ساف التىننىڭ ساۋداسى

ەلىمىز التىندى ساتۋدان تۇسەتىن ەكسپورت­تىق كىرىستى ارتتىرعانى finprom.kz ۇسىنعان مالىمەتتەردە ايتىلادى. 2022 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا ءبىزدىڭ التىن ەكسپورتەرلەرى شەتەلدىكتەرگە سوماسى 66,9 ملن دوللارعا 4,2 توننا وڭدەلگەن جانە وڭدەلمەگەن التىن ساتقان. بىلتىر قازاقستاندىق التىن ەكسپورتىنىڭ قۇرىلىمى وزگەردى. ەگەر 2017-2021 جىلدارى باستى ەكسپورتەرىمىز قىرعىزستان ەدى. 2022 جىلى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا 2,2 توننا التىن ساتىلدى. بۇل ەكسپورتتىق كىرىستىڭ 52,5 پايىزىن قامتاماسىز ەتتى. ال رەسەي ەكسپورتتىق كىرىستىڭ 61,6 پا­يىزىن (41,2 ملن دوللار) قامتاماسىز ەتتى. دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسىنىڭ اقپان ايىنداعى مالىمەتىندە ءبىزدىڭ ەلدىڭ التىندى ەڭ كوپ ساتقان ەلدەردىڭ كوشباسىندا بولعان, 2023 جىلدىڭ اقپان ايىندا الەمدىك ورتالىق بانكتەر التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى ءۇشىن 51,7 توننا التىن ساتىپ العان, ءبىزدىڭ ەلدىڭ التىن قورى 13 تونناعا ازايعان دەگەن دەرەكتەر كەلتىرىلگەن.

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا كەلتىرگەن دەرەكتەردە 2022 جىلى سىرتقى نارىققا 20 تونناعا جۋىق التىن ساتىلعانى, بۇل 7 ميلليارد دوللار تابىس اكەلىپ, قورداعى التىننىڭ ۇلەسىن 68 پايىزدان 58 پايىزعا دەيىن قىسقارتقانى ايتىلادى.

Freedom Finance ساراپشىسى ەلەنا بەلياەۆا التىن ەڭ قاۋىپسىز اكتيۆ رەتىندە دەگەن پىكىرگە باسىمدىق بەرەدى. قارجى نارىعى قۇبىلمالى بولىپ كەتكەن كەزدە وعان دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى, باعاسىنىڭ ءوسۋى قالىپتى جاعداي ەكەن. سول سەبەپتى ينۆەستورلار التىنعا كۇردەلى جاعداي سەيىلگەنشە, التىندى تۇراققا قويىپ, ەس جيىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اكتيۆ رەتىندە قارايدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, پايىزدىق مولشەرلەمەلەر جوعارى بولعان كەزدە, وبليگاتسيالار التىنعا قاراعاندا تارتىمدىراق بولادى. سەبەبى التىندا ۆاليۋتا ءتارىزدى ۇستەمە پايىز قوياتىن مۇمكىندىك جوق. ال قازىرگىدەي جاعدايدا قاۋىپسىز اكتيۆ رەتىندەگى تارتىمدىلىعى التىننىڭ ءباسىن اسىرىپ تۇر.

كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى – ەل­دىڭ رەزەرۆتەرى. دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسى الەمدىك التىن نارىعىنا ق­ا­تىس­تى ۇسىنعان بولجامىندا التىندى دامۋعا جول اشاتىن فاكتور رە­تىندە قاراستىرعان. ءتىپتى, ورتالىق ينفليا­­تسياعا قارسى اگرەسسيۆتى كۇرەستە التىن­نىڭ مۇمكىندىگىنە يەك ارتاتىنى دا وسى قۇجاتتا جازىلىپتى. ازىرگە الەم التىننىڭ باعاسىن ءبىر ۋنتسيا­سى ءۇشىن 2075 دوللارلىق دالىزدەن 3 مىڭ دوللارلىق دالىزگە وتەدى دەگەن بولجامعا باسىمدىق بەرۋگە اسىعىپ وتىر. ءبىر گرامى 29 396,71 تەڭگە تۇرادى. التىننىڭ ءبىر گرامىنىڭ باعاسى 2018 جىلعى اقپانداعى 13 671 تەڭگەدەن بيىلعى اقپاندا 26 158 تەڭگەگە دەيىن وزگەردى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىندا التىننىڭ ءبىر گرامى 28 549 تەڭگە بولدى. التىننىڭ ەڭ جوعارى باعاسى 2022 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا تىركەلدى. سول كەزدە ءبىر گرامى ءۇشىن – 32 531 تەڭگە. Investing.com مالىمەتى بويىنشا, التىن فيۋچەرستەرى ناۋرىزدا 1836 دوللاردان 1999 دوللارعا دەيىن 8,9%-عا قىمباتتادى. 24 ناۋرىزدا التىن­نىڭ باعاسى ءبىر تروي ۋنتسياسى ءۇشىن 1999 دوللار بولدى. Bank of America التىن باعاسى ءبىر تروي ۋنتسياسى ءۇشىن 2000 دوللاردان جوعارى كوتەرىلۋى مۇمكىن دەپ بولجادى.

