وتكەن اپتادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى ماسكەۋ تورىنە جينالدى. اتالعان جيىنعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا قاتىسقانى بەلگىلى. وسى ساپار بارىسىندا قانداي ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلاندى؟ ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەندەي تۇجىرىم جاسالدى؟
ماسكەۋدە وتكەن جيىننان كەيىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءسوزى قازاقستان قوعامىندا دا, كورشىلەس ەلدەردە دە قىزۋ تالقىلاندى. اسىرەسە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىستى كوزقاراسى تاڭدانىس تۋدىرعانى بەلگىلى. ەندى ءبارىن رەتىمەن بايانداساق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «كوپپوليارلى الەمدەگى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا» اتتى ءىى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى. جيىن سۇراق-جاۋاپ فورماتىندا ءوتتى. وتىرىس كەزىندە پرەزيدەنت وداق اياسىندا شەتىن ماسەلە بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل – كونتسەپتۋالدى شىندىق نەمەسە ەسكەرۋگە ءتيىس ەرەكشەلىك.
«بۇل – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى بەلارۋس پەن رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ وداعى. بۇل وداقتىڭ تۇجىرىمدامالىق جانە يدەولوگيالىق نەگىزى وتە سالماقتى. بەلورۋس پەن ورىس حالىقتارى تاريحىنىڭ ورتاقتىعىن, تىلىندەگى, مادەنيەتىندەگى, دىنىندەگى بىرەگەيلىكتى ءوزارا مويىنداۋ, ياعني ءبىر حالىق – ءبىر مەملەكەت ەكەنىن مويىنداۋ. دەمەك ەاەو-دا وداقتاس مەملەكەت بار. الەمدىك ساياسات تاريحىندا ەرەكشە پرەتسەدەنت نەمەسە قۇبىلىس پايدا بولدى – ساياسي, قۇقىقتىق, اسكەري, ەكونوميكالىق, ۆاليۋتالىق, مادەني, گۋمانيتارلىق كەڭىستىكتەرى ورتاق, وداقتاس ۇكىمەتى مەن پارلامەنتى بار «ەكى ەل, ءبىر مەملەكەت» فورمۋلاسى بويىنشا مەملەكەت قۇرىلدى. ءتىپتى قازىر يادرولىق قارۋ دا ەكەۋىنە ورتاق. سونداي-اق قازاقستان, قىرعىزستان جانە ارمەنيا قاتىسقان ينتەگراتسيانىڭ تاعى ءبىر دەڭگەيى بار. ءبىز بۇل شىندىقپەن ساناسۋىمىز كەرەك. مۇنداي جاعدايدا قالاي جۇمىس ىستەيمىز؟ بۇل – كونتسەپتۋالدى ماسەلە. وسى ەكونوميكالىق فورۋمدا اتالعان ماسەلەنى تالقىلاۋىمىز كەرەك دەپ سانايمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ماسكەۋدىڭ قاق ورتاسىندا, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى ءتورت كوزى تۇگەل قاتىسىپ وتىرعاندا ماسەلەنى وسىلايشا توتەسىنەن قويۋى كەي ادامدى تاڭعالدىرسا, ەندى ءبىرىنىڭ شامىنا تيگەندەي. مۇنى بىرقاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان ماقالالاردان بايقاۋعا بولادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قارا قىلدى قاق جارىپ, ءادىلىن ايتىپ جۇرگەنى كۇنى كەشە ەمەس. بۇعان دەيىن دە ق.توقاەۆ ۋكرايناعا قاتىستى كوزقاراسىن اشىق ءبىلدىرىپ, «لنر» جانە «دنر» دەپ اتالاتىن ايماقتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىندامايتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. پرەزيدەنت سول كەزدە دە رەسەيدىڭ استاناسىندا وتىرىپ ويىن ناقتىلادى.
ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى قازبەك مايگەلدينوۆ پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ودان ءارى دامۋى تەك ەكونوميكالىق باسىمدىققا نەگىزدەلۋگە ءتيىس دەگەن تەزيسى باستى ترەندكە اينالعانىنا نازار اۋداردى.
