تاڭدا كۇن قۇلاقتانسا, ساقتان!

قازگيدرومەتتىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا لەۆينانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىستىقتىڭ بەتى تەك 7 ماۋسىمنان كەيىن عانا قايتۋعا ءتيىس. وسى كەزدەن وبلىس اۋماعىنا تسيكلوندى اۋا رايى ورناپ, بۇرشاق ارالاس نوسەر جاڭبىر جاۋادى دەپ كۇتىلەدى. اۋا تەمپەراتۋراسى دا 34-39 گرادۋستان 22-27 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى. تۇندە ءتىپتى 12-17 گرادۋسقا دەيىن سالقىندايدى. ءسويتىپ, ىستىقتىڭ بەتى ايدىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنەن باستاپ قايتىپ, وسى كەزەڭدە جاۋىن-شاشىن دا مولايادى.

2023 جىلدىڭ 2 ماۋسىمىنا دەيىنگى مالىمەتكە قاراعاندا, وبلىس اۋماعىنداعى ورمانداردا ءورت قاۋپىن تۋدىراتىن 104 وت تۇتاتۋ ارەكەتى بولعان. سونىڭ 14-ىنەن ءورت بولىپ, 57,7 گەكتار جەردىڭ ورمانى كۇيگەن. مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن شىعىننىڭ جالپى كولەمى – 3,8 ملن تەڭگە. وبلىستىق تا­بيعات رەسۋرستارى جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى بەيبىت يسمانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءورت قاۋپىن جاساعان ءبىر-اق ادام ۇستالعان, قالعان جاعدايلاردا كىنالىنىڭ كىم ەكەنى انىقتالماعان.

ءورت سەبەپتەرىن انىقتاي كەلە, ونىڭ بىرەۋى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپورىننىڭ بىلتىرعى ەسكى قاۋدى جاققانىنان شىققانى بەلگىلى بولدى. تاعى ۇشەۋى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ بويىنان شىققان. جولدىڭ شەتىندەگى قالىڭ وسكەن ەسكى قاۋ جينالماعان, ال ونى بىرەۋلەر تۇتاتىپ جىبەرگەن. ءبىر ءورت ەلەكتر جەتكىزۋ لينياسىنداعى سىمنىڭ ءۇزىلىپ تۇسكەنىنەن بولعان. قالعاندارى شا­رۋالاردىڭ شابىندىقتار مەن مال جايىلىمدارىندا ەسكى قاۋدى ورتەگەن كەزىندە ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماعاندىعىنان شىققان.

دالانىڭ كۇتىمى مەن قۇنارىن ويلاعان قازاق حالقى ەجەلدەن قۋراعان ەسكى قاۋدى كۇز ايلارىندا ورتەپ وتىرعان. بۇل كەلەسى جىلى ورتەڭگە جاڭا ءشوپتىڭ قاۋلاپ وسۋىنە جاعداي تۋدىرادى ءارى ەسكى شوپتەگى مال اۋرۋلارىن تۋدىراتىن ۆيرۋستاردىڭ ورتەلىپ, ونىڭ كەلەسى جىلعا جايىلماۋىن قامتاماسىز ەتەدى. الايدا قازاق شارۋاسى دالانى كۇزدە ورتەپ, ونىڭ ءورىس ال­ماۋىن كۇزگى سۋىق جاڭبىرلاردىڭ سوندى­رۋىنە ەسەپتەگەن. ال قازىر ەسكى قاۋدى ورت­ەي­تىندەر بۇل جۇمىسقا كوكتەمدە عانا كىرىسىپ, كەشىككەن جاڭبىردىڭ بولماۋىنان ءورتتى ۇلعايتىپ الادى. سوندىقتان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەكىتكەن تەلەفونوگرامما بەرىلىپ, كوكتەمدە ەشقانداي ءورت سالماۋ تۋرالى شارۋالارعا بۇيرىق جەتكىزىلدى. ورمان شارۋاشىلىقتارىندا 55 باقىلاۋ بەكەتى ۇيىمداستىرىلدى. ورتكە قارسى كۇرەسەتىن جابدىقتار, تەحنيكالار ازىرلەنىپ, ءورت ءسوندىرۋ بەكەتتەرى قاجەتتى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتىلدى.

ءورت قاۋپى اسا جوعارى بولعان كەزەڭدە مەملەكەتتىك ورمان قورىندا جۇمىس ىستەۋگە شەكتەۋ قويىلادى. تۇرعىنداردىڭ ورمانعا بارىپ دەم الاتىن ۇيرەنشىكتى ورىندارىنا باقىلاۋ ۇيىمداستىرىلادى. ءورت قاۋپىن تۋدىراتىن ارەكەتتەرى ءۇشىن جەكە ادامدارعا 10 اەك, ياعني 34500 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى. ال وت ورتكە ۇلاسسا, ايىپپۇل كولەمى 25 اەك-كە دەيىن كوبەيتىلەدى. جىل باسىنان بەرى 19 حاتتاما تولتىرىلىپ, 353 مىڭ تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىندى.

كۇننىڭ ىستىعى تۇرعىن ۇيلەردە دە ءورت قاۋپىن مولايتىپ وتىر. وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى دميتري ءراستيحيننىڭ ايتۋى­ن­ا قاراعاندا, جىل باسىنان بەرى وبلىس كولەمىندە 251 ءورت بولىپ, ودان 14 ادام كوز جۇمعان. تاعى 10 ادام دەنە جاراقاتىن العان. ءورتتىڭ 75%-ى جەكەمەنشىك ۇيلەردىڭ اۋماعىنان شىققان.

قازىر ەلدى مەكەندەردەگى نىسانداردى ورتتەن قورعاۋ ءۇشىن پوليتسيا دەپار­تامەنتىمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ رەيدتەر ۇيىمداستىرىلدى. جەدەل توپ سانى 51-گە جەتكىزىلىپ, 314 ادامدى قامتىدى. وسى توپتار ماۋسىمنىڭ باسىنا دەيىن 438 رەيد جاساپ, 151 ادامنىڭ ارە­كەتى ءورت قاۋىپسىزدىگىن بۇزعانىن انىق­تادى. ولارعا 190 مىڭ تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سا­لىنعان.

ءتيىستى قىزمەتتەر ءورت قاۋپىنە قارسى وسىنداي ارەكەتتەر جاساۋدا. بىراق ونى حالىق جاپپاي ءتۇسىنىپ, ءتىلسىز جاۋدىڭ قاۋپىن سەزىنىپ وتىرسا, ءتىپتى جاقسى بولار ەدى دەپ ويلايمىز.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى