ازاتتىعىمىزدى ارداقتاپ, استانامىزدى ۇلىقتايتىن تاعى ءبىر شۋاقتى كۇن كەلىپ جەتتى. ول – استانا كۇنى. قانشا ۇيرەنشىكتى بولىپ, داستۇرگە اينالسا دا جادىمىزدى جادىراتىپ, سانامىزعا ساۋلە تۇسىرەتىن بولەكشە مەرەكە. ارينە, بۇعان دەيىن دە بىرنەشە استانا بولعان. ولار دا حالىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ, حال-قادەرىنشە قىزمەت ەتكەن. ايتسە دە, الاش جۇرتى ازاتتىعىنىڭ ايعاعىنداي, بوستاندىعىنىڭ بايراعىنداي بولىپ تۇرعان مىنا استانانىڭ ءجونى ايرىقشا ەكەنى انىق.
ءبىز بۇل استانامىزعا بەرىسى ءۇش ءجۇز, ارىسى ءۇش مىڭ جىل ءجۇرىپ ارەڭ جەتتىك. بايتاعىمىزعا كوزىن سۇزگەن باسقىنشىلارمەن جاعالاستىق, باس ەركىمىزدى بۇيدالاعىسى كەلگەن الارماندارمەن ارپالىستىق. ەگەر جاس سابيگە دەگەن تولعاق توعىز ايمەن توقايلاسسا, تاۋەلسىزدىكتىڭ تولعاعى زاماننان زامانعا جالعاسىپ, تەك, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى عانا شىر ەتىپ دۇنيەنى دۇبىرگە بولەمەپ پە ەدى؟! ءسويتىپ, اللا القالاپ, ارۋاق قولدادى.
الىپ يمپەريا – كسرو. ونى وپ-وڭاي قۇلادى دەۋگە بولماس. ۇلكەن دۇنيە كۇيرەسە ماڭايىن وپىرا-جاپىرا كەتەتىنى سياقتى, ول دا ون بەس رەسپۋبليكانىڭ دىڭگەگىن شايقاپ, دىڭكەلەتىپ كەتتى. الدىمىزدا ءبىز بۇرىن-سوڭدى كورىپ-بىلمەگەن نارىق جولى تۇردى. جاڭا استانا دا بوي تۇزەدى, جاعداي دا قالىپتى ارناعا ءتۇستى.
ەسىل – نۇرانىڭ بويىن ەن جايلاعان بايىرعى جۇرت كوز الدىمىزدا تۇلەدى, تۇرلەندى. ۇلى كوشتىڭ تىزگىنىن ۇستاعان قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قىرانداي قومدانىپ, سۇڭقارداي ساڭقىلداپ الەمدىك ءمىنبەرلەردەن وي تولعاعاندا, سول بيىككە ارمانىن ايالاپ, ءۇمىتىن ۇكىلەگەن قازاقستان جۇرتى دا بىرگە شىققانداي اسەر قالدىرادى ماعان. بايتاعىنىڭ باياندى كەزىنىڭ كۋاسى بولىپ كوڭىل كوگەرشىندەرى كوككە كوتەرىلدى.
قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدى توبى «مۇزارت» ورىنداپ جۇرگەن ايگىلى «ەسىل اعادى» دەگەن ولەڭ بار. سول ءاننىڭ ماتىنىندەگى: ...ەسىل اعادى, كوسىلە اعادى, ەسىلە اعادى ەركە وزەن. كوڭىلگە ماڭگى كوشىپ الادى اققۋداي ارلى سول كەزەڭ. ارناڭدى كورىپ تولتىرعان نۇرداي, جانىڭا كەلىپ كوسىلدىم. ەسىلدىڭ ەركە تولقىندارىنداي اعىپ بارادى ەسىل كۇن, – دەگەن جولداردى جازىپ ەدىم. استاناعا ءار بارعان سايىن ەسىلدى جاعالاپ ەسىل دە, ەسىل, ەسىل كۇن دەپ ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن ارمانداپ كەتكەن اتا-بابا رۋحىنا باس ءيىپ, وزىممەن-ءوزىم سىرلاسىپ, عاجايىپ ءبىر كۇي كەشەتىنىم راس.
