استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق ۇيىمداستىرعان پانەلدىك پىكىرتالاس ءوتتى. «ەۋرازيا: ورنىقتى دامۋ جولىندا» تاقىرىبىنا ارنالعان ءىس-شاراعا جوعارى دارەجەلى سپيكەرلەر قاتىسىپ, ورنىقتى دامۋ پروبلەمالارىن شەشۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
پانەلدىك سەسسياداعى العاشقى ءسوزدى «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى قانات شارلاپاەۆ سويلەپ, فورۋمدا تالقىلاناتىن ماسەلەلەر اۋقىمى كەڭەيگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ىرگەلى جيىن سىندارلى ديالوگ ارقىلى الەمدەگى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«ەۋرازيا – وتە قىزىقتى ايماق. ال قازاقستان اتالعان قۇرلىقتا ايرىقشا ءرول وينايدى. قازىرگى جاعدايعا قاراساق, جەتكىزۋ تىزبەگى بۇزىلعان, لوگيستيكا دا ايتارلىقتاي وزگەرگەن. ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىق مەملەكەتتەردىڭ دە, جەكە سەكتوردىڭ دا كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى تاقىرىپقا اينالىپ وتىر. ارينە, قازاقستان بۇل ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا نيەتتى. ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا كەلسەك, مۇندا ءۇش اسپەكتىنى ايتۋ ماڭىزدى. ءبىرىنشىسى – ەكونوميكالىق ءوسۋ. ونى الەۋمەتتىك ۇدەرىسسىز, قورشاعان ورتانى قورعاۋسىز دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل – قازاقستاننىڭ باستى ۇستانىمدارىنىڭ ءبىرى. «بايتەرەك» – قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىنداعى ءىرى اگەنتتەردىڭ ءبىرى. ءبىز تارازىنىڭ ءبىر جاعىنا تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق دامۋدى, ەكىنشىسىنە الەۋمەتتىك جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەلەرىن قويۋىمىز كەرەك», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, كوپشىلىككە ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي. وسى ورايدا, ەلىمىز قۇرىلىس سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, بارشاعا قولجەتىمدى ەتۋ جولىندا تابىستى جۇمىس اتقارىپ جاتقانىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار وتباسى بانكتىڭ قىزمەتىنە توقتالىپ, پايىزدىق مولشەرلەمەسى تومەن نەسيە ارقىلى تۇرعىندارعا باسپانا الۋعا مۇمكىندىك ۇسىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«قۇرىلىس ماسەلەلەرى, قولجەتىمدى جانە ورنىقتى بولۋى كەرەك تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى بارشامىزعا ماڭىزدى تاقىرىپ دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ەنشىلەس ۇيىمىمىز وتباسى بانك باسپانا الۋعا يپوتەكا بەرەدى, ول – ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى قارجىلىق ويىنشى.
سونىمەن قاتار ايەلدەرگە ارنالعان باعدارلاما دا بار. وسى ورايدا, ولار نەسيەنى ۋاقتىلى تولەيتىنىن, العاشقى جارنانى جيناۋدا قيىنشىلىق كورمەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇدان بولەك, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان باعدارلاما دا جۇمىس ىستەيدى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
«بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىسى قازاقستان بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرىنە دە ەرەكشە باسىمدىق بەرىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەل, سۋ, كۇن ەنەرگياسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, بۇل باعىتتا 400 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىلعان.
«سونداي-اق «بايتەرەك» اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن جۇمىس ىستەيتىن «دامۋ» قورى بار. قور جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە شاققانداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى بىلتىرعى 33 پايىزدان 36 پايىزعا دەيىن ارتتى. الداعى ۋاقىتتا مۇنىڭ كوبەيە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. البەتتە, حالىقارالىق ولشەممەن سالىستىرعاندا بۇل كوپ ەمەس شىعار. بىراق شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جول اشاتىن جالعىز جول.
