دۇكەن سورەسى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇندەلىكتى تىنىسىن اڭعارتاتىن ولشەمنىڭ ءبىرى. ويتكەنى تۇتىنۋشى كۇن سايىن تاڭداعان ءونىم ارقىلى نارىقتاعى ءۇردىستى دە بايقايدى. سوڭعى جىلدارى ساۋدا ورىندارىندا وتاندىق ونىمدەردىڭ قاتارى كوبەيگەنى كوزگە تۇسەدى. ءسۇت ونىمدەرى, شۇجىق, ۇن جانە ماكارون ونىمدەرى سەكىلدى كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ اراسىندا وتاندىق برەندتەر ءجيى كەزدەسەدى. الايدا سورەلەردەگى ءونىم قۇرامىنىڭ وزگەرۋى ءوندىرىستىڭ دامۋ قارقىنىن تولىق كورسەتەدى دەۋ قيىن. ويتكەنى نارىقتاعى احۋالعا ءوندىرىس كولەمىمەن قاتار يمپورت ۇلەسى, تۇتىنۋشىلار سۇرانىسى جانە باعا ساياساتى دا اسەر ەتەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بۇگىندە ەلىمىزدەگى ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندەگى تاۋارلاردىڭ شامامەن 60 پايىزى – وتاندىق ءونىم. كەيبىر وڭىردە بۇل كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى. ماسەلەن, جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ ناتيجەسىندە اقتوبە وبلىسىندا ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 83 پايىزى, شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 78 پايىزى جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەنى انىقتالعان. ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا تاۋىق ەتىنىڭ 90 پايىزى وتاندىق ءونىم بولىپ وتىر.
وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ باعىتىندا سوڭعى جىلدارى بىرقاتار شارا قابىلداندى. ىشكى ساۋدا قاعيدالارىنا ەنگىزىلگەن تالاپقا سايكەس, ءىرى ساۋدا نىساندارى ساۋدا الاڭىنىڭ كەمىندە 30 پايىزىن وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە بەرۋگە ءتيىس. بۇل تالاپ جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن ساۋدا جەلىلەرىنە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, وتاندىق تاۋارلاردىڭ تۇتىنۋشىعا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
قازاقستان جۇمىرتقا يمپورتىنا شەكتەۋ قويدى: نارىقتا وتاندىق ءونىم ۇلەسى ارتتى
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, 2025 جىلى بولشەك ساۋدا كولەمى 26,4 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 7,5 پايىزعا وسكەن. بۇل ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
ەكونوميست جادىرا سۇڭعاتقىزىنىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى 5-10 جىلدا وتاندىق ءونىمنىڭ نارىقتاعى ۇلەسى بىرتىندەپ ۇلعايعان.
– بۇرىن دۇكەن سورەلەرىندە شەتەلدىك ءسۇت ونىمدەرى مەن شۇجىقتار باسىم بولسا, بۇگىندە كوپتەگەن ساۋدا جەلىسىندە وتاندىق برەندتەردىڭ قاتارى ارتقان. بۇل − ءوندىرىستىڭ كەڭەيگەنىنىڭ بەلگىسى. الايدا جوعارى تەحنولوگيالى تاۋارلار بويىنشا يمپورتتىڭ ۇلەسى ءالى دە جوعارى, − دەيدى مامان.
ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ونىمدەردىڭ كوبەيۋىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتكەن.
– بۇل ەكى فاكتوردىڭ ۇيلەسۋى. ءبىر جاعىنان, جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, كاسىپكەرلەر مەملەكەتتىك قولداۋ الدى. ەكىنشى جاعىنان, پاندەميادان كەيىنگى لوگيستيكالىق قيىندىقتار مەن ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋى يمپورتتىق ءونىمنىڭ قىمباتتاۋىنا ىقپال ەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا ورىندارى جەرگىلىكتى ونىمگە كوبىرەك كوڭىل بولە باستادى, − دەيدى ەكونوميست.