«2019 جىلى مەملەكەت باسشىسى «2025 جىلعا قاراي ءبىز ءوزارا ساۋداداعى كەدەرگىلەردى جويۋعا جانە تاۋارلاردىڭ, قىزمەتتەردىڭ, كاپيتالدىڭ, جۇمىس كۇشىنىڭ شىنىمەن ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمىتتەنەمىز», دەگەن ەدى. كەشە دە وسى ماسەلەنى قايتا ەسكە سالدى. شىن مانىندە, ەكونوميكالىق وداقتىڭ وسىنداي تەڭسىزدىك ولقىلىقتارىن شەشۋدىڭ ورنىنا, سوڭعى ۋاقىتتا رەسەي تاراپى ۇيىمدى ساياسيلاندىرۋعا تىرىسقان سىڭاي تانىتىپ وتىر. وعان قوسا بىرىڭعاي ۆاليۋتامەن نەمەسە بىزبەن بىرگە پىسىقتالماعان كەيبىر شەشىمدەردى مىندەتتى تۇردە قولداۋمەن بايلانىستى جوبالاردى ۇسىنعانى تاعى بار. ياعني ولار شەشىم شىعارادى, سودان كەيىن بىزدەن ولاردى قولداۋدى تالاپ ەتەدى. كەشە مەملەكەت باسشىسى ەرەكشە اتاپ وتكەن وداق ىشىندەگى – رەسەي مەن بەلارۋس وداعى. رەسەيمەن كورشىلەس ەل بولۋدان ەشقايدا كەتپەيتىنىمىز انىق, ورتاق 7 مىڭ شاقىرىم شەكارا ارقىلى ءبىر-بىرىمىزبەن ساۋدا جاساۋدى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. باستى ماسەلە – رەسەيگە قارسى سانكتسيالار سالىنىپ جاتقاندا ەسەمىزدىڭ كەتپەۋى تۋرالى ويلانعان ءجون», دەيدى ق.مايگەلدينوۆ.
ساراپشىنىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. راسىندا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى. وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن ساقتاپ, ەكونوميكالىق ءوسىم قارقىنى مەن ءوزارا ساۋدا كولەمى ارتتىرعان. ماسەلەن, ەاەو قۇرىلعاننان بەرى قازاقستاننىڭ وداققا مۇشە ەلدەرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 74 پايىزعا ۇلعايعان. ال ەكسپورت 98 پايىزعا ءوستى.
ساياساتتانۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆيكتوريا كلارك جيىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقانىنا نازار اۋدارادى. The Geopolitics سايتىنا جازعان ماقالاسىندا اۆتور قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى ساياسي ۇيىمعا اينالدىرۋعا مۇددەلى ەمەس ەكەنىن اشىق بىلدىرگەنىن جازادى.
«پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سوزىنەن بىرنەشە قورىتىندى جاساۋعا بولادى. بىرىنشىدەن, قازاقستان تولىق تاۋەلسىز جانە سىرتقى ساياساتىن دەربەس جۇرگىزەدى. البەتتە, بۇرىن دا سولاي ەدى. بىراق كەي ساراپشى رەسەيمەن تاريحي, ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان شىن مانىندە, تاۋەلسىز سىرتقى ساياسات جۇرگىزە مە دەپ كۇمانمەن قاراعان-دى. پرەزيدەنت توقاەۆ ەاەو سامميتىندە سويلەگەن سوزىندە ءوز ەلىنىڭ سىرتقى ساياساتىنا ەشقانداي سىرتقى سۋبەكتى ىقپال جاسامايتىنىن اشىپ ايتتى», دەيدى ۆ.كلارك.
اۆتور, سونداي-اق, كرەمل بيلىگىنىڭ تۇپكى ماقساتىنا قاراماستان, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەكونوميكالىق بلوك رەتىندە قالا بەرەتىنىنە نازار اۋدارادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قازاقستان – گەوگرافيالىق جاعىنان ەاەو-نىڭ ەڭ ءىرى مۇشەسىنىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى قازاقستاننىڭ قولداۋىنسىز ساياسي ينتەگراتسيا ماسەلەسى العا جىلجىمايدى. ال قازاقستان ەشقانداي ساياسي ينتەگراتسياعا قوسىلمايتىنىن اشىپ كورسەتتى. «وسى ماسەلەردى ەسكەرسەك, ۇيىم تەك ەكونوميكالىق وداق بولىپ قالا بەرمەك», دەيدى اۆتور.
«ۇشىنشىدەن, ەاەو-نىڭ باسقا ەلدەرمەن, اتاپ ايتقاندا, ەاەو-نىڭ نەگىزگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق سەرىكتەسى قىتايمەن ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى بار. پرەزيدەنت توقاەۆ قىتايمەن, مىسىرمەن, ۇندىستانمەن, يرانمەن, يزرايلمەن, سەربيامەن, ۆەتناممەن, باسقا دا سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتى ەاەو جەتىلگەندىگىنىڭ جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى تانۋ مەن ىقپالدى ارتتىرۋ جولىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق تارتىمدىلىعىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى دەپ اتادى.
