جالعان ستاتيستيكا جارعا جىعادى

ۇكىمەت ساعاتىندا كىرىسپە ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى البەرت راۋ بيىل ينفلياتسيا 21,3 پايىزدى قۇراپ, رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ال وسى كەزەڭدە كوكونىس 27,9 پايىزعا قىمباتتاعان.

«ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەردىڭ الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇ­لىك تاۋارلارى باعاسىن وسىرمەۋ جونىندەگى قابىلداعان شارالارى ناتيجە بەرمەي وتىر. ونىڭ ۇستىنە كارتوپتىڭ دا, قانتتىڭ دا, پيازدىڭ دا باعاسى نەگىزسىز ويناقشىپ تۇرادى. بۇل جاعدايدان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءوندىرىسىن دامىتۋ. جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىمەن, ونىڭ ىشىندە قانتپەن ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتۋ», دەدى ا.راۋ.

بۇدان كەيىن اۋىل شارۋاشى­لىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سايكەس كەيىنگى 3 جىل­­دا كوكونىس داقىلدارىنىڭ ەگىس الاڭ­ى 10,5 مىڭ گەكتارعا ۇل­عاي­دى. وسىلايشا, جالپى كولەمى 169,7 مىڭ گەكتاردى قۇراپ وتىر. سو­نىڭ ىشىندە ءسابىز القابى 1,0 مىڭ گەك­تارعا, قيار الاڭى 2,1 مىڭ گەك­­تارعا, پياز 4,5 مىڭ گەكتارعا ۇل­عايدى.

«كورسەتىلگەن كەزەڭدە كوكونىس داقىلدارىنىڭ ورتاشا ونىمدى­لىگى ارتتى. ماسەلەن, 2019 جىلى 260,5 تس/گا­ ءونىم تۇسسە, 2022 جىلى 271,4 تس/گا كوبەيدى. ءوز كەزەگىندە كوكونىس داقىلدارىنىڭ جالپى ءونىمى 653 مىڭ تونناعا ۇلعايىپ, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,8 ملن توننانى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار دا­قىلداردىڭ جالپى ءتۇسىمى ارتتى. پياز 187,8 مىڭ تونناعا (1 114,0 مىڭ توننا), ءسابىز ءتۇسىمى 17,2 مىڭ توننا (621,4 مىڭ توننا), قيار 74,1 مىڭ توننا (568,7 مىڭ توننا), قىزاناق 10,7 مىڭ توننا (801,2 مىڭ توننا) بولدى. كارتوپ ءوندىرۋ بو­يىن­شا دا جاعداي وسىنداي. كەيىنگى ءۇش جىلدا ەگىس الاڭى 7,6 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 198,9 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ونىمدىلىك 203,4 تس/گا­-دان 205,3 تس/گا-عا دەيىن ارتتى. جالپى, الىم 168,4 مىڭ تونناعا ۇلعايىپ, 4,1 ملن تونناعا جەتتى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بي­ىل­­ كوكونىس داقىلدارى 173,5 مىڭ گەك­تارعا, كارتوپ 197,6 مىڭ گەكتار­عا ەگىلگەن. بۇل ىشكى نارىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋگە جەتكىلىكتى. ماۋ­سى­م­ارالىق كەزەڭدە حالىقتى ونىم­مەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىر­قاتار شارا قا­بىلدانعان ەكەن. بىرىنشىدەن, جىل سايىن ەرتە ءپىسىپ-جەتىلەتىن داقىل­داردىڭ الاڭى ۇل­عايىپ كەلەدى. ەكىنشىدەن, جىلى­جايدا وسىرىلەتىن كوكونىستەردى جەتكىلىكتى مولشەردە وندىرۋگە با­سىمدىق بەرىلەدى.

«2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلىجايلاردىڭ الاڭى 1,2 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. جىلى­جايدا وسىرىلەتىن قىزاناق پەن قيار­­دىڭ جالپى ءونىمى 177,5 مىڭ تونناعا جەتتى. كەيىنگى ءۇش جىلدا ونەر­كاسىپتىك جىلىجايلاردىڭ الاڭى 31,7 گەكتارعا ۇلعايىپ, 2022 جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا 218,9 گەكتارعا تەڭەستى», دەدى ە.قا­راشوكەەۆ.

بۇدان بولەك, سالا باسشىسى جىلىجايعا قاتىستى وزەكتى ما­سەلەلەردى اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, فەر­مەرلىك جىلىجايلار الاڭىنىڭ تومەندەۋى بايقالادى, سوڭعى 3 جىل ىشىندە 62 گەكتارعا تومەندەگەن. سونداي-اق كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تۋىنداعان.