تاۋبە, بۇگىندە ەل تانىعان ۇلت, ءداستۇرى جاڭارعان جۇرت بولدىق. قازاق قازاق بولعالى ءوز ءتورى وزىنە ءتيىپ, ءوز تىزگىنى وزىنە بۇيىرعانى وسى شىعار. قازاق قازاق بولعالى اتاعىڭ الىسقا كەتىپ, اتىڭ الامان بايگەگە قوسىلۋى دا وسى بولار. استانا, بىلگەنگە, عاجايىپ قالا عانا ەمەس, ستراتەگيالىق شەشىمنىڭ دە جەمىسى. ونىڭ نەگىزگى ءمانىسى وسىندا. بۇل ورايدا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باس قالاسىن قازاق جەرىنىڭ قاق ورتاسىنا كوشىرۋىن الىستى كوزدەيتىن العىرلىققا بالاماسقا لاجىڭ جوق.
وسەر ەلدىڭ بالاسى قايدا بارا جاتقانىن عانا ەمەس, قايدان شىققانىن, بۇگىنگە قالاي جەتكەنىن زەردەگە تۇيە جۇرەتىنى بار. ارۋاقتى اتا-بابالارىمىزدىڭ وسىنشا جەر مەن وراسان بايلىقتى جات پيعىلدان جانىن سالا قورعاپ, بۇگىنگى ۇرپاققا اماناتتاعانى – ولشەۋسىز ەرلىك. ەندىگى ماسەلە – دۇنيەجۇزى بىر-بىرىمەن ەكونوميكالىق بايلانىسقا ءتۇسىپ, ينتەگراتسيانىڭ يلەۋىنە يكەمدەلىپ جاتقان ۋاقىتتا قولدا باردى ۇقىپتىلىقپەن ۇستاپ, ۇلت قامىنا جۇمساۋ. شۇكىر, قازىرگى قازاقستاندا ءبارى بار. تەك ىقىلاس پەن ىنتا, ىنتىماق پەن بىرلىك بولسىن دەڭىز.
قازاق حالقى قازىنا-بايلىعىمەن عانا ەمەس, اردا قاسيەتتەرىمەن دە ەرەكشەلەنگەن جۇرت. كەمىندە ءۇش مىڭ جىلدىق تاريح تولقىنىنان امان ءوتىپ بۇگىنگە بەركىنىپ, بەكىنىپ جەتكەن ۇلىس ەشكىمنىڭ قاقپاقىلىنا كونگىسى جوق. ءححى عاسىردىڭ عالامات دامۋ ءۇردىسى ونى بولاشاقتىڭ جارقىن جايلاۋىنا شاقىرىپ تۇر. سول تورگە جاسقانباي شىعۋعا تالاي يمپەريانى قۇرىپ, تالاي يمپەريانى تاريح قويناۋىنا جىبەرگەن, بىراق جاسىماي, جاسىنداي ويناپ, جاڭا قاعاناتتارىن قۇرعان تاجىريبەمىز دە جەتەرلىك. ءبىز سوناۋ بۇرناعى عاسىرلاردا دالالىق مادەنيەتىمىزبەن وتىرىقشىلىق ەلدەردىڭ ءوزىن تاڭعالدىرعانىمىزدى ماقتان تۇتامىز. تۇرىك اۋلەتى سوناۋ V عاسىردىڭ وزىندە ءتول الىپپەسى – ورحونمەن بىلگە قاعان, تونىكوك باسىنداعى كوكتاسقا جازۋىن جازىپ جۇرگەندە, بۇكىل ەۋروپادا مۇنداي مادەنيەتتىڭ ۇشتىعى دا جوق بولاتىن.
بابامىز ءجۇسىپ بالاسۇعىن ءوزىنىڭ «قۇتتى بىلىك» اتتى داستانىن تۋىنداتقان شاقتا بۇگىندە توبەڭنەن قاراعىسى كەلەتىن باتىس مەملەكەتتەرىنىڭ قايسىبىر كورولدەرىنىڭ, جازۋ بىلاي تۇرسىن, قول قويۋعا دا يكەمى جوق ەدى. وسىنى ەسكە العاندا سايىن دالانىڭ سايىپقىران ۇلدارى مەن سانالى قىزدارىنا قالاي سۇيسىنبەسسىڭ؟! ەندەشە, بۇدان مىڭ جارىم جىل بۇرىن ءتول جازۋى بولعان تۇركى تۋىستى «بۇرىن وسكەن قۇلاقتان كەيىن وسكەن ءمۇيىز وزادىنىڭ» كەبىن كەلتىرىپ, ولاردى قاراڭعىلىقتان ءبىز الىپ شىعىپ ەدىك, – دەيتىندەردىكى, جۇمسارتىپ ايتقاندا, جۇرتتى اداستىرۋ بولىپ تابىلادى.