سايىپ كەلگەندە, قازاقستان ەاەو ەلدەرى مەن سىرتقى سەرىكتەستەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا اشىق. سونىمەن قاتار باتىس شەنەۋنىكتەرى مەن بيزنەس وكىلدەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەاەو-نى ساياسي ۇيىمعا اينالدىرماۋ جونىندەگى كوزقاراسىن قۇپتايدى. بىرلەسكەن مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ كەز كەلگەن قىسىمىنا قاراماستان, قازاقستان ءوزىنىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىن ۇستاناتىنى انىق», دەيدى ۆ.كلارك.
جۋرناليست اسحات قاسەنعالي ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق فورۋمىندا مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن ماسەلە وتە ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ۇيىم كەي مۇشەلەرىنە تيىمسىزدىگىن كورسەتىپ وتىر. سول سەبەپتى كەلەشەكتە وداقتىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار دەگەن اڭگىمە تالقىلانۋى مۇمكىن.
«مەملەكەت باسشىسى ءسوز اراسىندا ەاەو ىشىندە ەكى ينتەگراتسيا بولىپ جاتقانىن ايتتى. ءبىرى – رەسەي مەن بەلارۋس اراسىنداعى ينتەگراتسيا. ول تەك ەكونوميكا ەمەس, ساياسي, اسكەري, مادەني, عىلىمي تۇرعىدان دا ءجۇرىپ جاتىر. ءتىپتى ورتاق يادرولىق قارۋى. بۇل – 1997 جىلى رەسەي مەن بەلارۋس بىرلەسە جاساعان «وداقتاس مەملەكەت». ەكىنشىسى – قازاقستان, قىرعىزستان, ارمەنيا قاتىسىپ جاتقان ينتەگراتسيا. مىنە, پرەزيدەنت وسى ەكى ينتەگراتسيانى انىقتاپ الۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ياعني وسى جيىندا ەكى ينتەگراتسيانىڭ اراجىگىن اجىراتىپ, شەشۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى. بۇل قانشالىقتى ماڭىزدى جانە بۇل ماسەلە مە؟ ماڭىزدى. سەبەبى رەسەي مەن بەلارۋس اراسىنداعى ءوزارا ينتەگراتسيانىڭ ماقساتى ەكى مەملەكەتتى ءبىر ەلگە اينالدىرۋعا باعىتتالعان. ورتاق پارلامەنت, ورتاق قورعانىس سالاسى بار. بىراق سوڭعى ۋاقىتتا ءدال سول ينتەگراتسيانى لۋكاشەنكو ەاەو-عا ءتان ىسپەتتى ايتىپ ءجۇر. سول ارقىلى ەاەو-نى ەكونوميكالىق سيپاتتان ساياسي سيپاتقا جىلجىتا تۇسپەك سياقتى. بۇل لۋكاشەنكونىڭ سوزىمەن ايتىلسا دا, نەگىزگى تۇپكى وي قايدان شىققانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. سوندىقتان وعان جول بەرۋگە بولمايدى, ماسەلە رەتىندە قاراستىرىپ, ايتۋ كەرەك», دەيدى ا.قاسەنعالي.
سونداي-اق وسى فورۋم بارىسىندا تاعى دا بىرقاتار وزەكتى ماسەلە ايتىلدى. سونىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ءتيىمدى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ گەوگرافيالىق اۋماعى وراسان زور ەكەنىن ەسكەرسەك, ءوزارا ينفراقۇرىلىم بايلانىسىن دامىتۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى باسىمدىقتىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.
ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ساراپشىسى ءادىل كاۋكەنوۆ قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ جۇرەگى, باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىراتىن وركەنيەت دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان مەملەكەتىمىز كورشىلەس ەلدەرمەن دوستىق قارىم-قاتىستى ساقتاپ قانا قويماي, ايماقتىق ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋعا ەرەكشە دەن قويىپ وتىر.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەاەو جۇمىسىنا قاتىسۋعا ارنالعان كەزەكتى ساپارى قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ساياساتتى كۇشەيتتى. اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت وداقتىڭ قىتايمەن بايلانىسىنىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىپ, اتالعان مەملەكەتپەن جانە بۇكىل شىعىس ازيامەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى بەلسەندى تۇردە قۇرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتايدىڭ سيان قالاسىنىڭ قۇرعاق پورتىندا قازاقستاندىق لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن جانە قىتايمەن باقتى-تاشەن (شاۋەشەك) جاڭا تەمىرجول وتكەلىن قۇرۋ تۋرالى حابارلادى», دەيدى ءا.كاۋكەنوۆ.
وداق اياسىنداعى باسىمدىق ەكى باعىتتا دامۋعا ءتيىس. بىرىنشىدەن, وداققا مۇشە ەلدەردىڭ كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالالارىنداعى ينتەگراتسياسىنا ءمان بەرىلەدى. ەكىنشىدەن, كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى حالىقارالىق ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋ جانە ءۇشىنشى ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا دەن قويىلادى.
ق.توقاەۆ وسى ورايدا شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ەۋرازياداعى ماڭىزدى ءارى اۋقىمدى باستاما – ء«بىر جول – ءبىر بەلدەۋ» جوباسىنا توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ بۇعان ءمان بەرۋى بەكەر ەمەس. قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرىلعان باستامالاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ اۋماعى بويىنشا ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن حالىقارالىق ماڭىزى بار 6 اۆتوموبيل, 9 تەمىرجول جانە 4 اۋە ءدالىزى وتكەن. ونىڭ ۇستىنە, اتالعان جوبا شىعىستان شىققان تاۋارلاردى باتىسقا جىلدام جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇعان دەيىن قىتاي ءوز ءونىمىن ەۋروپاعا تەڭىز ارقىلى, ءۇندى مۇحيتىن كەسىپ ءوتىپ, ءبىر ايدان استام ۋاقىتتا جەتكىزىپ كەلگەن-تۇعىن. ء«بىر جول – ءبىر بەلدەۋ» باستاماسى ارقىلى ونىڭ مەرزىمىن اجەپتەۋىر قىسقارتتى. سول سەبەپتى بۇل ماسەلەگە بەيجىڭ بيلىگى ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. وسى ورايدا, پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ قىتايعا بارعان مەملەكەتتىك ساپارى كەزىندە سيان قالاسىنداعى قۇرعاق پورتتا قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ ىرگەتاسى قالانعانىن اتاپ وتكەن ءجون. اتالعان پورت ورتالىق ازياعا, ەۋروپاعا, تۇركياعا, يرانعا تىكەلەي كونتەينەر پويىزدارىن جونەلتەتىن نەگىزگى حابقا اينالاتىنى انىق. سونىمەن قاتار باقتى-اياگوز ۋچاسكەسىندە تەمىرجول بايلانىسىن ىسكە قوسۋ جانە قىتاي باعىتىندا بولەك شەكارا وتكەلىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇدان بولەك, جوبا ىسكە قوسىلعالى وعان قاتىسقان مەملەكەتتەر مەن قىتايدىڭ تاۋار اينالىمى كۇرت ارتتى. ماسەلەن, بىلتىر ەكى ەل اراسىندا تەمىرجول ارقىلى 23 ميلليون توننا جۇك تاسىمالداندى. بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىش. بيىل ءبىرىنشى توقساندا جۇك ءترانزيتى 35 پايىزعا ارتىپ, 7 ميلليون توننادان استى. قىتاي – الەمدەگى ەڭ ۇلكەن نارىقتىڭ ءبىرى. ەلدە حالىق سانى كوپ بولعاندىقتان, سىرتتان كەلەتىن سونى تاۋارلارعا مۇقتاج. سول سەبەپتى ء«بىر جول – ءبىر بەلدەۋ» جوباسى – باتىس پەن شىعىستى عانا بايلانىستىرىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار مول تابىس اكەلەتىن باستاما.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە تاعى ءبىر ماسەلەگە نازار اۋداردى. ياعني فيزيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدان بولەك, «جۇمساق» ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەتىن اتاپ ءوتتى.
