قازاقستاندا ينتەرنەت الاياقتىق دەرەكتەرى جىلدان جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا AMANAT پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ باس پروكۋرور مەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ءتورايىمىنا ينتەرنەتتەگى الاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ينتەرنەت الاياقتىق ماسەلەسى ابدەن جاۋىر بولسا دا, ءالى وزەكتى. زاڭعا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلگەنىمەن ينتەرنەتتى قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن كيبەرالاياقتىق مەن تەلەفون ارقىلى قىلمىستىڭ تۇرلەرى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. پروبلەما قانشا رەت كوتەرىلسە دە ماسەلەنىڭ شەشىلەتىن ءتۇرى جوق, كەرىسىنشە جىلدان جىلعا ۋشىعىپ بارا جاتىر. دابىل قاعىپ وتىرعانىمىز دا سوندىقتان. ماسەلەن, سوڭعى بەس جىلدا اتالعان قىلمىس ءتۇرى بەس ەسە وسكەن. 2018 جىلى 4200 فاكت تىركەلسە, 2022 جىلدىڭ قورتىندىسى بويىنشا 20 مىڭنان استام قىلمىس تىركەلىپتى. ال وسى جىلدىڭ العاشقى توقسانىنىڭ وزىندە-اق 4700-گە جۋىق كيبەرالاياقتىق قىلمىسى جاسالعان. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سونىڭ نەبارى 23%-ىن عانا زەرتتەپتى.
«بىرىنشىدەن, سوڭعى 3 جىلدا كەلتىرىلگەن شىعىن 35 ملرد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. ەكىنشىدەن, قازىر حالىق اراسىندا ونلاين نەسيە الۋعا سۇرانىس كۇرت ارتقان. قاراپايىم ادامدار ميكروقارجى ۇيىمدارىنان جەتىسكەنىنەن قارىز المايتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. ايلىعى شايلىعىنا جەتىسپەگەندىكتەن ءبىر قارىزدى ەكىنشى قارىزبەن جامايدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 239 ميكروقارجى ۇيىمى بار. بانكتەن نەسيە راسىمدەي الماعان اڭقاۋ حالىقتى دەلدال الاياقتار قۇرىققا وڭاي ءتۇسىرىپ, وسىنداي ۇيىمدارعا الىپ كەلەدى. تىعىرىققا تىرەلگەن ادامنىڭ مويىنىنا جۇزدەگەن پايىزدىق نەسيە راسىمدەلەدى. ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەسيە راسىمىنە بايلانىستى 3022 الاياقتىق تىركەلسە, بيىلعى 3 ايدا 475 قىلمىس تىركەلىپ وتىر», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
ايتا كەتسەك, وسىدان 1 اي بۇرىن اقمولا وبلىسى بۋراباي اۋدانىنىڭ تۇرعىنىنا حابارلاسقان ينتەرنەت الاياق ءوزىن بانك قىزمەتكەرى رەتىندە تانىسىتىرىپ, 1 ملن تەڭگەلىك نەسيە راسىمدەتىپ, اقشانى وزگە ادامنىڭ شوتىنا اۋدارعان. ال اباي وبلىسىنىڭ تۇرعىنىنا حابارلاسقان الاياق وزگەنىڭ ۇيالى تەلەفونىنا «AnyDesk» دەپ اتالاتىن قوسىمشانى ورناتىپ, سول ارقىلى 9,5 ملن تەڭگە راسىمدەپ العان. مۇنداي وقيعالار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە بولىپ جاتىر. بۇل رەتتە AMANAT پارتياسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا الاياقتارعا الدانعان ازاماتتار ءجيى شاعىم تۇسىرۋدە. الاياقتار ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن پايدالانىپ, ونلاين نەسيەنى وزگە ادامعا زاڭسىز راسىمدەيدى.
سونىمەن قاتار, فراكتسيا جەتەكشىسى الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان زاڭسىز ۇتىس ماسەلەسىن دە كوتەردى.
«بلوگەرلەر مۇنى «گيۆ» دەپ اتايدى. ماسەلەن سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەلىدە تاراز-حيت دەگەن زاڭسىز لوتورەيا پايدا بولدى. ونى ۇيىمداستىرۋشىلار Instagram جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا 10 مىڭ تەڭگەگە بيلەت ساتىپ الىپ, حالىقتى پاتەر, اۆتوكولىك ۇتىسىن ويناتۋعا ۇگىتتەيدى. بۇل - زاڭسىز ارەكەت. ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس كەز-كەلگەن ۇتىس ويىندارى لوتورەيا وپەراتورىمەن كەلىسىپ جۇرگىزىلۋى قاجەت. باسقاسىنىڭ ءبارى زاڭسىز ارەكەت بولىپ سانالادى. وسىنى بىلە تۇرا قۇزىرلى ورگاندار نەگە ارەكەتسىز وتىر؟!», دەدى ول.
جاعداي ۋشىعىپ بارا جاتقان سوڭ بىلتىر ماۋسىم ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ينتەرنەت الاياقتارعا, قارجى پيراميدالارىنا قارسى قاتاڭ شارا قولدانۋدى تاپسىرعان ەدى. وسىعان بايلانىستى ە.بەيسەنباەۆ بىرىنشىدەن, ازاماتتارعا ميكروقارجى ۇيىمدارى ارقىلى ونلاين نەسيە راسىمدەۋگە ەلەكتروندىق ۇكىمەت بازاسىندا تىيىم سالۋدىڭ مۇمكىندىگىن تەزدەتىپ ەنگىزۋ, ەكىنشىدەن, ەلىمىزدە زاڭسىز لوتورەيالاردىڭ, قارجى پيراميدالارىنىڭ جۇمىسىمەن جانە وزگە دە زاڭسىز قارجىلىق وپەراتسيالارمەن كۇرەستى كۇشەيتۋ, ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كەشەندى مونيتورينگ جاساپ, ونلاين جارنامانى الاياقتىق ماقساتتا پايدالاناتىن توپتاردى بۇعاتتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ۇسىندى.
ارۋجان ناعاشىباي,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى