ءمان بەرمەۋگە بولمايتىن مادەنيەت ساياساتى
وتكەن اپتا اياعىندا الماتىدا ەلىمىزدىڭ مادەنيەت ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى تالقىلانىپ, كوكەيكەستى جيىنعا عىلىم, ءبىلىم جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى, كاسىپكەرلەر, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن باق وكىلدەرى قاتىستى.
قاراپ وتىرساق, قازىر قازاقستاندا مادەنيەتتىڭ ءتۇرلى سالالارىنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان توعىز شىعارماشىلىق وداق بار. الايدا, تۇجىرىمدامانى ورتاعا سالىپ, ولقى تۇستارى بولسا ويلاسىپ, كەم-كەتىگىن تولىقتىرادى دەگەن ماڭىزدى جيىنعا شىعارماشىلىق وداقتار تۇگەل كەلگەن جوق. ارقايسىسى ءوزىن مادەنيەتتىڭ وزەگى سانايتىن بۇل ۇيىمداردىڭ قوسارى كوپ بولۋعا ءتيىستى ەدى. ايتپەسە, تاۋەلسىزدىك تۇسىندا مادەني ساياساتتى جۇرگىزۋدە كەتكەن كەمشىلىكتەر دە از ەمەس, قوردالانىپ, شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەر دە جەتكىلىكتى-ءتىن. وسىنىڭ ءبارىن تۇجىرىمداما بەكىتىلمەي تۇرعاندا بەكەمدەپ الۋعا ءتيىستى وداقتاردىڭ بەلسەندىلىك تانىتپاعانى ارينە, وكىنىشتى. سونىمەن, ۇلتتىق كىتاپحانادا وتكەن قوعامدىق تۇرعىداعى تالقىلاۋ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەني ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى مەن تەتىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل تۇرىندە ءوتتى. بۇل بايقاۋدا تالاي دۇنيە ايتىلدى. تالقىلاۋدا مادەنيەت ساياساتىن جۇرگىزۋدە كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ قامتىلعانىن كورىپ, قۋاندىق.
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى ولگا باتۋرينا قۇجاتتىڭ ءالى دە تولىقتىرىلاتىنىن, بايىتىلىپ, وزگەرتىلەتىنىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ماسەلەنى ويلاستىرۋدا باسىم مىندەتتەر كوپ بولعانىن, بىراق, ەڭ ماڭىزدى باعىتتار سارالانا كەلە بەسكە بولىنگەنىن اتادى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن كەز كەلگەن تۋىندىنى حالىقتىڭ نازارىنا ۇسىنباس بۇرىن, ەكشەپ, ەلەپ وتىراتىن كوركەمدىك كەڭەستى قايتا قۇرۋ ماسەلەسى قايتا-قايتا كوتەرىلىپ جۇرگەن-ءدى. ەندىگى جەردە بۇل ساراپتاۋ ورتالىعى مادەنيەتتىڭ 7 ءتۇرلى سالاسى بويىنشا مينيسترلىك جانىندا بولاتىنى تۇجىرىمدامادا قاراستىرىلعان. قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مادەنيەت ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اندرەي حاسبۋلاتوۆ بۇل قۇجاتتىڭ وسىعان دەيىن جان-جاقتى تۇزەتىلىپ, تولىقتىرىلىپ بارىنشا كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىن اتاپ, تۇجىرىمداما جوباسى قازىر مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا تۇرعانىن, تاعى دا قانداي دا ءبىر ۇسىنىستار بولسا, 1 قىركۇيەككە دەيىن قارالا بەرەتىندىگىن جەتكىزدى.
سول سياقتى ن.ساتس اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ديرەكتورى نادەجدا گوروۆەتس تۇجىرىمدامادا جاستار ساياساتى مەن بالالار شىعارماشىلىعىنا دا جەتكىلىكتى تۇردە كوڭىل بولىنگەندىگىن ايتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول جاستاردان شىعارماشىلىق تۇلعا قالىپتاستىرۋدىڭ قاعيدالارى مەن تاسىلدەرىنە دە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى.
