ەلباسى مەن ەلوردا ەگىز ۇعىم

استانا – مەملەكەتشىلدىكتىڭ جەمىسى ءحىىى عاسىردا ءبىزدىڭ دالامىز ارقىلى ءجۇرىپ وتكەن پلونو كارپيني جانە گيلوم رۋبرۋك سىندى جيھانگەز ديپلوماتتار, ساياحاتشىلار وسىناۋ سايىن دالانىڭ كەڭدىگىنە, ونداعى مال مەن كيىز ءۇيدىڭ كوپتىگىنە تاڭداي قاققان. ارادا جەتى عاسىر وتكەندە تالاي تاريحتى باستان كەشكەن بۇل دالا تورتكىل دۇنيەگە مۇلدە باسقا قىرىنان تانىلىپ وتىر. بۇل جەردە ءوز كەلەشەگىن اتا-بابا داستۇرىمەن تىعىز بايلانىستىرعان, زامانعا ساي جاڭا جاسامپاز ويلارىن ىسكە اسىرعان قازاق دەگەن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىنا كۋا بولۋدا. الەم ۇلى جىبەك جولىنىڭ تۇيىسىندە, الەمدىك گەوساياسي مۇددەلەردىڭ توعىسقان تۇسىندا, ءداستۇرلى شىعىس پەن باتىستىڭ, حريستيان الەم مەن يسلام وركەنيەتىنىڭ ءبىر-بىرىنە ءوتۋ ايماعىندا جاساپ جاتقان بۇل ەلدىڭ زامانعا ساي جاسامپاز ويلارعا باي ەكەنىن تانىپ ءبىلدى. سونداي جاسامپاز ويلاردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى – استانا. مەن استانانى كوشىرۋ شىن مانىندە ەلدىڭ باس قالاسىن قايتا قۇرۋ دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى, ءوز كەزىندە استانانى كوشىرۋ تەك كوشىرۋمەن عانا بىتە سالاتىن جۇمىس ەمەس ەدى. شىنداپ كەلگەندە, بۇل تاۋەلسىز ەلدىڭ جاڭا بايتاعىن قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى قادامى عانا بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە, استانانى قايتا قۇرۋ مەملەكەتتى قايتا قۇرۋ, ونىڭ زامانعا ساي بولمىسىن قالىپتاستىرۋ ەدى. ەلدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني-رۋحاني وسۋىنە ۇيىتقى بولاتىن باس قالانى قايتا قۇرۋ سىندى پاسسيونارلىق يدەيا تۇپتەپ كەلگەندە وسىناۋ جاس مەملەكەتتىڭ جىگەرلى باسشىسىنا ءتان بولاتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل يدەيانىڭ اۆتورى جانە ونى ىسكە اسىرۋشى. ەلباسىنىڭ وسىناۋ ەرىك-جىگەرى تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ بۋىنىن بەكىتىپ, اياعىنان تىك تۇرعىزا الاتىنىنا, ونى الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىمەن يىق تىرەستىرەتىنىنە كوزى اشىق, كوڭىلى وياۋ­لار كامىل سەندى. وسى ارقىلى ەلباسى ءوز ەلىنىڭ دە بيىك سەنىمىنە يە بولدى. دۇنيەجۇزى وزگە ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ تۇرىپ سويلەسە الاتىن, باتىل ءارى پراگماتيك باسشىسى ارقىلى قازاق حالقىن قۇرمەتتەيتىن, ونىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان جاستارىنا سەنىممەن قارايتىن بولدى. ءوز تاعدىرىمدى ەلىمىزدىڭ جاڭا ەلورداسىمەن بايلانىستىرعان مەن ءۇشىن دە سوڭعى ون جىلدا استانا قازاق حالقىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن, بۇگىنى مەن كەلەشەگىن جالعاستىرۋشى رۋحاني ورتالىققا اينالدى. سول سەبەپتەن, قازاقتىڭ جاڭا استاناسى تۋرالى ويلارىمدى, عاسىرلار قويناۋىنان جەلى تارتقان تەبىرەنىستەرىمدى ءبۇتىن ءبىر كىتاپقا سيدىرىپ, «ماڭگىتاس» دەگەن اتپەن وقىرمانعا ۇسىندىم. ماعان بۇل كىتاپتى جازۋعا شابىت بەرگەن قازاقتىڭ جاڭا عاسىرى, جاڭا عاسىردا ەلباسىنىڭ بۇرىن ەشقايدا, ەش ۋاقىتتا بولماعان جاڭا باستامالارى, جاسامپاز يدەيا­لارى بولدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ كوكىرەگىمىز ەلدىككە دەگەن ماقتانىش پەن كەلەر كۇنگە دەگەن سەنىمگە, اسقاق رۋحقا تولى بولدى. ول كەزدە ءبىراز جاس بۋىن, ۇلتتىق ەليتا – وزىمىزدەن ءبىر كويلەك بۇرىن توزدىرعان زيالى اعالارىم قازاق ەلىنىڭ جاڭا استاناسىنا جينالعان ەدى. استاناعا قىزمەت بابىمەن كەلگەن مەن دە سول اعالارىمنىڭ قاسىندا بىرگە ءجۇرىپ, بىرگە تۇرىپ ولاردان كوپ ونەگە, ۇلاعات ۇيرەندىم. استانا رۋحى, جاس تاۋەلسىز مەملەكەتكە دەگەن ىستىق ىنتا, كەرەمەت شابىت جۇرەكتەرگە نۇر قۇيار ەدى. قازاق ەلىنىڭ جاڭا استاناسى, جاسامپاز ويلار, يگى باستامالار ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىنە قانات قاقتىراتىن. وسىناۋ ورتادا ءجۇرىپ, ءار كۇنىڭ شابىتقا, اسەرگە تولار ەدى. جاڭا, زاماناۋي, زايىرلى, باقۋاتتى مەملەكەتتى قۇرۋمەن بىرگە, ونىڭ رۋحاني بولمىسىن ايقىنداۋعا دەگەن قۇلشىنىستار قايران قالدىراتىن. قازاق ەلىنىڭ ينتەللەكتۋالدى ەليتاسى سول تۋرالى ويلاپ, سول تۋرالى ارەكەتتەنەتىن. استانادا كەشكى قىزمەتتەن قايتاتىن ۋاقىت بولعاندا دا جۇمىس بولمەلەرىنىڭ شامى جارقىراپ تۇرار ەدى. ويتكەنى, مەملەكەت باسشىسى دا تالاي ۋاقىتتارىن قىزمەت بولمەسىندە وتكىزەتىن. جاس مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋعا, قۇرۋعا دەگەن ىنتا-جىگەردە شەك جوق-تى. قازاق حالقىنىڭ ينتەللەكتۋالدى مۇمكىندىگى ەندى اشىلعان ەدى. تالاي جىل وتارشىلدىق ۇستەمدىكتەن بوي جازعان ينتەللەكتۋالدىق سەرپىلىس ەدى ول. ەندى ءوزىنىڭ ۇلان-بايتاق سارىارقاسىنا ەمىن-ەركىن يە بولىپ, باۋىرىن ەركىن جازعان جامپوز, ءدۇلدۇل ەركىندىك ەدى ول. وسىنداي سەرپىلىستەر كەزىندە, 2001 جىلدىڭ مامىر ايىندا ەلورداعا كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىنىڭ جاپونيادا جاسالعان عىلىمي كوشىرمەسى جەتكىزىلدى. بۇكىل الەم كوز تىككەن استانا ەندى ءبىر ءسات كيەلى كوك تۇرىكتىڭ ەلدىك رۋحىنا ءتاۋ ەتىپ, دانالارىنىڭ وسيەت سوزدەرىنە ۇيىدى. بۇل دۇنيەنى دۇبىرگە بولەگەن كونە عاسىرلاردىڭ جاڭا داۋىردەگى جالعاسى ەدى. سول كۇنگى ەڭ باستى وقيعا ەلباسىنىڭ قولىمەن قويىلعان الىپ ەسكەرتكىشتىڭ, كيەلى ەسكەرتكىشتىڭ, بۇكىل تۇرىك باس يگەن ۇستىننىڭ ورناتىلۋى بولدى. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا پرەزيدەنتتىڭ ايتقان جالىندى سوزدەرى ەندى عاسىرلاردان-عاسىرلارعا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جاڭعىرىپ جەتەدى دەپ سەنەمىن. وسىلايشا, ەلباسىنىڭ ءوزى دە سول ءبىر تاريحي شىعارمانىڭ كەيىپكەرىنە اينالدى. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ تاريحىمىز بەن ەلدىگىمىز ءۇشىن قانشاما ىرگەلى ىستەردى ەڭسەردى. سودان باس­تاپ كيەلى ۇستىن تاس تۇرعان جەر كيەلى تورگە, بۇكىل تۇرىك باۋىرلار كوز تىككەن ورىنعا اينالدى. ماعجان اقىن ايتقانداي, ول كۇللى تۇرىكتىڭ قاراشاڭىراعى, العاش كۇل توككەن, كوڭ سالعان قارا مەكەنى, ۇيىق وتانى! دەمەك, سول قارا­شاڭىراقتىڭ ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىرۋ, التى الاشقا جارشى بولۋ, ولاردىڭ ءبارىنىڭ باسىن ءبىر جەرگە توعىستىرىپ وتىرۋ ەڭ اۋەلى قازاقتىڭ اتا-بابا ارۋاعى الدىنداعى قاسيەتتى بورىشى ەدى. سول ماقساتتا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن استانادا تۇركى اكادەمياسى قۇرىلدى. استاناعا عاسىر باسىندا كۇلتەگىن ەسكەرتكىشى كەلسە, اراعا ون جىل سالىپ تونىكوك, بىلگە قاعان ەسكەرتكىشتەرى دە جەتكىزىلدى. وسى الىپ, ماڭگىلىك تاس ۇستىندار ءوزىم قىزمەت ەتەتىن ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس كورپۋسىنا قويىلدى. وندا حالقىمىزدىڭ ەكى مىڭ جىلدىق جازبا تاريحىن, ەلدىك تاريحىن پاش ەتەتىن شاعىن مۇراجاي بار. كولەمى شاعىن بولسا دا مەن بۇل مۇراجايدىڭ كەلەشەگىنە ۇلكەن ۇمىتپەن قارايمىن. بۇل ۇلى ويلار مەن جاسامپاز جوبالاردىڭ باسى عانا. كەلەشەكتە ۋنيۆەرسيتەت جانىنان ستۋدەنتتەرىمىز بەن جالپى كوپشىلىككە, وسىندا اتباسىن بۇراتىن قوناقتارعا ارناپ حالقىمىزدىڭ ەلدىك تاريحىنان سىر شەرتەتىن ۇلكەن مۇراجاي جاساقتالادى دەپ سەنەمىن. وندا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ناتيجەلەرى مەن جينالعان ەكسپوناتتارى, ەكسپوزيتسيالارى قويىلاتىن بولادى. بۇگىندە جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە كۇلتەگىن اپتالىعى جانە كونە تۇركى جازۋىنىڭ كۇنى اتاپ وتىلەدى. ول كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىنىڭ كەلگەن كۇنىن ەستە قالدىرۋ, سول ارقىلى كەلەر ۇرپاقتىڭ جادىنا وسىناۋ ۇلى ەسىمدى ءسىڭىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان شارا. كۇن وتكەن سايىن بۇل شارانىڭ مازمۇنى كەڭەيىپ, فورماسى ءار الۋاندانىپ كەلەدى. بىراق باستى جەلى حالقىمىزدىڭ تاريحي تانىمىن تەرەڭدەتىپ, كەلەر ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن كۇشەيتۋ بولماق. بۇدان ون ءبىر جىل بۇرىن ايتىلعان پرەزيدەنت تاپسىرماسى دا سول ماقساتتان تۋىندايدى. ۇلى ويلار ەكى ايتىلمايدى. دەمەك, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى وسىناۋ ايتۋلى وقيعا, ارقا تورىنە ورنىققان كيەلى كوك تاستىڭ قۇدىرەتى, جارقىراپ ارتتا قالعان سول ءبىر ساۋلەلى كۇندەر قولىما ەرىكسىز قالام الدىردى. قازاق ەلىنىڭ جاڭا استاناسىن, ىرگەلى بايتاعىن, العاش ىرگەسى قالانعان كۇننەن باستاپ استانامەن بىرگە جاساسقان ادامدارىنىڭ ءور جىگەرىن, كەلەشەككە دەگەن سەنىمىن, تۋعان تاريحىنا دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن, ەسكە الارلىق تاريحىنىڭ جارقىن بەتتەرىن اق قاعازعا ورنەكتەگىم كەلدى. جوعارى دا ايتقان كىتاپتىڭ سوڭعى تاراۋلارىن جازىپ جاتقان كەزىمدە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە ناق جيىرما جىل تولعان كۇنى ەلباسى ن.