كەزىندە ۇلتتىق بانك اتىنان مەملەكەت ەلدە وندىرىلگەن التىننىڭ بارلىعىن ساتىپ الاتىنى تۋرالى شەشىم قابىلداپ, التىن كەنى سەگمەنتىنىڭ باستى ينۆەستورى اتاندى. بۇل التىن-ۆاليۋتا قورىنداعى التىننىڭ ۇلەسىن ارتتىرىپ الۋعا جانە قولايلى ساتتە قولايلى باعامەن الىپ-ساتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

 ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, التىنىمىز ورتايىپ قالدى دەۋگە سەبەپ جوق. بارلىعى باقىلاۋدا. ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ پىكىرىنشە, التىن قۇنى قىرىق قۇبىلىپ تۇرسا دا, ونىڭ ينۆەستيتسيالىق سيپاتى تارتىمدى. سەبەبى التىننىڭ اتى – التىن. ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, ۇلتتىق بانكتىڭ التىنعا قاتىستى كوزقاراسى ناقتىلانا باستادى. دەمەك الداعى ۋاقىتتا بانكتەردىڭ دەپوزيتتەر مازىرىندە تەڭگە, شەتەلدىك ۆاليۋتالارمەن بىرگە التىن دا ساپ تۇزەپ تۇرۋى بەك مۇمكىن. بىراق ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, التىن بىزگە ساقتاندىرۋ رەزەرۆى رەتىندە كەرەك, بىراق ونىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىنداعى ۇلەسى 25-30 پايىزدان اسپاۋى ءتيىس. بۇل ۇستانىمدى ۇلتتىق بانك تە قۇپ كورىپ وتىر.

ەكونوميست الماس چۋكين ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەگى التىننىڭ ۇلەسىن ازايتۋ ساياساتىن دۇرىس دەپ سانايدى. كەزىندە ۇلتتىق بانك اتىنان مەملەكەت ەلدە وندىرىلگەن التىننىڭ بارلىعىن ساتىپ الاتىنى تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ەلدە التىن ءوندىرىسىنىڭ ارتۋىنا وسى فاكتور سەبەپ بولعان. قازاقستاندا جىل سايىن 70-80 توننا تازارتىلعان التىن وندىرىلەتىنى ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتتەرىندە ايتىلعان. بۇل التىن-ۆاليۋتا قورىنداعى التىننىڭ ۇلەسىن جىل سايىن كوبەيتىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. 2023 جىلدىڭ ناۋ­رىزىندا التىننىڭ باعاسى كوتەرىلىپ, ۇلتتىق قورداعى دوللار ۇلەسىن 1,6 ملرد دوللارعا كوبەيتىپ الۋعا مۇمكىندىك بول­عان.

ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىسى, ەلىمىزدىڭ ءوزىن ءوزى ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق اكتيۆ – التىنمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانى. التىن قورىنىڭ بەرىكتىگىنە سەنگەن ەلدەر التىن باعاسىن ۋىسىندا ۇستاپ, قور جيناپ السا, كەيبىر ەلدەر وزگە ەلدەر ەسەبىنەن التىن قورىن ارتتىرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەل دە بۇل ۇردىستەن شەت قالمايدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇلتتىق قوردىڭ جانە ۇلتتىق بانك رەزەرۆتەرىنىڭ نەگىزگى بولىگى شەتەل ۆاليۋتاسىنان, ودان قالدى شەتەلدىك باعالى قاعازداردان تۇردى. 2019 جىلى قىركۇيەك ايىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قورداعى اكتيۆتىڭ ءبىر بولىگىن التىنعا الماستىرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. بۇل قۇجات ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتاۋشى اكتيۆتەرىندەگى التىننىڭ ۇلەسى 5 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى زاڭداستىرادى. جالعىز ءبىز عانا ەمەس, نارىقتىڭ پارقىن بىلەتىن ەلدەردىڭ ءبارى باعالى مەتالل قورلارىن, ونىڭ ىشىندە التىن قۇيمالارىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىپ جاتىر. ۇلتتىق ءونىمىن, قارىز-نەسيەسىن دە دوللارمەن باعالاپ, بايلىعىن سونىمەن قامبالاعان ەلدەر ەندى التىنعا دەن قويىپ جاتىر.

رەسمي مالىمەتتەر بويىنشا ەلىمىزدە شامامەن 200-گە تاياۋ التىن كەن ورنى بارى انىقتالعان. ءبىزدىڭ التىن وندىرەتىن «قازاقمىس» كورپوراتسياسى, «قازتسينك» جانە «تاۋ-كەن التىن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستەرى تازارتىلعان التىن وندىرەدى. ساراپ­شى­لاردىڭ مىڭدا­عان توننا تاس پەن قۇم, توپىراقتان از مولشەردە التىن شايىلعاننىڭ ءوزى ولجا دەيتىنى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. سودان كەيىنگى ماسەلە زاۋىتتاردىڭ زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسىندە بىتپەگەن شارۋا شاش-ەتەكتەن. عالىمدار التىن اجىراتىپ الۋعا ابدەن بولاتىن 9 ملرد تونناعا جۋىق قالدىق قوقىستا جاتقانىن ايتادى. بىراق سوعان قاراماستان ۇلتتىق قوردىڭ كىرىس بولىگىن التىن ەسەبىنەن تولىقتىرىپ وتىرۋعا, قاجەت بولسا تەڭگە مەن ەكونوميكاعا ال­تىن­مەن دەم بەرۋگە كىرىسىپ كەتتى. «ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆ التىن-ۆاليۋتا ەسەبىنەن 1,4 ملرد دوللار ين­تەر­ۆەنتسيا جاساعانىن ايتتى. 2023 جىلى زەينەتاقى قورىنان ساتىپ العان 2 ملرد دوللار 12 ايعا تەڭدەي بولىنگەنىن, تەڭگەنىڭ دوللارعا دەگەن باعامىنا بارىنشا ىقپال ەتپەۋ ءۇشىن جاسالعانى حابارلاندى. التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرىنىڭ پورتفەلى ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى تۋرالى قۇپيالىلىققا بايلانىستى جاريالانبايتىنى بەلگىلى. بىراق التىن الداعى بەس-التى جىلدا تەڭگەگە دەم بەرەتىن فاكتور رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن. بىراق التىندى ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالار تەكە-تىرەسىندە مۇناي ءتارىزدى جەكە باتىر رەتىندە قاراستىرسا, ونىڭ الەۋەتىن السىرەتىپ الادى. سەبەبى التىندى ءوندىرۋ تەحنولوگياسى سونشالىقتى جەتىلدىرىلگەن جوق. ۇلتتىق بانكتە التىندا ىشكى نارىقتان دا, سىرتقى نارىقتان دا ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بار. سوندىقتان التىندى ساتۋ-ساتىپ الۋ ونىڭ باعاسىنا جۇرگىزىلەدى, التىن-ۆاليۋتا قورىنداعى التىننىڭ ۇلەسى بىزگە ءتيىمدى دالىزدەن تومەندەپ كەتپەيدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەيدى ە.يبراگيم.

ۇكىمەتتىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ­شى­لارعا بەرىلگەن كەلىسىمشارتتار مەن ليتسەنزيالاردى قايتا قاراۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقانى وتكەن جىلى بەلگىلى بولدى. پايدالى قازبالارعا قاتىستى 115 كەلىسىمشارت پەن 198 ليتسەنزيا, سونداي-اق كومىرسۋتەكتەر بويىنشا 12 كەلىسىمشارت بۇزىلدى, مەملەكەتكە قايتارىلدى, بىر­نەشە كەن ورىندارىنىڭ اۋكتسيون ارقىلى ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلەتىنى جىل باسىندا بەلگىلى بولدى.

بۇل ۇردىستەن ءبىزدىڭ ەل دە قالىس قالىپ جاتقان جوق. كەز كەلگەن مەملەكەت­تىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىز­دە­رىنىڭ ءبىرى – ەلدىڭ رەزەرۆتەرى. مەم­لە­كەتتىڭ التىن قورى نەعۇرلىم بەرىك بولسا, كوپ بولسا, سوعۇرلىم ونىڭ ەكو­نو­مي­كالىق تاۋەلسىزدىگى ارتادى. جوعارى قۇبىلمالىلىق جاعدايىندا الەمدىك نارىقتاعى التىن ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 2009 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن 2,2 ەسەگە ءوستى, ال 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 26,4 ملن تونناعا جەتتى.