ءوز كەزەگىندە ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى تىلەۋعالي قىشقاشباەۆ قازىر بۇكىل ەلىمىزدە 220 مۋزەي بار ەكەنىن, ونىڭ ىشىندە 9 مۋزەي رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بولىپ سانالاتىنىن ايتا كەلە, ولاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدى, بىرەگەي, ورتالىقتاندىرىلعان ەلەكتروندى فورمات جوقتىعىن العا تارتىپ, وسى ماسەلەنى رەتتەۋدى ۇسىندى. شەشەن ءسوزىنىڭ سوڭىندا مادەنيەت پەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ەگىز ەكەندىگىن, ءتىل دامىماي ۇلتتىق مادەنيەت دامىمايتىندىقتان, تۇجىرىمدامادا ونىڭ نازاردا بولعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى.
وسى جەردە ءمان بەرمەۋگە بولمايتىن مادەنيەت ساياساتىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇجىرىمداماسى ەلباسىنىڭ بيىلعى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىندە جاسالعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ويتكەنى, جاڭا مادەنيەت ساياساتىندا ەلباسى ۇسىنعان, قازاقستان حالقىن ءوزىنىڭ باي مادەني مۇراسى مەن شىعارماشىلىق الەۋەتىن بىرلەستىرە وتىرىپ, الەمنىڭ 30 دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋدى كوزدەگەن «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە بولىپ وتىر. نەگە دەسەڭىز, مادەنيەت سالاسىنداعى جەتىستىكتەر تەك ۆەدومستۆولار مەن مادەنيەت باسقارمالارىنىڭ جۇمىسىمەن, ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر مەن اتاقتى ادامداردىڭ سانىمەن ولشەنبەيتىنى ايان. مادەنيەت دەگەن دەمالىس پەن ويىن-ساۋىقتىڭ ءبىر سالاسى دەيتىن قوعامداعى قازىرگى بەلەڭ العان ۇشقارى كوزقاراسقا قاراماستان, مادەنيەتتى, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق يدەولوگيا مەن رۋحاني دامۋدىڭ جانە الەمدىك كەڭىستىكتەگى ەلدىڭ الاتىن ورنىن انىقتايتىن پارمەندى قۇرالى رەتىندە قاراستىرۋدىڭ قاجەتتىگى كورىنۋدە.
جوبا اينالاسىنا جۇمىس ىستەپ جاتقان ونەر وكىلدەرى مادەنيەت الەمىن جاڭا زامانعا لايىقتى ەتىپ قابىلداۋعا قادامدار جاساۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك-مادەني ورتا قالىپتاستىرۋ كەرەكتىگىن ايتۋدا. ول ورتادا قوعامنىڭ شىعارماشىلىق بەلسەندىلىككە كوزقاراسى وزگەرىپ, ونى تۇلعا, بيزنەس جانە جالپى مەملەكەت جەتىستىكتەرىنىڭ نەگىزگى فاكتورى رەتىندە قاراۋ پايدا بولادى. مۇنداي جاعدايدا ءداستۇرلى مادەني ورتانى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ كەرەك. باستى ورىنعا كرەاتيۆتىلىك پەن باسەكەگە قابىلەتتىلىك شىعادى.
سول سياقتى مادەنيەت سالاسى بيزنەس-باستامالارعا ارنالعان ونەردىڭ بەلگىلى ءبىر سالالارى مەن مادەنيەت ۇيىمدارىن پايدالى (رەنتابەلدى) دەڭگەيگە الىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالىق سالاعا, ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالا الاتىنى ءسوز بولدى. مىسالى: كينويندۋستريا, انيماتسيا, تسيرك ونەرى, كونتسەرت, تەاتر ءىسى رەپەرتۋارلارى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.