«تسيفرلاندىرۋ, كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ءىسىن وڭتايلاندىرۋ جانە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتۋ قاجەت. جالپى, قازىر ءبىز ەۋرازيادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا كولىك قۇرىلىمىن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل ىسكە تىڭعىلىقتى ازىرلىكپەن ءارى جۇمىلا كىرىسسەك, ءبىرشاما ەكونوميكالىق جانە ساياسي پايداعا كەنەلەمىز. بىزدە تولىققاندى جانە كونسترۋكتيۆتى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگى تۋرالى ورتاق تۇسىنىك بار دەپ ويلايمىن», دەدى ق.توقاەۆ.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت وداق اياسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ, ونىڭ تانىمالدىلىعىن, سونىمەن قاتار حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى بەدەلىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. مۇنداي كوزقاراستىڭ جيىن بارىسىندا ايتىلۋى بەكەر ەمەس. كەز كەلگەن ۇيىمنىڭ الەۋەتى ونىمەن سەرىكتەس مەملەكەتتەردىڭ كوپتىگىمەن جانە قۋاتىمەن ولشەنەتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى قىتاي, ءۇندىستان سەكىلدى ازياداعى ۇلكەن نارىققا قول جەتكىزۋ – وزەكتى ماسەلە. قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتاعى جۇمىس ءىشىنارا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, بىلتىردان بەرى يندونەزيامەن, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن ەركىن ساۋدا جونىندە كەلىسىم تالقىلانۋ ۇستىندە.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسكەۋگە ساپارى بارىسىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا قاتىستى. اتالعان جيىن كەزىندە پرەزيدەنت بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەنى اتاپ ءوتتى. سونىڭ ءبىرى – وداقتىڭ الەۋەتىن مەيلىنشە ءتيىمدى پايدالانۋ. سول سەبەپتى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا تاۋار قوزعالىسى ەركىندىگىن قالىپتاستىرۋ كەرەك.
«شىن مانىندە, كەدەرگىسىز بىرىڭعاي نارىق قالىپتاستىرۋ, ءۇشىنشى ەلدەرگە تاۋارلاردىڭ كەدەرگىسىز تاسىمالدانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ۇكىمەتتەر مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتى بولۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىن. ينتەگراتسيا دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە اتالعان ماسەلە بويىنشا ءبىز «جاعدايعا بايلانىستى شەشىمدەر» قابىلداۋ ادىسىنەن, ءسيتۋاتيۆتى كەلىسىمدەردەن, «قولمەن باسقارۋ» تاسىلىنەن باس تارتۋعا ءتيىسپىز. بىزگە تولىققاندى ءارى جۇيەلى جۇمىس ىستەيتىن ىشكى نارىق قاجەت», دەدى ق.توقاەۆ.
ساياساتتانۋشى باۋىرجان سەرىكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ جەتىستىگى ستراتەگيالار, كەلىسىمدەر جانە شەشىمدەردىڭ سانىمەن ەمەس, كەرىسىنشە, جاڭا وندىرىستەر, تەحنولوگيالار جانە جۇمىس ورىندارىمەن باعالانادى.
«مەملەكەت باسشىسى ء«بىز ءۇشىن, 2015 جىلعى شارتتا كورسەتىلگەندەي, ەاەو اياسىنداعى ينتەگراتسيا, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق سيپاتقا يە» دەپ, ۇيىمنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا دامۋىنا باسا نازار اۋداردى. قازاقستان ەۋروپالىق وداق, اقش, تۇركى مەملەكەتتەرى, ىرگەمىزدەگى بارلىق كورشىلەرىمىزبەن جانە الەمنىڭ بارشا ەلدەرىمەن ءوزارا تەڭ ارىپتەستىككە نەگىزدەلگەن, ۇلتتىق مۇددەمىزدەن تۋىنداعان پراگماتيكالىق جولمەن ەكونوميكالىق, ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتىپ كەلەدى. اتالعان ۇيىمنىڭ دا ەلىمىز ءۇشىن نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى – بىرىڭعاي كەدەندىك نورمالار بازاسىندا ەكسپورتتى جەڭىلدەتۋ, باجسىز ساۋدا, الەمنىڭ باسقا ەكونوميكالىق ماكروايماقتارىنا شىعاتىن جاھاندىق كولىك جولدارى سىندى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر. جاhاندىق ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ قۇبىلمالىلىعىنا قاراماستان, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ەكونوميكاسى ءىجو-ءنىڭ 3,1 پايىز (225,2 ملرد) دوللار دەڭگەيىندەگى ءوسۋ قارقىنىنا قول جەتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا دا حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ديپلوماتيالىق, ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدى الەمنىڭ بارشا ەلدەرىمەن, بارلىق كورشىلەرىمىزبەن تەڭ ارىپتەستىك پەن مەملەكەتتىك مۇددەدەن تۋىنداعان پراگماتيكالىق ۇستانىم نەگىزىندە دامىتا بەرەمىز دەگەن سەنىمدەمىن», دەيدى ب.سەرىكباەۆ.