باسقا دا حالىقارالىق ينستيتۋتتارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتتىق. بىزدە تەڭگەگە نومينالدى تۇردە شاققاندا شامامەن 200 ميلليون ەۋروعا نەسيە جەلىسى بار. ايتسە دە, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋىمىزدى جالعاستىردىق. بۇدان بولەك, العاشقى الەۋمەتتىك وبليگاتسيالاردى شىعاردىق. ونىڭ كولەمى سالىستىرمالى تۇردە كوپ ەمەس, دەگەنمەن بىرنەشە جىل بۇرىن ميلليارد تەڭگەلىك الەۋمەتتىك وبليگاتسيالارعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشتىق. بۇل باعىتتا اتقارىپ جاتقان جۇمىس از ەمەس», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
سونىمەن قاتار سپيكەر قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعىنا مول قاراجات قۇيىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. اتالعان سالانى تۇراقتاندىرۋ نەگىزگى باسىمدىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدە جەر مول بولعانىمەن, سۋ تاپشىلىعىنان زارداپ شەگەتىنىمىزگە نازار اۋداردى.
«قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن نەعۇرلىم تۇراقتى ەتۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت. قازاقستان – وسى سالاداعى ەڭ ۇلكەن نەسيە بەرەتىن ەل. وسىعان دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا جارتى تريلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات قۇيىلدى. ءبىز ۇلكەن نەسيەلەرمەن شەكتەلىپ قالمايمىز. شاعىن نەسيە بەرۋ دە جولعا قويىلعان. قۇرال-جابدىقتار مەن تەحنيكانى ليزينگكە بەرەمىز. قارجىلىق ۇيىمداردىڭ فەرمەرلەرمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋىنە كومەكتەسەمىز. وسى ورايدا, ەڭ ماڭىزدىسى, فەرمەرلەرگە سمارت سۋ تەحنولوگياسىن قولدانۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت.
ەندەشە, مۇنىڭ ءبارى ەكى ماسەلەنى ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ ءبىرىنشىسى – اۋىلدىق جەرلەردەگى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ. قازاقستان حالقىنىڭ 40 پايىزدان استامى شىن مانىندە اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ال وسى سالاداعى كاسىپكەرلىك مودەلدى جەتىلدىرۋ ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتادى. ەكىنشى ماسەلە, قازىرگى تاڭدا جەر-جاھاندا دا وزەكتى بولىپ تۇرعان – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى. ارينە, ەلىمىزدە قۇس ەتى جانە ءسۇت ونىمدەرى سەكىلدى سالالاردا ءالى دە اتقارىلاتىن جۇمىستار جەتەرلىك. دەسەك تە, ماڭىزدىسى – قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازياداعى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. سول سەبەپتى ەلىمىز بۇل سالاعا ەرەكشە دەن قويادى.
كوپتەگەن ادام ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ (ESG) فاكتورلارى نارىقتان كەتەدى دەپ سەندى. بىراق ولاي بولماي شىقتى. مۇمكىن, كەي ينۆەستورلار وسى سالادان قارجىسىن شىعارىپ جاتقان شىعار. بىراق حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قارجى ينستيتۋتتارى ءالى دە ينۆەستيتسيانى سول جاققا باعىتتاپ وتىر. قارىز الۋشىلار ESG ماقساتتارى ءۇشىن قاراجات السا, ولار ءۇشىن ءتىپتى جەڭىلدىك مولشەرلەمەسى بار. ءتىپتى رەيتينگ ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق مىندەتتەمەلەرىمىزگە بايلانىستى انىقتالاتىنىنا سەنىمدىمىن. وسى فاكتورلاردىڭ قوسىندىسى جاڭا نارىقتى قۇرۋعا اكەلەدى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
بۇدان كەيىن «بايتەرەك» ۇبح» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى – تاۋەلسىز ديرەكتورى ماري-حەلەن بەرارد ءسوز الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, استانا حالىقارالىق فورۋمى شارتاراپتىڭ باسىن قوسىپ وتىر.