ماماننىڭ سوزىنشە, قازاقستان ەكونوميكاسى يمپورتقا ءالى دە تاۋەلدى.
– كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ ەداۋىر بولىگىن ءوزىمىز وندىرگەنىمىزبەن, اۆتوكولىك, ەلەكترونيكا, وندىرىستىك جابدىقتار مەن ءدارى-دارمەكتىڭ باسىم بولىگى سىرتتان كەلەدى. سوندىقتان جوعارى تەحنولوگيالى وندىرىستەردى دامىتۋ ماڭىزدى, − دەيدى جادىرا سۇڭعاتقىزى.
ەكونوميست وتاندىق ونىمدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى باعا, ساپا جانە لوگيستيكاعا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەگەر ءونىمنىڭ باعاسى قولجەتىمدى, ساپاسى جوعارى ءارى دۇكەن سورەلەرىنە ۋاقتىلى جەتكىزىلسە, تۇتىنۋشى ونى تاڭدايدى. قازىر حالىق ءونىمنىڭ قۇرامىنا, ساپاسىنا جانە قاۋىپسىزدىگىنە بۇرىنعىدان كوبىرەك ءمان بەرەدى, − دەيدى ول.
ساۋدا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن نۇرگيزا شىناربەكتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى وتاندىق ونىمگە قىزىعۋشىلىق ارتقان.
وتاندىق ونىمدەر دۇكەن سورەلەرىندە قاشان تورگە وزادى؟
− اسىرەسە ءسۇت ونىمدەرى, شۇجىق جانە كونديتەرلىك ونىمدەرگە سۇرانىس جوعارى. كوپشىلىك ءونىمنىڭ باعاسى مەن ساپاسىنا قارايدى. بۇرىن شەتەلدىك تاۋارلاردى ءجيى سۇرايتىندار بولسا, قازىر ءوزىمىزدىڭ ونىمدەردى ارنايى ىزدەپ كەلەتىندەر كوبەيدى, − دەيدى ساتۋشى.
تۇتىنۋشىلاردىڭ تاڭداۋى ءارتۇرلى. استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى اينۇر ەڭ الدىمەن باعاعا ءمان بەرەتىنىن ايتادى.
– قاي ءونىم ءتيىمدى بولسا, سونى الامىن. كەي جاعدايدا وتاندىق ونىمدەردىڭ باعاسى شەتەلدىك تاۋارلاردان دا جوعارى بولىپ جاتادى. مەن ءۇشىن باعانىڭ تيىمدىلىگى ماڭىزدى, − دەيدى ول.
ال قالا تۇرعىنى مارات جەرگىلىكتى ونىمدەردى ءجيى تۇتىناتىنىن جەتكىزدى.
– ءسۇت جانە ەت ونىمدەرىن كوبىنە وتاندىق وندىرۋشىلەردەن الامىن. ساپاسىنا سەنەمىن. ونىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى جەردە وندىرىلگەن ءونىم جاڭا بولادى دەپ ەسەپتەيمىن, − دەيدى تۇتىنۋشى.
وتاندىق ونىمدەر الەمدىك نارىققا تانىستىرىلدى
سورەدەگى ءاربىر وتاندىق ءونىم − كاسىپورىننىڭ ەڭبەگى مەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناتيجەسى. سوڭعى جىلدارى وتاندىق تاۋارلاردىڭ قاتارى كوبەيىپ, تۇتىنۋشى تاڭداۋى دا وزگەرىپ كەلەدى. دەگەنمەن نارىقتاعى باسەكە كۇشەيگەن كەزەڭدە ءتول ونىمگە تەك سورەدەن ورىن تاۋىپ بەرۋ جەتكىلىكسىز. ونىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى دە قاتار ارتۋعا ءتيىس. سوندا عانا وتاندىق تاۋار ىشكى نارىقتا ورنىعىپ قانا قويماي, سىرتقى نارىقتا دا باسەكەگە قابىلەتتى بولا الادى.
جاناسىل زايتيمحان,
«Egemen Qazaqstan»