شىمكەنت – ينۆەستورلارعا قولايلى قالا

«بيىل شىمكەنت قالاسىنىڭ رەسپۋب­ليكا­لىق ماڭىزى بار قالالار ساناتىنا قوسىلعانىنا 5 جىل تولدى. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن قالا اۋماعىنا ينفرا­قۇرىلىممەن قامتىلۋ دەڭگەيى تومەن 40-تان اسا ەلدى مەكەن قوسىلعان. قالانىڭ قاجەت­تىلىگىنە جەتىسپەيتىن ينفرا­قۇرى­لىم, قوعامدىق كولىك ماسەلەلەرى وزەكتى ەدى. قازىر بۇل سۇراقتار ءبىرشاما شەشىمىن تاپتى.

سوڭعى بەس جىلدا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 492 ملرد تەڭگە­دەن 937 ملرد تەڭگەگە جەتتى, شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 58 مىڭنان 110 مىڭعا دەيىن ءوستى. قالاعا 2 ترلن تەڭگەدەن اسا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, بيۋدجەت كولەمى 146 ملرد تەڭگەدەن 613 ملرد تەڭگەگە جەتتى», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.

ءسويتىپ, ماكروەكونوميكالىق كورسەت­كىش­تەردە ءوسىم ديناميكاسى بار ەكەنىن ايتتى. بيىلعى 5 ايدا ينۆەستيتسيا كولەمى – 22 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى – 29 پايىزعا, پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي الاڭى – 73 پايىزعا, بولشەك ساۋدا كولەمى – 25 پايىزعا ارتقانىن اتاپ ءوتتى.

ورگە باسقان ءوندىرىس

اكىم قالادا ءوندىرىس سالاسى دا وركەن جايىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. «قالادا جالپى اۋماعى 869 گەكتاردى قۇرايتىن 5 وندىرىستىك الاڭ جۇمىس ىستەيدى. وندا 13 مىڭ­نان اسا جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. ەندى 358 ملرد تەڭگەگە 337 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇگىنگە قولدانىستاعى وندىرىستىك ايماقتاردىڭ تولىمدى­لىعى 90 پايىزدان استى. ءوندىرىس الاڭدارىنا قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى, جاڭادان 867 گەكتاردى قۇرايتىن 5 ءوندىرىس اۋماقتارىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

بۇل اۋماقتاردا 400 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 284 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە استى. ال وندا اشىلاتىن جۇمىس ورنى – 12 مىڭعا جۋىق. قۇرىلاتىن اۋماقتاردىڭ ەكەۋىندە قولدانىستاعى وندىرىستىك الاڭدار كەڭەيتىلسە, ۇشەۋى – جاڭا الاڭدار. ونىڭ ىشىندە «جۇلدىز» يندۋستريالىق ايماعى بار. جالپى اۋماعى 306 گەكتار ايماققا ينجە­نەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇرى­لىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭا يندۋستريالىق ايماقتا ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, مەتاللۋرگيا, جيھاز ونەركاسىبى, قۇرىلىس يندۋسترياسى سالالارىندا 3 مىڭنان اسا ادامعا جۇمىس بەرىلەدى. 200 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىعا 50-دەن اسا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسپاق. ول ايماقتا ينۆەستيتسيالىق قۇنى 147 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, 42 جوبانى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك», دەپ ءسوزىن جالعادى اكىم.

شىمكەنت قالاسىندا اۋىلشا­رۋاشى­لىق ونىمدەرىن تەرەڭ وڭ­دەيتىن ءوندىرىس الاڭدارىن دامىتۋ ماقساتىندا, اۋماعى 132 گەكتاردى قۇرايتىن «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى اگرو-يندۋستريالىق ايماعىندا ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. ناتيجە­سىندە, 21 جوباعا 23 ملرد تەڭگە ين­ۆەستيتسيا تارتىلىپ, 1 800-دەن اسا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولىپتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­ماسىنا سايكەس, ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعىن كەڭەيتە وتىرىپ, بۇكىل وڭتۇستىك ءوڭىرى ءۇشىن وڭىرلىك حاب قۇرۋ جۇمىستارى باستالدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2023-2027 جىلدار. اتالعان اي­ماقتا 47 ملرد تەڭگەگە 23 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. اۋماعى 119 گەكتاردى قۇرايتىن جاڭادان «ستاندارت» جەكە يندۋس­تريالىق ايماعى قۇرىلۋدا. بۇل ايماققا 30 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 150 جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى, 2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. بيىل وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 300-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرىپ, 14 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 14 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلماقشى.