«كوكونىستەر مەن جە­مىستەردى ساقتايتىن قاجەتتى ين­فراقۇرى­لىم قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزى­لىپ جاتىر. مەملەكەت باس­شىسى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2021 جىلدان باستاپ 2025 جىلعا دە­يىن كوكونىس قويمالارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى كەشەن­دى جوسپار ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلادى. 2021-2022 جىلدارعا ار­نالعان كەشەندى جوسپار شەڭ­بەرىندە جوسپارداعى جالپى قۋات­تىلىعى 181,5 مىڭ توننالىق 36 جو­بانىڭ ورنىنا جالپى ساقتاۋ كو­لەمى 200,8 مىڭ توننا بولاتىن 37 جوبا ىسكە اسىرىلدى, ياعني جوس­پار 110 پايىزعا ورىندالدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

سونىمەن قاتار مينيستر باۋ-باقشا شارۋاشىلىعىنىڭ جاي-كۇيىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, نارىقتى المامەن تولىق قام­­تاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. وسى باعىتتا 2014 جىلدان باستاپ ين­ۆەس­تيتسيالىق سۋبسيديالار ەن­گىزىلە وتىرىپ, ونەركاسىپتىك الما باق­تارىنىڭ الاڭى 21,7 مىڭ گەك­تاردان 28,9 مىڭ گەكتارعا دەيىن وسكەن. ال ۇيىمداسقان شارۋا­شى­لىقتارداعى جالپى ءونىم 92 مىڭ توننادان 205 مىڭ تونناعا جەتكەن.

«جالپى, اتالعان كەزەڭدە بار­لىق الما باعىنىڭ الاڭى 30,3 مىڭ گەكتاردان 35,7 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلدى. جالپى ءونىم 157 مىڭ توننادان 267,9 مىڭ تون­ناعا دەيىن ارتتى. 2024 جىلعا قا­راي المانىڭ جالپى ءونىمى 352,5 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جوس­پارلانعان. بۇل ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

بۇدان بولەك, كوشەت جانە تۇ­قىمدارعا قاتىستى مالىمەتپەن ءبو­لىستى. وسى ورايدا, اۋىل شارۋا­شى­­لىعى داقىلدارىنىڭ سەلەك­تسياسى مەن تۇقىم شارۋا­شىلى­عىن دا­مىتۋدىڭ 2024-2028 جىلعا ار­نالعان كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. سون­داي-اق سۋدى ۇنەمدەۋ بو­يىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستارعا توقتالدى.

«2022 جىلى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلاتىن جەرلەر 21 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلدى, ناقتى ورىندالۋى 105 پايىزدى قۇ­رادى. بيىل مۇنداي جەرلەردىڭ اۋما­عىن 300 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەت­­­كىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ال 2030 جىلعا قاراي الاڭدار 750 مىڭ گەك­تار­عا دەيىن جەتەدى», دەدى ە.قا­را­شوكەەۆ.

بۇدان بولەك, سالا باسشىسى قانت ءوندىرىسىن دامىتۋ شا­رالارىنا توقتالدى. كەيىنگى بەس جىلدا قانت قى­زىل­شاسىنىڭ ورتاشا جالپى ءونىمى 450,0 مىڭ توننانى قۇراعان. سونداي-اق 2026 جىلعا قاراي ەگىس الاڭىن وڭ­تۇستىك وڭىرلەردە 38 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇل­عايتۋ كوزدەل­گەن. وسىلايشا, يم­پورت كولەمى 17 پايىزعا دەيىن ازايۋ­عا ءتيىس.

«فەرمەرلەردى قولداۋ جانە فەرمەرلەر ءۇشىن ونى ءوندىرۋدىڭ رەن­تابەلدىلىگىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا بيىل قانت قى­زىل­شاسىن ساتىپ الۋ باعاسى, سونداي-اق سۋبسيديا مولشەرى ۇل­عاي­تىلدى. ماسەلەن, قانت زا­ۋىت­­تارى تونناسىنا 15 مىڭ تەڭگە, ال مەملەكەت 25 مىڭ تەڭگە سۋب­سيديا­ تولەيدى. بۇدان باسقا, مەم­لە­كەتتىك قولداۋ شارالارىن جە­تىلدىرۋ جونىندەگى جۇمىس شەڭ­بەرىندە قىزىلشا جينايتىن كومباينداردى, سەپكىشتەر مەن ساباق­كەسكىشتەردى ساتىپ الۋعا وتەم­اقى ءنورماتيۆىن 50 پا­يىزعا دەيىن ارتتىرۋ ماسەلەسى پىسىق­تا­لىپ جاتىر», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

بۇدان كەيىن ءسوز العان ءماجى­لىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىزباەۆ سالاعا قاتىستى بىرقاتار ماسەلەنى اتاپ كورسەتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىن­شا, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وسى باعىتتاعى سالا­ارالىق ءىس-ارەكەتتەرى ۇيلە­سىمسىز ءارى ءتيىمسىز جۇمىس ىستەيدى.

«ەكولوگيا مينيسترلىگى – سۋمەن قامتۋ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى – ەنەرگيا تاسىمالداعىشاردى ۋاق­تىلى جەتكىزۋ جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەردى قول­دايتىن تاريفتەر, ساۋدا مينيستر­لىگى – يمپورت جانە ەكسپورت, ساۋدا جەلىلەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىمەن بىرلەسىپ ور­تاق شە­شىم قابىلدامايدى. اكىم­دىكتەر الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كور­پو­را­تسياسىنىڭ ءتيىمدى جۇمى­سىن جانە ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل­دا سەر­ۆيستىك-دايىنداۋ جەلى­لەرىن ۇيىم­داستىرۋدى دۇرىس جولعا قويماعان. اۋىل شارۋا­شىلىعى مي­نيسترلىگى شارۋالار­دىڭ مۇد­دەسىن قورعايتىن جانە مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەس­تىرەتىن ىقپال­دى ورگان بولا الماي وتىر», دەدى س.ەگىزباەۆ.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ستا­تيس­­كانىڭ انىق ءارى ءدال بولماۋى ۇكىمەت قابىلداعان شارالاردىڭ تيىم­­دىلىگىن جوققا شىعارادى. بۇل بۇكىل اۋىل شارۋاشىلىعى سا­لا­­سىنداعى جۇيەلى پروبلەماعا اينال­عانىن اتاپ ءوتتى.

«ستاتيستيكالىق دەرەكتەر سا­­لاداعى ناقتى احۋالدى, ءىس­تىڭ ءمان-جايىن كورسەتپەيدى. اۋىل­ شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ون­دى­رۋگە قاتىستى ستاتيستيكا­دا اسى­را سىلتەۋ­شىلىك بار. مۇن­داي جاعدايعا اكىمدىكتەر قىزمەتىن باعالاۋدىڭ ناتيجەسىندە ولار­دىڭ اراسىندا كوپ جىلدان بەرى قا­لىپتاسقان ءوزارا جاسىرىن با­سەكەلەستىك ىقپال ەتىپ وتىر. جەر­­گىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ قىزمەتىنە وسىلاي باعا بەرۋ­دەن باس تارتىپ, جۇمىس تيىم­دى­لىگىن باعا­لاۋدىڭ باسقا ادىس­تە­رىنە كوش­كەن دۇرىس. ۇكىمەت ستا­­تيس­تي­كالىق دەرەكتەردىڭ انىق­تى­عىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مالى­مەت­­تەردى جيناۋ مەن ەسەپكە الۋ جول­دارىن قايتا قاراۋ قاجەت دەپ ەسەپ­تەيمىز», دەدى س.ەگىزباەۆ.

سونداي-اق دەپۋتات اۋىل شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا قاراماستان, سالاداعى تۇيتكىلدى ماسەلە كوپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسە­لەن, ءالى كۇنگە كوشەتتەردى سىرت­تان يمپورتتايمىز. تىڭايت­قىشتار دا نەگىزىنەن شەتەلدەن تاسى­مال­دا­نادى. ونىڭ ۇستىنە, شەت­ەل­دەن اكەلىنگەن تاۋارلاردىڭ كەي­بىرى كارانتين تالاپتارىنا ساي ەمەس. دەپۋتات قانت بويىنشا دا جاعداي كۇردەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«ۇكىمەت 2022 جىلى جالپى بيۋدجەتى 495 ملرد تەڭگە بولاتىن قانت سالاسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن قابىلدادى. بىلتىر 3,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا يگەرىلدى, بيىل 14,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. الايدا وسىنداي قوماقتى مەملەكەتتىك قولداۋعا قاراماستان, دامۋ ءۇردىسى تەرىس ديناميكانى كور­سەتىپ وتىر. مىسالعا, 2020 جىلى وتان­دىق شيكىزات نەگىزىندە ىشكى سۇرا­نىستىڭ 9 پايىزى قامتا­ما­سىز ەتىلسە, 2021 جىلى – 7 پا­يىز, ال 2022 جىلى 6 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. پارادوكس: اقشانى كو­بى­رەك يگەرەمىز, ءونىمدى ازىراق الا­مىز», دەدى س.ەگىزباەۆ.

جيىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىم ازىرلەنىپ, ۇكى­مەتكە جولدانادى.