نازارباەۆ استانانىڭ سول جاعالاۋىنان «ماڭگىلىك ەل» كەشەنىن اشتى. «ماڭگىلىك ەل» – ول ءوز تاريحىندا ەۋرازياعا قانات جايعان الىپ مەملەكەت قۇرعان كوك تۇرىك بابالارىمىز ارمانداعان ەڭ اسقاق, ەڭ بيىك مۇرات ەدى. «اتامىز, بابامىز قۇرعان مەملەكەت» ماڭگىلىك بولسا ەكەن دەگەن ىزگى تىلەك ەدى. وسى ىزگى مۇراتتى تۋ قىلعان ولار قيىن دا, قيدالى سول ءبىر زاماندا «قارا تەرىن اعىزىپ, قىزىل قاندارىن تامشىلاتىپ» ءجۇرىپ, وزدەرى قۇرعان مەملەكەتتى باس-اياعى 290 جىلعا جەتكەن ەكەن. ءبورىلى بايراق قىر دالادا 290 جىل جەلبىرەگەن ەكەن. بىراق كەيىن كەلە ول مەملەكەت زامان اعىمى مەن تاعدىر تالقىسىنا شىداس بەرمەدى. ءيا, اتا-بابالارىمىز ارمانداعان سول ۇلى مۇرات ەندى تەك ءبىزدىڭ زامانىمىزدا عانا ناقتى ىسكە اسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. استانا بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تولىققاندى ساياسي, مادەني ءھام رۋحاني ورتالىعىنا اينالدى. كەلەشەكتە ول ەلىمىزدىڭ قارجى-ەكونوميكالىق ورتالىعى بولاتىنى ايداي انىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, استانا – مەملەكەتشىلدىك جەمىسى. تۇرسىنحان زاكەن, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى.

 بايتاعىمىزدىڭ باس برەندى

وتكەن كۇندەر مەن ادامزات كۇنتىزبەسىنە جانە تاريح پاراقتارىنا كوز جۇگىرتسەك, الەمدە جيىرما بەس مەملەكەت ءوز استاناسىن اۋىستىرعانىن بىلەمىز. مۇنداي دەرەكتەردىڭ ءبىر-ەكەۋىنە توقتالا كەتەر بولساق, 1712 جىلى I پەتر رەسەي استاناسىن ماسكەۋدەن سانكت-پەتەربۋرگكە كوشىرگەن. ال 1923 جىلى اتاتۇرىك تۇركيا استاناسىن ىستامبۇلدان انكاراعا اۋىستىرعان. الەمدىك تاجىريبەلەر مەملەكەت استانالارىن اۋىستىرۋ قالپاقپەن ۇرىپ الا قوياتىنداي وڭاي ءىس ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. بۇعان قانشاما كۇش-قايرات, وي, جىگەر, ماقسات تۇتاستىعى, شىعارماشىلىق-ساۋلەتتىك قارىم-قابىلەت كەتەتىنىن شامالاپ, جوبالاپ ايتۋدىڭ ءوزى قيىن. قازاقستاننىڭ الاتاۋ بوكتەرىندەگى استاناسىن سارىارقانىڭ سامال توسىنە اكەلىپ جايعاستىرۋ ىسىنە دە وسىنداي ولشەم تۇرعىسىنان كەلۋگە بولادى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ساميعوللا ورازوۆپەن اڭگىمە وسىنداي باعىتتا ءوربىدى. – ساميعوللا حامزا ۇلى, بيىلعى 6 ءشىل­دەدە استانانى اۋىستىرۋ ءجو­نىندەگى تاريحي شەشىمنىڭ قابىل­دان­عانىنا 20 جىل تولدى. وسى داتاعا قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ – ەلىمىزدىڭ بۇعان دەيىنگى استاناسى الماتى ءبىر بۇيىردە, ۇلان-بايتاق قازاق جەرىنىڭ باتىس جانە سولتۇستىك وڭىرلەرىنەن تىم شالعايدا ورنالاس­تى. ال مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ەلورداسىن ەلىمىزدىڭ شەكاراسىنىڭ كىندىك تۇسىندا ورنىقتىرۋ جونىندە الىنعان شەشىم – كورەگەندىك پەن الىستاعىنى بولجاي ءبىلۋدىڭ جانە ستراتەگيالىق ويلاۋ جۇيەسىنىڭ كەڭدىگى مەن تەرەڭدىگىن كورسەتەدى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل تەك رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەۋرازيالىق قۇرلىقتىڭ دا بەل ورتاسى بولىپ تابىلادى. الايدا, بۇدان جيىرما جىل بۇرىن قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگى ءدال بۇلايشا ويلاي المادى. سوندىقتان دا بۇل شەشىم ولاردىڭ ءبارىن بىردەي قۋانتا قويمادى. جاسىراتىنى جوق, سولاردىڭ ءبىرى ءوزىم ەدىم. ويتكەنى, ءدال سول كەزەڭدە ەل وتپەلى