كەرەگەسى كەڭەيگەن كاسىپكەرلىك

 شىمكەنتتە مەملەكەت تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە اۋقىمدى قولداۋ كورسە­تىلۋدە. «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسى» اياسىندا 17,9 ملرد تەڭگە ءبولى­نىپ, جىل باسىنان 3 176 جوباعا 7,9 ملرد تەڭگەنىڭ قولداۋى كورسەتىلدى. ودان باس­قا, مەملەكەتتىك باعدارلامادان بولەك, كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماق­ساتىندا جەرگى­لىكتى «ىسكەر قالا» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. باعدارلاما اياسىندا 1,4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل باسىنان 153 جوباعا 412 ملن تەڭگەگە قولداۋ كورسەتىلدى.

«بۇل رەتتە, جاستار مەن ايەل­دەر كا­سىپكەرلىگىن 1 پايىزدىق مولشەرمەن 10 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيەلەندىرۋ قارال­عان. ودان باسقا باعدارلاما اياسىن­دا كاسىپكەرلەرگە وندىرىسكە باعىتتالعان جەڭىل­دەتىلگەن نەسيەلەر بەرۋ قاراستىرىل­عان, اتاپ ايتقاندا, 2 پايىزدىق مولشەرمەن 50 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيەلەر الۋعا بولادى. ءىس-شارا اياسىندا ونەركاسىپتىك پاركتەردە ءۇش جىل ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن شاعىن كاسىپ­ورىن­داردىڭ جالداۋ اقى­سىنىڭ شىعىندارى وتەلەدى. ءبىرىنشى جىل – 75%, ەكىنشى جىل – 50%, ءۇشىنشى جىل – 25% مەملەكەت ەسەبىنەن تولەنەدى. «بيزنەسكە ارنالعان ۇكىمەت – Shymkent Invest» بىرىڭعاي ورتالىعىندا 33 مىڭعا جۋىق, جىل باسىنان تاعى 5 مىڭداي كاسىپ­كەرگە بيزنەس-جوسپاردى ازىرلەۋدەن باس­تاپ, جوبانى پايدالانۋعا بەرۋگە دەيىن­گى قۇ­جاتتارعا قولداۋ كورسەتىلۋدە. ناتي­جە­­­سىندە, بۇگىندە قالادا بەلسەندى جۇ­مىس جاسايتىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر سانى 124 مىڭنان اسىپ, وتكەن جىلمەن سا­لىس­­تىرعاندا 52 پايىزعا ارتتى», دەدى م.ايتەنوۆ.

ءباسى جوعارى ءبىلىم

ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن دامىتۋ ماقسا­تىندا سوڭعى بەس جىلدا 48 810 ورىندىق 105 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ 80%-ى جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن سالىنعان. ەندى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 19-دان 3-كە, ىڭعايلى مەكتەپ سانى 17-دەن 3-كە ازايدى. بيىل 18 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرىپ, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسىن تولى­عىمەن شەشۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن.

«پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جو­باسى اياسىندا قالادا 2026 جىلعا دەيىن 28 مىڭ ورىندىق 18 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ەكى وقۋشىلار سارايىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالادى. ونىڭ بىرەۋى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. ودان باسقا 750 ورىندىق 5 ونەر مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانۋدا», دەدى بايانداماشى.

دەڭگەيى وسكەن دەنساۋلىق

سوڭعى 5 جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن جا­راق­تاندىرۋعا 19 ملرد تەڭگە با­عىتتالىپ, قامتۋ دەڭگەيى 67 پايىز­دان 79 پايىزعا ارتىپتى. سوڭعى 4 جىلدا 12 جەكە ەمحا­نا اشىلىپ, مەملەكەتتىك ەمحا­نالاردىڭ جۇكتەمەسى 30 پايىزعا ازايعان. وتكەن جىلى قالادا جەكە ينۆەس­تور ەسەبىنەن پەت/كت ساۋلەلى تەراپيا ورتالىعى اشىلىپ, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن باستاپقى ساتىسىندا انىقتاپ, الدىن الا ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.