قالماقپەن 250, ورىس وتارشىلدارىمەن 150 جىل تىنىمسىز كۇرەستە بولعان باتىر بابالارىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعىن بىلاي قويعاندا, تىرشىلىك قاجەتىن وتەيتىن قانشا جاڭالىق اشقانىن ايتپاسقا بولمايدى. ماسەلەن, وسىدان مىڭ جىل بۇرىن سوعىلىپ, بۇگىندە ماسكەۋدەگى تاريح مۋزەيىندە تۇرعان قىپشاق قىلىشىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي الماس قىلىشتى شىڭداۋعا وسى زامانعى تەحنولوگيانىڭ ءوزىنىڭ ەبى كەلە بەرمەيتىن كورىنەدى.
ەستە جوق ەسكى كەزدە كيىز ءۇي مەن ۇزەڭگىنى ويلاپ تاپقان دالالىقتار ۇنەمى ات ۇستىندە جۇرەتىن بولعاندىقتان ەكى بالاعى بار كيىمدى دە ويلاپ تاپقان. وسى تۇستا ۇزىن ەتەكپەن جۇرگەن ەۋروپالىقتار دا شالبار اتالعان ونى قۋانا قابىلداپتى. مۇنداعى ايتپاعىمىز – مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاق بۇگىن عانا پايدا بولعان جوق ەكەن. ول – تامىرى تاريحتىڭ قويناۋىنا تەرەڭدەي ەنگەن ەجەلگى حالىق, ەر حالىق.
ولاي بولسا, حالقىمىز بۇگىنگى ازاتتىعىن ارداقتاۋعا, ەركىن ەلىنىڭ استاناسىن اسپەتتەۋگە ابدەن لايىقتى. ءبىز بۇرىنعى استانالارىمىزدى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ استاناسى دەپ بىلسەك, قازىرگى استانانى ازاتتىقتىڭ استاناسى دەپ تانيمىز. استاناسىنىڭ اسقاق ەكەنىن ماقتان ەتەتىن ادامنىڭ عانا جۇرەگىندە وتانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىم ويانباق. ەندەشە, استانا كۇنىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋدىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتسا كەرەك. ال, ازاتتىق وڭاي كەلىپ, استانا وڭاي تۇرعىزىلدى دەيتىندەرگە ايتارىم – تاريحىڭىزعا ءۇڭىلىڭىز. ءبارىن تۇگەندەمەسەڭىز دە مىڭ جارىم جىل بۇرىنعى عۇندار يمپەرياسىن, ودان كەيىنگى تۇرىك قاعاناتىن, ودان بەرىدەگى قاراحانيدتەر ءداۋىرىن, بۇدان جەتى ءجۇز جىل بۇرىنعى التىن وردا اتتى ۇلى مەملەكەتىڭدى, ودان بەرىدە ءتورت ءجۇز جىل داۋىرلەگەن قازاق ورداسىن ەسىڭىزگە الىڭىز. تايتالاسقان زامان, تارپىسقان تايپالار قاقتىعىسىندا جويىلىپ كەتپەي, بۇگىنگە جەتكەن قازاق ۇلىسىنىڭ ناعىز تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ, ناعىز تاۋەلسىز استاناسىن ورناتۋى – ءدال وسى كەز ەكەنى داۋسىز.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, استانا تۋرالى ءسوز – ەل تۋرالى ءسوز. بوداندىقتىڭ بۇعاۋىنان بوساعان شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ ىرگەسى بەكىپ, مەملەكەتتىگىمىزدىڭ مارتەبەسى ارتا ءتۇستى. جۇرتىمىز جاڭا قوعام جاعدايىندا ءومىر سۇرۋگە ۇيرەنىپ, سونى سيپاتتى بويىنا دارىتقان ەرەسەن ەلگە اينالىپ كەلەدى. عىلىم مەن ونەرگە, مادەنيەت پەن تۇرمىسقا باعىتتالعان باعدارلامالار ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا.
وسى ورايدا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تىلەۋىن تىلەپ, قاناتىنىڭ قاتايۋىنا قالامىمەن قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان قالامگەرلەر قاۋىمىن دا ايتا كەتكەن ءجون بولار. اقىندارىمىز بەن جازۋشىلارىمىز ەل ماقساتى, ەر مۇراتى تاقىرىبىن قوزعاعان شىعارمالارىندا جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ارمان-اڭسارىن, بولاشاق باعدارىن اسقاق رۋحپەن بەينەلەۋدە. ازات ەلدىڭ ءار ازاماتى حاكىم اباي ايتقان «تولىق ادام» بولۋى جولىندا قالامگەرلەرىمىزدىڭ دە تىندىرار ءىسى ۇشان-تەڭىز. ەل مادەنيەتىنىڭ ءبىر قاناتى رەتىندەگى بۇل قىزمەت الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرمەك.