ەكونوميست سايان قومباروۆتىڭ ۆاليۋ­تا­لىق رەزەرۆتەگى التىننىڭ ۇلەسىن ازايتۋ ساياساتىن دۇرىس دەپ ساناعانمەن, دوللاردى التىنعا ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن قۇپ كورمەيدى ەكەن. قازىر دوللار ارزانداپ, التىن قىمباتتاپ بارادى. التىننىڭ كوپ بولىگى چيپتەر جانە باسقا ەلەكترونيكا سياقتى جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەردىڭ قانداي دا ءبىر ءتۇرىن وندىرۋگە كەتەدى دەگەن تۇسىنىك مۇلدەم قاتە. تەح­نو­لو­گياداعى التىننىڭ ۇلەسى – 10, زەرگەرلىك بۇيىمدارداعى ۇلەسى 40-50 پا­يىزدان اسپايدى. ال قالعان بولىگى الەمنىڭ باس بانكتەرىنىڭ التىن قويمالارىندا, جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ سەيفىندە قۇيما التىن رەتىندە جاتىر. قازىر الەمدە التىننان باس تارتايىن دەپ وتىرعان ەل جوق. ساتىپ الىپ جاتقانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى – دامىعان ەلدەر. سوڭعى جيىرما جىل ىشىندە التىن التى ەسە قىمباتتاپتى. 2002 جىلى تروي ۋنتسياسى ءۇشىن 300 دوللار بولسا, 2022 جىلى 1800 دوللارعا دەيىن ءوستى. الەمدىك ەكو­نوميكانىڭ تۋربۋلەنتتىك ايماقتا تۇ­راقتالىپ قالۋى, بريكس-كە مۇشە ەل­دەر­دىڭ دوللاردان ءىشىنارا باس تارتۋعا نيەت تانىتۋىنا بايلانىستى التىننىڭ باعاسى وسە بەرەدى. دوللاردىڭ باسقا ۆاليۋتالارعا قاتىستى باعاسى, ەكونوميست چارلز نەننەردىڭ بولجامى بويىنشا 70 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى. دەمەك مۇنداي جاعدايدا دوللار مەن التىننىڭ ارا سالماعىن ۇستاپ تۇرۋدىڭ تاۋەكەلى جوعارى. الەمدىك التىن ءوندىرىسى 2022 جىلى 109,4 ميلليون ۋنتسياعا ءوسىپ, جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 3,2 پايىزعا ارتقان. 2030 جىلعا قاراي 141,7 ميلليون ۋنتسياعا جەتەدى دەگەن ءۇمىت بار.

لوندون التىن نارىعى قاۋىمداستىعى جۇرگىزگەن ساراپشىلاردىڭ ساۋالداماسىنا سايكەس, التىن مەن كۇمىس 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي التىن 3,3 پايىزعا, كۇمىس 8,8 پايىزعا وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسىلايشا, كۇمىس باعاسى 2022 جىلى 21,73 دوللاردان 23,65 دوللارعا دەيىن كوتەرىلۋى مۇمكىن. التىننىڭ باعاسى ءبىر تروي ۋنتسياسى ءۇشىن 1859,90 دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. سالىستىرۋ ءۇشىن: 2022 جىلى ول ءبىر تروي ۋنتسياسى ءۇشىن ورتاشا ەسەپپەن 1 800,09 دوللاردى قۇرادى. الەمدىك ورتالىق بانكتەر تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا ولاردىڭ التىن ساتىپ الۋىنىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسى وتكەن جىلدىڭ ءىىى-توقسانىنان بەرى بايقالدى. ناتيجەسىندە, 2022 جىل التىن ساتىپ الۋ بويىنشا تاريحتاعى ەكىنشى رەكوردتىق جىل بولدى, 2023 جىلى بۇل ءۇردىس جالعاستى.

التىن قورى كوبەيگەنىمەن, الەمدىك ورتالىق بانكتەردىڭ رەزەرۆتەرىندەگى ۇلەسى ازىرگە 20 پايىزداي عانا ءوسىم بەرىپ تۇر.