«ەۋروپا ورنىقتى دامۋ دەپ اتاۋعا بولاتىن بۇكىل سالادا ورنىقتى دامۋعا تولىعىمەن دەن قويعان. ارينە, ەكونوميكا, دامۋ, تابيعي رەسۋرستار, ەنەرگەتيكا سالالارىندا قامتىلعان. بۇل مانتراعا اينالدى. وعان قارسى ەشتەڭە ىستەي المايسىز. دۇرىس جولدا, كاسىبىڭىز زيانسىز ەكەنىن كورسەتپەي, ەشبىر جوبا ۇسىنۋعا مۇمكىندىك جوق. ءجۇز پايىز ورنىقتى, ەكولوگيالىق تۇرعىدا تازا بولۋ قاجەت.
بىراق كەيدە اسىرا سىلتەپ جاتامىز. ويتكەنى كەي جاعدايدا ءجۇز پايىز ەكولوگيالىق تۇراقتى ەمەس, بىراق جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەتىن, پايدا اكەلەتىن جاقسى ەكونوميكالىق جوبالارعا كەدەرگى كەلەدى. مەن كوپ مىسال كەلتىرگىم كەلمەيدى. ءوزىم كۋا بولعان فرانتسۋز گۆياناسىنداعى التىن كەنىشىنە قاتىستى ءبىر وقيعانى بايانداپ بەرەيىن. جالپى, تاۋ-كەن ءوندىرىسى قورشاعان ورتاعا, تابيعي رەسۋرستارعا, قۇستارعا, كوبەلەكتەرگە, گۇلدەرگە, اعاشتارعا زيان تيگىزەتىن مۇلدەم ورنىقتى ەمەس نارسە رەتىندە قاراستىرىلادى», دەدى ماري-حەلەن بەرارد.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, لاتىن امەريكاسىنىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان فرانتسۋز گۆياناسى وسىنداي اسىرە سىلتەۋدىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر. بۇل نەگىزى فرانتسيانىڭ اۋماعى سانالادى. سۋريناممەن جانە برازيليامەن شەكتەسەدى. ەل اۋماعىن تۇگەلدەي تروپيكالىق ورمان الىپ جاتىر.
«فرانتسۋز گۆياناسى – وتە كەدەي ەل. بەلسەندى حالىقتىڭ 30 پايىزعا جۋىعى جۇمىسسىز, جاستارعا ىستەيتىن ءىس تابۋ وتە قيىن. بىراق التىنعا وتە باي. گەولوگيالىق تىلمەن ايتساق, التىندى ايماق. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى تاڭدا التىندى زاڭسىز ءتاسىل ارقىلى قازىپ الۋعا تىرىساتىن كەدەيلەر وتە كوپ. بۇل – قورشاعان ورتانى لاستايتىن ەڭ اۋىر جول. ونىڭ ۇستىنە, التىن ىزدەيتىن ادامدار كوپتەگەن اپاتقا ۇشىرايدى, ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن جاراقات الادى. كەي حالىقارالىق كومپانيا فرانتسيا ۇكىمەتىنە تاۋ-كەن, التىن ءوندىرۋدىڭ وزگەشە ءتاسىلىن جاساۋدى ۇسىنۋعا تىرىستى. ايتسە دە, ەكولوگيالىق يدەيالارعا تويىپ العان اگرەسسيۆتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءبىر قۇستى ءولتىرىپ, اعاش كەسسەڭىز, شۋلاپ قويا بەرەدى», دەدى ماري-حەلەن بەرارد.
وسى ورايدا سپيكەر قازاقستاننىڭ قازبا بايلىقتارى مول ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. الەم مينەرالدى رەسۋرستارعا مۇقتاج ەكەنىن, بىراق ماسەلەگە بايىپپەن قاراۋدىڭ قاجەتىن جەتكىزدى.