جابىق ءومىر ءسۇرۋدى جانى قالامايتىن جاhاندانۋ زامانىندا ينتەگراتسيالىق يكەمدەلۋگە كەڭ ءورىس اشۋ – قاي كەزدە دە كوكەيكەستى. الىس-بەرىس, بارىس-كەلىسسىز اعايىن اراسىنىڭ ءسانى كىرمەيتىنى سياقتى, مەملەكەتارالىق قاتىناستاردا دا ۇيلەسىمدى ءىس-شارالار قابىلداپ, حالىق قامى مەن مەملەكەت مۇددەسىن قاۋزايتىن ارەكەتتەرىمىزدى جالعاستىرا بەرۋىمىز قاجەت. مىنە, وسى يگى ءىستىڭ ۇيىتقىسى دا ءبىزدىڭ ەلباسىمىز بولۋى قانداي عانيبەت دەسەڭىزشى!
بۇل ورايدا, ءۇش مەملەكەتتىڭ باسىن قوسقان جاڭا ەكونوميكالىق وداقتىڭ بەرەر مۇمكىندىگىن شەبەر پايدالانعانىمىز ءجون. كەمى 170 ميلليون جاندى قامتيتىن وسى ۇلكەن نارىقتا قازاق جاعى باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ەل ەكەنىن كورسەتە الار دەگەن ۇمىتتەمىز. وداق قۇجاتتارىندا كورسەتىلگەندەي, نارىق كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا وراي جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ جاتسا, ەلدەر اراسىنداعى تاۋار الماسۋ تەڭدىگى ساقتالىپ, ءبىرتۇتاس ۇلكەن ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن اركىم وزىنە لايىقتى ورنىن تابا السا, بۇدان اسقان يگىلىك بار ما؟! ورتاق ماقسات پەن جەكە باسەكەلەستىك بىرلىگى بۇل كۇنگە دە جەتكىزەر دەگەن سەنىمدەمىز. كەمەڭگەر ەلباسىمىز كەمەل بولاشاقتىڭ كەلبەتىن وسىلاي سومداپ جاتقانى دا ءسۇيىنىشتى!
بيىل استانا كۇنى وسىنداي ەل ومىرىندەگى ەرەكشە وقيعامەن سايكەس كەلىپ وتىر. «ساباقتى ينە ساتىمەن». ارينە, نارىققا ەنگەنىنە ەكى ءجۇز جىل بولعان باتىس ەلدەرىمەن جول باسىنا ەندى عانا قادام جاساعان جاس ەلدى ءبىر قاتارعا قويۋ ەرتەرەك بولار. ءار نارسە ۋاقىتىمەن كەلمەك, ءار جەمىس ۋاقىتىمەن پىسپەك. بىراق نارىقتىڭ جاۋى – جايباسارلىق ەكەنىن دە ەستەن شىعارمايىق.
ءبىز جوعارىدا استانا تۋرالى ءسوز – ەل تۋرالى ءسوز دەگەن ەدىك. ەندەشە, استانا تويى – ەل تويى ەكەنى انىق. توي كۇنى وسى ۋاقىتقا دەيىن سۇتتەي ۇيىپ كەلگەن بىرلىگىمىز نىعايا بەرسىن, باعزىدان باس الىپ بولاشاققا بەت تۇزەگەن سالقار كوشىمىزدىڭ جولى ايقىن, اسپانى اشىق بولسىن دەيمىز. سول ەلدىڭ باعىنا تۋعان ەرىمىز بارىنا دا مىڭ شۇكىر.
استانا بۇگىن قازاقستان جۇرتىنىڭ قارا قازانىن قايناتقان كۇن كەلبەتتى, اي ديدارلى شاھار. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزى باس بولىپ اتا-بابا اماناتىن العى كۇندەرگە اپارا جاتىر. ەسىلدىڭ ەسكەن سامالى, نۇرانىڭ نۇرلى جانارى بولىپ جۇرتىما شۋاق تاراتقايسىڭ, ارايلى استانا!
شىلدەنىڭ شۋاعىنا شومىلىپ, شىرايلى ماۋسىمنىڭ شاراپاتىنا بولەنگەن استانا قاشاندا الاش ارمانىنىڭ ايشىقتى بەلگىسىندەي اسقاقتاي بەرسىن. توي مەن ويدىڭ تىزگىنىن تەڭ ۇستاعايسىڭ, ازاتتىق استاناسى!
عالىم جايلىباي,
اقىن, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
الماتى.