تاۋەلسىز ساراپشى ەرلان يبراگيم 2020 جىلدارى, پاندەميالىق داعدارىس كەزىندە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جات­قان كومپانيالار تابىسىنىڭ 10 پايى­زى كولەمىندە مەملەكەت پايداسىنا اۋدا­­رىپ تۇرعاندىعى تۋراسىندا ايتادى. ودان بەرىدە «سامۇرىق-قازىنا» پاي­داسىنىڭ 7 پايىزىن «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنا اۋداراتىنى ايتىلىپ جاتىر. بىراق التىننىڭ قۇلاعىندا وتىرعان ينۆەستورلاردىڭ التىندى قانداي باعامەن ساتاتىنى دا كوپ ماسەلەنى شەشەدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن التىنعا قاتىستى, التىننىڭ تابىسىنا قاتىستى ماسەلە, ءتىپتى التىن كەن ورىندارىنىڭ جەكەشەلەندىرىلۋى جابىق ەسىك جاعدايىندا شەشىلدى. جە­كە­مەنشىكتەگى التىن كەن ورىندارى قوجايىن­دا­رىنىڭ تاپقان پايداسىنىڭ قانشا پا­يىزى ىشكى ينۆەستيتسياعا, قانشا پايىزى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىنا جۇمسالىپ كەلگەنىن ءبىز بىلمەيمىز. بىلەتىنىمىز, ۇلت­تىق بانك پەن ۇكىمەت التىن ساۋداسىنا قاتىستى مالىمەتتەردى قۇپيا ۇستاپ وتىر­عان جوق. قانشا توننانىڭ التىنىن ساتقانى, ساتىپ العانىمىز تۋرالى ما­لىمەتتەردىڭ باسى اشىق. «مۇناي ۇلت­تىق قوردىڭ دونورى رەتىندە تۇسىنىك قالىپ­تاسىپ قالعان ەدى. 90-جىلدارداعى كەلىسىمشارتتاردا مۇناي تابىسىنىڭ كەمى 5 پايىزى ۇلتتىق قورعا اۋدارىلادى دەگەن باپ ەنگىزىلۋى ءتيىس ەدى. بىراق مۇنداي تالاپ ەتۋگە قول قىسقا بولدى, ءبىز ينۆەس­تور­لاردىڭ تابىسىنان ۇلەس ەمەس, تەك سالىعىمەن عانا شەكتەلىپ قالدىق», دەيدى ەرلان يبراگيم.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قور جانە التىنعا قاتىستى وزگەرىستەر كەيىنگى كەلىسىمشارتتارعا باستايتىن جاڭالىقتىڭ باسى بولۋى ءتيىس. بىزدە قايتا زەردەلەنۋى ءتيىس شارتتار جەتىپ ارتىلادى. سەبەبى بيۋدجەتكە نەمەسە ۇلتتىق بانككە دونورلىقتى التىن مەن مۇنايعا تەلىپ قويۋعا بولمايدى. كومىر مەن تەمىردەن نەمەسە بيداي مەن ۋراننان بيۋدجەتكە قانشا پايدا تۇسەتىنىن بىلمەيمىز. ءبىر تاۋلىكتە, ءبىر جىلدا قانشا باررەل مۇنايدىڭ نەمەسە ۋراننىڭ ەكسپورتتالىپ جاتقانى تۋرالى مالىمەتتەر تىم جۇتاڭ. اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانىندا مۇنى انىقتاۋ وڭاي. ەگەر, ۇكىمەت شىنداپ دەن قويسا, تابىس سالىعىن عانا تولەپ كەلگەن ينۆەستورلاردىڭ بەتىن بۇرۋ, سالىعىن عانا ەمەس, تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن بيۋدجەتكە اۋدارۋ تۋرالى باپ حالىقارالىق تالاپقا قايشى ەمەس.

ينۆەستورلار ءۇشىن قازاقستان كەن ورىندارىنىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسى جاسالدى. ەندى سول ورىندى يەمدەنۋدەن ءۇمىتتى ينۆەستورلار تەك تابىس سا­لى­عى ەمەس, تابىستىڭ پايىزىن ۇلت­تىق قورعا اۋدارۋدى زاڭداستىراتىن باپ كەرەك. «تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دا­رىنداعى كەلىسىمشارتتاردا جىبەرىپ العان قاتەلىكتەرىمىز ەندى قايتالانباۋى ءتيىس. پايدالى كەن ورىندارىنىڭ قۇلا­عىن­دا وتىرعان كەيبىر توپتاردىڭ تابەتىن شەكتەمەسەك, ونىڭ سوڭى نەگە اپارارىن ەكىباستۇزداعى جاعداي كورسەتتى. قازاقتىڭ بايلىعىن يگەرىپ, تابىس تابۋدان ءۇمىتتى كەز كەلگەن ينۆەستور تەك تابىس سالىعى ەمەس, پايداسىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن مەملەكەتپەن ءبولىسۋدى مىندەتتەپ, ونى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتاۋ كەرەك. بۇل ءۇردىس ءبىزدىڭ ەلدە نارىق زاڭدارىنا باسىمدىق بەرەتىن زاڭدىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشادى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ە.يبراگيم.

الماتى