك توپتار مەن ولار­دى جاقتاۋشىلاردىڭ ارەكەتتەرىن, سونىڭ ىشىندە بەيبىت تۇرعىنداردىڭ قۇربان بولۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىن ازا­ماتتىق ينفرا­قۇرىلىم مەن ىشكى كوشى-قون لاگەر­لەرىنە جاسالعان شابۋىلداردى ايىپتايدى. كە­پىلگەر مەملەكەتتەر سيريانىڭ سولتۇس­تى­گىنە قاتىستى قولدانىستاعى بارلىق كە­لىسىم­­دەردىڭ تولىق ورىندالۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

يدليب دەەسكالاتسيا ايماعىن­داعى جاعدايدى ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىردى. ونداعى جانە كورشىلەس وڭىردەگى جاعدايدى, سونىڭ ىشىندە گۋمانيتارلىق جاعدايدى تۇراقتى قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن ودان ءارى كۇش سالۋعا كەلىستى. ولار يدليب بويىن­شا بارلىق قولدانىستاعى كەلى­سىمدەردى تولىق ورىنداۋ ارقىلى تىنىشتىقتى ساقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى», دەلىنگەن بىرلەسكەن مالىم­دەمەدە.

ءبىر قىزىعى, كەلىسسوزگە قاتىسۋ­شى­­لاردىڭ كوپشىلىگى مۇنداي شە­شىم­دى كۇتپەگەن ەكەن. ماسەلەن, رە­سەي پرەزيدەنتىنىڭ سيرياداعى احۋال جونىندەگى ارنايى وكىلى الەكساندر لاۆرەنتەۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا مۇنى جاسىرعان جوق. «شىنىمدى ايتسام, بۇگىن ءبىز ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي بولدى. بۇل – قازاقستان سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسى. استانا الاڭى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءوز مىندە­تىن اتقاردى دەپ ساناپ وتىر», دەدى ا.لاۆرەنتەۆ.

يراندىق دەلەگاتسيانى باستاپ كەلگەن ديپلومات, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى الي اسكار حادجي جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا استانا پروتسەسى اۋقىم­دى جۇمىس اتقارعانىن اتاپ ءوتتى.

«سيريا مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى قالىپقا كەلتىرۋ ماقسا­تىندا سيريا, تۇركيا, يران جانە رەسەي سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭ­گەيىندە ەكىنشى كەزدەسۋ وتكىزدىك. قازىرگى تاڭدا سيرياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك بۇرىنعىعا قارا­عان­دا جاقسارعان. سىرتقى ساياساتتا ەلەۋلى وزگەرىستەر ورىن الدى. اتال­عان مەملەكەت كوپتەگەن اراب ەلدەرىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستارىن قالپىنا كەلتىردى, اراب ليگاسىنا قايتا ورالدى. وسى ۋاقىت ىشىندە سيريا مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن اسكەري, قاۋىپ­سىزدىك جانە سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرى دەڭگەيىندە ءارتۇرلى دەڭ­گەيدە كوپتەگەن كەزدەسۋ ءوتتى. سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىمىزدىڭ سي­ريا مەن تۇركيا اراسىنداعى ەكى­جاقتى قارىم-قاتىناستاردى قا­لىپقا كەلتىرۋگە ارنالعان جول كار­تاسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋگە ۋاع­دالاسۋىن ەسكەرىپ, بۇل كەزدەسۋ وتە ءساتتى ءوتتى دەپ ەسەپتەيمىز. ءبىز ديا­لوگتى قامتا­ماسىز ەتتىك, پىكىر ال­ماس­تىق. ءبىز ءارتۇرلى يدەيالارمەن تانىس­­تىق جانە ارينە سيريا, سيريا جانە تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناستاردى قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن جول كارتاسىن ازىرلەۋ پروتسەسى باستالدى. بۇل جۇمىس جالعاسا بەرەدى», دەدى ا.حادجي.