فرانتسيالىق Rungis SEMMARIS International Market اتقارۋشى ديرەكتورى بەنۋا جيۋستەر قازاقستاننىڭ اگروسالادا ۇلكەن الەۋەتى بار ەكەنىن, وزەكتى ماسەلەلەر دە جوق ەمەسىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان جەرىنىڭ 75 پايىزى اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتكە جارامدى, بىراق تەك 30 پايىزى قولدانىلادى. سوندىقتان مۇنى «بايتەرەكتىڭ» ماڭىزدى ماقساتى دەپ سەنەمىن. ءبىزدىڭ ورتالىق ازياداعى وكىلدىگىمىز بار جانە بىرقاتار پروبلەمانى انىقتادىق. مۇندا سۋ رەسۋرستارى, ساۋدانى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بولۋى ىقتيمال. وعان قوسا, قويما ينفراقۇرىلىمى, بازارلار, كولىك قىزمەتتەرى جەتكىلىكسىز. كەدەندەگى قيىندىقتار, اكىمشىلىك كەدەرگىلەر دە بار. سالادا ترەيدەرلەر, كوتەرمە ساۋداگەرلەر جەتىسپەۋى مۇمكىن, بۇل قىزمەتتى قازىر كولىك كومپانيالارى مونوپوليالاپ العان سىندى. سالدارىنان 30 پايىزعا دەيىنگى ازىق-ت ۇلىك, كوكونىس شىعىنىن كورىپ وتىرمىز. ەۋروپادا مۇنداي شىعىندار 5 پايىزدان اسپايدى. جەتكىزۋ تىزبەگىندەگى جاعدايدىڭ ناشارلىعىنان تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشىعا ءونىم قىمبات باعادا, تومەن ساپادا جەتەدى», دەدى ب. جيۋستەر.
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب) جەتەكشى وڭىرلىك ەكونوميسى ەريك ليۆني ايتقانداي, باستى ماسەلە – دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ رەسۋرستارىن پايدالانا وتىرىپ, ەلدەردى مەيلىنشە دامىتۋ.
ء«بىز ەلدەردى بارىنشا ءتيىمدى جانە ناتيجەلى بولاتىنداي قالاي دامىتا الامىز؟ مىسالى, قىرعىزستان سياقتى ەلدەردە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ۇيىمداستىرۋ قاجەت. وندا ءتارتىپ ۇلەسىن ەنگىزىپ, رەۆوليۋتسيالار سانىن ازايتۋ قاجەت. ال قازاقستان سياقتى ەلدەردە ءتۇرلى باعدارلاما, Damu قورى, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ, باسقا دا ءىس-شارالار ارقىلى «بايتەرەك» جاساپ وتىرعانداي, شوب-قا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بۇگىن وسى جەرگە حالىقارالىق, جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى كوپ جينالعان. بارلىعىنىڭ ەل مۇددەسىن قولداپ وتىرعانى, سونداي-اق جەكە سەكتوردىڭ الەۋەتىن ۇيلەستىرۋدە دامىتۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىلىمى مەن قورلارىنا قاتىستى, تاعى باسقا كوپتەگەن ماسەلەدە كوزقاراستارىمىز ءبىر ارناعا توعىسقانى قۋانتادى», دەپ تۇيىندەدى ەكونوميست.
تالقىلاۋ بارىسىندا «ەۋرازيا ورنىقتى دامۋدا قاي باعىتتا كەلەدى؟» دەگەن ساۋال قويىلدى. گونكونگ ينۆەستيتسيالىق بانكينگ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى بارري چان قىتايدا ورنىقتى دامۋ ماسەلەسى قالاي قاراستىرىلاتىنىن ايتتى.
«2013 جىلى توراعا سي تازا سۋ مەن جاسىل تاۋلار تۇجىرىمداماسىن جاريالادى. سوندا قحر توراعاسى تۇراقتىلىق – ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى ەكەنىن ايتتى. وسىلاي 2013 جىلدان بەرى قىتايدا تۇراقتىلىق تۋرالى كوبىرەك بىلدىك. سي تسزينپين نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە دە قىتاي 2030 جىلعا قاراي كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتىپ, 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا جەتەتىنىمىزدى ايتتى. بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق ماقساتىمىز جانە ازاماتتارىمىز وسى كوزقاراسقا جەتۋگە جۇمىس ىستەپ جاتقانىمىزدى بىلدىرەدى», دەدى ب.چان.