كەزەڭنىڭ اۋىرتپاشىلىعىن باستان كەشىپ جاتتى. ءىرى ءوندىرىس ورىندارى مەن زاۋىت-فابريكالار جابىلىپ قالدى. بۇل جاپپاي جۇمىسسىزدىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا اكەلىپ سوقتىردى. بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى ايلار بويى جالاقىلارىن الا المادى. ءدال وسىنداي قىستالاڭ, الماعايىپ شاقتا استانانى كوشىرۋ جونىندە شەشىم الىنعانى سول كەزدە بىرقاتار وتانداستارىمىز ءۇشىن اقىلعا سىيىمسىز كورىنۋىن ءبىر ەسەپتەن تۇسىنۋگە دە بولاتىن سەكىلدى. بۇگىنگى كۇنى, ياعني ارادا جيىرما جىل وتكەن سوڭ ەلباسىمىز كورەگەن, اسا تاپقىر ءارى باتىل شەشىم قابىلداعانىنا بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كوزى جەتكەنىنە ەشقانداي كۇمان جوق. – استانانىڭ دامۋ قارقىنى جو­عارى. مۇنداي دامۋ كورىنىسى رەسپۋب­ليكا وڭىرلەرىندە دە بايقالىپ ءجۇر دەپ ەسەپتەي الاسىز با؟ ياعني, وڭىرلەر استاناعا قاراي بوي تۇزەي الدى ما؟ – استانا ءوزىنىڭ اۋماقتىق تۇ­تاس­تىعى تۇرعىسىنان دا, حالىق سانىنىڭ ءوسۋ كورسەتكىشى بويىنشا دا تەز, قار­قىندى دامىپ كەلەدى. بيىلعى سوڭعى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەر بويىنشا, مۇندا 800 مىڭنان استام ادام تۇرادى. جىل سايىن كوز الدىمىزدا قۇلپىرىپ, قاۋلاپ, ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ەلوردامىز شىعارماشىلىق ۇشقىرلىق پەن بەلسەندىلىكتىڭ, كۇللى قازاقستان حالقىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى مەن تۇتاس ەل اۋماعىنداعى جاسامپاز جوبالاردىڭ نىشاندىق كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ءبىز كەشەگى كەڭەستىك داۋىردە وسىنشاما دەڭگەيدەگى جىلدامداتىلعان, بۇعان قوسا, ساپالىق دەڭگەيى جوعارى قۇرىلىس قارقىنى مەن بۇكىلحالىقتىق قولداۋ كورىنىستەرىنىڭ وننان, ءتىپتى, جۇزدەن بىرىنە دە قول جەتكىزە المادىق. بۇل – ەلدىك پەن مەملەكەتتىك مىنەز-ق ۇلىقتىڭ جانە وتانشىلدىق رۋحتىڭ ارتۋىنىڭ كورىنىسى. سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى ون جىل ىشىندە ەلىمىزدە قايتالانباس كوركى مەن ءستيلى بار زاماناۋي جاڭعىرتىلعان جاڭا قالالار سالىندى. قالا شارۋاشىلىعى مەن يندۋسترياسى بويىنشا رەسپۋبليكادا ەڭ ارتتا قالىپ كەلگەن كەنتتەر ادام تانىماستاي وزگەردى. مىسالى, كەڭەستىك كەزەڭدە ينفرا­قۇرىلىمدىق جۇيەلەر بويىنشا قا­زاق­ستانداعى ەڭ ارتتا قالعان قالا – گۋرەۆ, ياعني قازىرگى اتىراۋ دەپ ەسەپتەلەتىن. ال بۇگىنگى اتىراۋ, مۇنداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىلارى قانداي؟ ايتۋعا ءتىل جەتپەيدى. ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. ەكىنشىدەن, ەلورداسى استانا قازاقستان حالقىنىڭ ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناسىن ودان ءارى جاقسارتا ءتۇستى. مۇنداي وڭ كوڭىل-كۇي احۋالى ەل وڭىرلەرىنە دە ءسىڭىستى بولا باس­تادى. مىنە, ءسىزدىڭ استاناداعىداي دامۋ كورىنىسى رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندە بايقالىپ وتىر ما دەگەن ساۋالىڭىزعا قايتارار جاۋابىم وسىنداي. – استانانىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن كوركەيۋى جانە ودان ءارى دامۋى جونىندەگى شەجىرەلەر مەن تۇتاستاي تاۋەلسىزدىك تاريحى ءبىر-بىرىمەن تامىرلاس. بۇل ۇعىمداردى ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراستىرۋعا بولمايدى. ايتايىن دەگەنىم, ءسىزدىڭ بۇعان دەيىنگى قىزمەتىڭىز قازاقستاننىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال وڭىرىمەن تىعىز بايلانىستى بولىپ كەلدى. ەندەشە, ءسىز مۇندا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟ – بۇل ءوڭىر رەسەيدىڭ بەس بىردەي وبلىسىمەن شەكارالاس ورنالاسقانىن ايتىپ تا, جازىپ تا ءجۇرمىز. كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىنگى كەزەڭ بارلىق جەردەگىدەي اقجايىق ايماعى ءۇشىن دە اۋىر بولدى. وزگەسىن ايتپاعاندا, بۇل كەزدە اۋىلداعى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىسانداردى, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك امبۋلاتوريالار مەن كىتاپحانالاردى جانە كلۋبتار مەن مادەنيەت ۇيلەرىن ساقتاپ قالۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك بولدى. بۇل ورايدا بۇرىنعى وبلىس باسشىسى, بۇگىنگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءتورا­عاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ ەڭبەگى مەن ەل-جۇرتقا كورسەتكەن جانا­شىر­لىعىن ايتا كەتكەندى ءجون كورەمىن. سونداي-اق, وسىنداي قيىن كەزەڭدە ورال–اتىراۋ, ورال–سامارا جانە ورال–اقتوبە اۆتوموبيل جولدارى قۇرى­لىستارى باستالدى. نىشاندىق تۇرعىدان جايىق وزەنى ارقىلى ەۋروپا مەن ازيا قۇرلىقتارىن جالعاستىراتىن جاڭا كوپىر سالىندى. وبلىس ورتالىعى ورال قالاسىندا قازاق دراما تەاترى مەن مۇز سپورت سارايى جانە ءجۇزۋ باسسەينى عيماراتتارى بوي كوتەردى. تۇتاستاي وبلىس اۋماعىندا گاز قۇبىرلارىن تارتۋ جۇمىستارى كەڭىنەن قارقىن الدى. ودان بەرگى كەزەڭدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ, ءار ازاماتتىڭ وزىنە جانە قوعامعا پايدالى ىسپەن شۇعىلدانۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالدى. قازىرگى نارىقتىق قارىم-قاتىناستار كەزەڭىندە مەنشىك يەسى اتانۋ قوعامدىق قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىنا كىرە الادى. ايتسە دە بۇگىنگى كۇنى وتانداستارىمىزدىڭ اراسىندا وسى قۇندىلىقتى ادامي-پسيحولوگيالىق تۇرعىدان سىيلاۋ مەن باعالاۋعا ورەلەرى جەتە الماي جۇرگەندەرى دە كەزدەسەدى. قازىرگى كەزدە وبلىستا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان تامىر تارتاتىن جۇمىستار مەن جوبالار ءوز جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. – استانانىڭ باس ساۋلەتشىسى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ەكەنى بەلگىلى. بۇعان نە دەيسىز؟ – استانا ساۋلەتىنىڭ باس تۇعىر­ناماسىن الدىن الا ازىرلەپ بەكىتكەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ەكەنى بەلگىلى. وسى قيسىنعا سۇيەنسەك, ءوزىڭىز ايتقانداي, مەملەكەت باسشىسىن ەلوردانىڭ باس ساۋلەتشىسى دەپ ساناۋعا تولىق نەگىز بار. ەلوردانىڭ باس جوسپارىندا ەۋرازيالىق كەلبەت پەن ءبىتىم-بولمىستى كەسكىندەۋگە باسا كوڭىل بولىنگەنى بۇگىنگى كۇنى ايقىن بايقالادى. ايتالىق, مۇنداي باعىتتاعى باس جوس­پار مەن جوبالاردىڭ اۆتورى رەتىندە ءبىرىنشى كەزەكتە امستەردامداعى ۆان گوگ مۇراجايىنىڭ, كۋالا-لۋمپۋر حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ, وساكا قالاسىنىڭ ۇلتتىق-ەتنولوگيالىق مۇراجايىنىڭ اۆتورى, ايگىلى جاپوندىق ساۋلەتشى كيسە كۋروكاۆانىڭ ەسىمىن اتاي الامىز. ونىڭ باس جوباسىندا زاماناۋي ديزاينعا باسىمدىق بەرىلىپ, ازيالىق ۇلگىلەر ورىن الدى. تاعى ءبىر ايگىلى بريتاندىق ساۋلەتشى, حاي-تەك ستيلىندە كوشباسشى بولىپ تانىلعان نورمان فوستەرگە استانادا الەمدەگى ەرەكشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىن سالۋ قۇقىعى بەرىلدى. بۇگىندە بۇل ايرىقشا نىسان استانالىقتار مەن بارشا قازاقستاندىقتارعا «دوستىق ءۇيى» اتاۋىمەن جاقسى ءمالىم. بۇعان قوسا, ول «حان شاتىر» ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىعىن تۇرعىزىپ, ونى حالىق قولدانىسى مەن يگىلىگىنە ۇسىندى. استانانىڭ قۇرىلىسىنا ءوزىنىڭ سۇبەلى ۇلەسىن قوسقان ايگىلى ساۋلەتشىلەردىڭ قاتارىندا ورتالىق كونتسەرت زالىنىڭ اۆتورى يتاليالىق مانفرەدي نيكولەتتي دە بار. بۇدان تۇپ-تۋرا ون بەس جىل بۇرىن 1999 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ەلوردامىز يۋنەسكو-نىڭ «بەيبىتشىلىك قالاسى» سىيلىعىنا يە بولىپ, ودان بەرگى ارالىقتا استانا قازاقستاننىڭ باس برەندىنە اينالدى. ەلىمىزدىڭ بولاشاعى مەن استانانىڭ بولاشاعى ۇعىمدارى ءبىر-بىرىمەن توركىندەس, ماعىنالاس. ويتكەنى, قازىرگى ۋاقىتتا الەمدىك قاۋىمداستىق استانا قالاسىن قازاقستاندى جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ جاڭا دامۋ ۇلگىسىنە باعىتتاي بىلگەن مودەل رەتىندە قابىلداي الادى. بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ تۇيىنىندە ەلوردادا تۇراتىن نەمەسە وعان ءجيى ات ءىزىن سالاتىن قازاقستاندىقتار الەمنىڭ كورىكتى قالالارىنا جولدارى تۇسكەن كەزدە ونىڭ ارحيتەكتۋراسى مەن اجارىنا اسا تاڭ قالا بەرمەيتىنىن ايتقىم كەلەدى. ويتكەنى, مۇندا الەمدىك ساۋلەت ونەرىنىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرى بويىنشا سالىنعان عيماراتتار مەن نىساندار جانە حالىقارالىق فۋتبول فەدەراتسياسى (فيفا) مەن ەۋروپا فۋتبول قاۋىمداستىعى وداعىنىڭ (ۋەفا) ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەتىن زاماناۋي ستاديوندار مەن وزگە دە سپورت كەشەندەرى بارشىلىق. سونداي-اق, استانا بويىنشا الىنعان ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەر بۇعان دەيىنگى ۇلگىلەردى قايتالاماۋلارىمەن دە ەرەكشەلەنە الادى. ەلباسىمىز – «استانا ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ سيمۆولى جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ جاڭا ورداسى», دەگەن بولاتىن. بۇگىنگى اڭگىمەنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلوردامىز جونىندە ءدال تاۋىپ ايتقان وسى انىقتاماسىمەن اياقتاعاندى ءجون سانايمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». ورال–استانا–ورال.