بيىل جەكە ينۆەستورلار ەسەبى­نەن 3 جاڭا ەمحانا اشىلدى. وسى اتقارىلىپ جات­قان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جىل باسىنان جالپى ءولىم كورسەتكىشى 8%-عا, نارەستە شەتىنەۋى 20,6%-عا تومەندەدى. ال انا ءولىمى تىركەلمەگەن. 2025 جىلعا دەيىن جاڭا زاماناۋي پەرزەنتحانا مەن جە­كە ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن 800 ورىن­دىق كلينيكانىڭ قۇرىلىسى جانە 6 مەدي­تسينا­لىق ورتالىق اشۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن.

سىننان سۇرىنبەگەن سپورت

بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىن­دا, وسىدان 3 جىل بۇ­رىن رەسپۋبليكادا العاش بولىپ «شىمكەنت جاستار ليگاسى» اتتى بىرەگەي جوبا باستالعان. جىل سايىن وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, ليگا اۋقىمى ارتۋدا. بيىل 151 مەكتەپتەن 500-دەن اسا كوماندالار جاساقتالىپ, 6 مىڭ­عا جۋىق وقۋشى قاتىستى. قالادا سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا بيىل «ۇستەل تەننيسى سپورت كەشەنى» جانە «جاڭا يپپودروم» قۇرىلىسى (دەمەۋشى ەسەبىنەن), «مەتاللۋرگ» ستاديونىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن بيۋدجەت ەسەبىنەن اۋىسىمىنا 250 بالانى قابىلدايتىن 2 سپورت عيماراتى جانە جەكە كاسىپكەر ەسەبىنەن «SPORT LIFE» فۋتبول ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. بيىل سپورتتىق ۇيىرمەلەرمەن جان باسىنا شاققاندا قارجىلاندىرۋ ارقىلى 19 مىڭنان اسا بالا قامتاماسىز ەتىلگەن.

جۇمىسسىزدىق ازايدى

حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءىس-شارالا­رىنا بيىل 57 مىڭ ادام جوسپارلانىپ, ونىڭ 42 مىڭىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. جىل باسىنان 14 مىڭنان اسا ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپتى. سوڭعى جىلدارى جۇمىسپەن قامتۋ ءىس-شارالارىن كۇشەيتۋ ارقىلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا ازايىپ, 10 794 وتباسىنى قۇراعان.

يگىلىككە جاراعان ينفراقۇرىلىم

«سوڭعى 5 جىلدا ينجەنەرلىك-ينفرا­قۇرىلىم جۇيەلەرىنە بيۋدجەتتەن 191 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ, ونىڭ 87 پايىزى نەمەسە 166 ملرد تەڭگەسى سوڭعى ءۇش جىلدا ءبولىندى. ناتيجەسىندە, 1 ماگيسترالدى سۋاعار سالىنىپ, قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 364 مىڭ تەكشە مەترگە جەتتى. ول شامامەن 2030 جىلعا دەيىن جەتەدى. ءتورت پودستانسا سالۋ ارقىلى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۋاتتىلىعى 490 مۆت-عا جەتىپ, قالانىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى قاجەتتىلىگى شەشىلدى. گازداندىرۋ سالاسىندا جاڭا اگرس سالۋ ارقىلى, گاز قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 430 مىڭ تەكشە مەترگە جەتىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى گاز ماسەلەسى دە ءوز شەشىمىن تاپتى», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.

 «كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ كولەمىن بيىل 38,0 ملرد تەڭگە­گە جەتكىزىپ, 2018 جىلمەن سا­لىستىرعاندا 5 ەسەگە ۇلعايتىلدى. سوڭعى 5 جىلدا ۇزاقتىعى 900 شاقىرىمنان اسا اسفالتتالعان جول سالىنىپ, قالانىڭ ورتالىق بولىگىندەگى ءىرى جولايرىق پايدا­لانۋعا بەرىلدى.

 جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, قالاداعى اۆتوبۋس­تار پاركىن سوڭ­عى 5 جىلدا 35 پايىزدان 90 پايىز­عا دەيىن جاڭارتىپ, شالعايدا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر تولى­عىمەن اۆتوبۋسپەن قامتىلدى. جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جاڭا اۋەجاي تەرمينالىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن.