پانەلدىك سەسسيا اياقتالعاننان كەيىن «بايتەرەك» ۇبح» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى – تاۋەلسىز ديرەكتور, MHB SAS ينۆەستيتسيالىق كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە قۇرىلتايشىسى ماري-حەلەن بەراردتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازيانىڭ تۇراقتى دامۋىنا مەملەكەتتەردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقساماۋى جانە ولاردىڭ باستاپقى جاعدايى پارادوكسالدى تۇردە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەۋروپا ىستەمەي جاتقان تىرلىكتى قازاقستان ورىنداپ جاتىر. ەلدەرىڭىزدىڭ اۋماعى ۇلكەن, بىزدە جوق رەسۋرستار كوپ. ەكىنشى جاعىنان, بىزدە تاجىريبە, بىلىكتىلىك, دامىعان ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ بار. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز ۇتىمدى عانا ەمەس, شىن مانىندە ەكى تاراپقا دا پايدا اكەلەتىنىنە سەنىمدىمىن. ونى قالاي جۇزەگە اسىرامىز؟ بۇل – باسقا ماسەلە.
ەۋرازياداعى ارىپتەستىك باستامالار ناقتى جوبالارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس. مىسالى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىڭىزدى ۇلكەن نارىققا شىعارۋ قازاقستانداعى وتە جاقسى وزگەرىستەردى بىلدىرەدى. تاعى ءبىر مىسال, ءسىزدىڭ ەلدە ۋران بار. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ازىرگە فرانتسيا ونى تەك رۋدا تۇرىندە ساتىپ الادى. بىراق ءوندىرىس وشاعىن اشىپ, ونى بايىتۋعا مۇمكىندىك مول. ازىرگە رەسەي مەن فرانتسيا عانا مۇنى ورىنداپ وتىر. فرانتسۋز كومپانيالارى قازاقستانمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, ءوز تاجىريبەسىمەن جانە نوۋ-حاۋىمەن بولىسە الادى. وسىلايشا, شيكىزاتتى قايتا ءبولىپ, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ماري-حەلەن بەرارد.
شەتەلدىك ماماننىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنىڭ بارىنە يننوۆاتسيالار, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇگىندە الەم بۇرىنعىدان مۇلدەم وزگەرگەن.
«وسىنداي جاڭا جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسىن ەليتاعا عانا ەمەس, بۇكىل حالىققا جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىز اشىق ءارى بىلىكتى بولۋىمىز كەرەك. ەلدە ساپالى ءبىلىم بولماسا, ەشتەڭە دە وزگەرمەيدى. قازىرگى تاڭدا ەلىڭىزدە بۇل سالا قاي دەڭگەيدە ەكەنىن بىلمەيمىن. بىراق پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇكىمەت الدىنا وسىنداي ماقسات قويعانىن بىلەمىن.
تۇراقتى دامۋدىڭ ورتاق ماسەلەلەرىن شەشۋدەگى استانا فورۋمىنىڭ ءرولىن باعالاعان ءجون. ماعان بۇل فورۋم التىن كوپىر ىسپەتتى. مۇندا ءتۇرلى ادام بار. ولار استاناعا كەلگەنىنە قۋانىشتى. بۇل جەردە ولاردىڭ جۇمىسى, تاجىريبەسى, نوۋ-حاۋى كەرەك. مۇنداي فورۋم تەك ءسوز سويلەۋگە عانا ەمەس, ادامدار اراسىنداعى بايلانىس, جاڭا يدەيالارمەن الماسۋ مۇمكىندىگى دە ماڭىزدى. مۇنىڭ ءبارى وتە جاقسى ۇيىمداستىرىلعان. مەنىڭشە, بۇل فورۋم قازاقستاننىڭ ءيميدجىن حالىقارالىق ارەنادا ارتتىرۋعا تاماشا ۇلەس قوسادى», دەدى ماري-حەلەن بەرارد.