«ال تەمىرجول ۆوكزالى سەنىم­گەر­لىك باسقارۋعا بەرىلىپ, جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن تولىعىمەن قايتا جاڭارتىلاتىن بولادى. ناتيجەسىندە, اۋەجايدىڭ جولاۋشىلاردى وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 200 ادامنان 2 000 ادامعا, تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ قىزمەت كورسەتۋى تاۋلىگىنە 2 000 ادامنان 6 000 ادامعا دەيىن ارتادى», دەدى م.ايتەنوۆ.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى

 شىمكەنت قالاسىندا سوڭعى بەس جىلدا 3 ملن 700 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي سالىنعان. ونىڭ 2 ميلليونى سوڭعى ەكى جىلدا پايدالانۋعا بەرىلدى. ەن­­دىگى كەزەكتەگى مەجەمىز – جىل سايىنعى تۇر­­عىن ءۇي كولەمىن 2 ملن شارشى مەترگە جەتكىزۋ. ول ءۇشىن ينفراقۇرىلىممەن دەر كەزىندە قامتۋ قاجەت. قازىر قۇرىلىس اۋماق­تارى ايقىندالىپ, ينجەنەرلىك جۇيە­­لەر­دى جوبالاۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن.

«بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭ­بە­رىندە 4 445 وتباسى باسپانامەن قامتىلا­دى. مەملەكەتتىك باعدارلامادان تىس قا­لىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ساناتتاعى ازا­مات­تار دا بار. اتالعان ساناتتاعى ازا­ماتتار­دى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ ماقسا­تىن­دا, «قامقور» جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇي باعدار­لاماسى قابىل­داندى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا 3 ملرد تەڭگە ءبولىندى», دەدى بۇل جونىندە قالا باسشىسى.

قولايلى قالا قالىپتاستىرۋ

قالا تۇرعىندارى مەن قو­ناق­­تا­رىنا قولايلى قالا قالىپ­تاس­تىرۋ ماقساتىندا, اعىمداعى جى­لى 9 گۇلزار, 1 ساياباق سالۋ جانە قالا ورتالىعىنداعى قوشقار اتا وزەنى جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلەتىن بولىپتى. اۋماعى 42 گەكتاردى قۇرايتىن شىم-سيتي شاعىن اۋدانىندا جاڭا ساياباق قۇرىلىسى باستالعان. قالاداعى دەمالىس ايماقتارىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا, جوسپارعا سايكەس جىل سايىن 10 گۇلزار سالۋ مۇمكىندىك بار.

ء«تيىمدى جانە ناتيجەلى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن حالىقپەن كەرى بايلانىس وتە ماڭىز­دى. وتكەن جىلدان باستاپ مەملە­كەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزۋ ءتارتىبى وزگەردى. وسى ورايدا, توقسانىنا 1 رەت قالاداعى 5 اۋدان تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدىڭ جەلىلىك كەستەسى بەكىتىلدى. وتكەن 5 ايدا قالا اۋماعىنداعى تۇرعىن الاپتار مەن شاعىن اۋدانداردى ارالاپ, 70 كەزدەسۋ وتكىزدىم. اكىمنىڭ جەكە قابىلداۋى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن كۇنى بويى «اشىق ەسىك» فورماتىندا وتۋدە», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.

 اكىم حالىقتى تولعاندىراتىن ءاربىر سۇراقتى باقىلاۋعا قويىپ, ونى قاتاڭ قاداعالاۋدى جوسپارعا ەنگىزگەن. جىل باسىنان بەرى قالا اكىمى 6 جەكە قابىلداۋ وتكىزىپ, 629 ادام قابىلداعان. ناتيجەسىندە, ماسەلەلەر بويىنشا 322 تاپسىرما بەرىلىپ, ونىڭ 224 شەشىمىن تاپسا, قالعاندارى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس قارالۋدا.

ودان باسقا, تۇرعىنداردى تول­عان­دىراتىن ماسەلەلەردىڭ سوڭى­نا دەيىن ورىندالۋىنا قول جەت­كىزۋ, اشىق جانە ءتيىمدى جۇمىس جا­ساۋ ءۇشىن ءار ەلدى مەكەننەن بەل­سەن­دى ازاماتتاردىڭ باقىلاۋى ەسكە­رىلەدى. بۇل تاجىريبە حالىقپەن كەرى بايلانىس­تى كۇشەيتىپ, قازىر­دىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر.