پارلامەنت اشىق بولۋعا ءتيىس

پالاتا وتىرىسىن اشقان ماۋلەن اشىم­باەۆ مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ اياسىندا جا­ڭارعان پارلامەنت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا نازار اۋداردى.

«بۇگىن سەگىزىنشى سايلانعان پارلا­مەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنان كەيىنگى العاشقى سەنات وتىرىسىن وتكىزىپ وتىرمىز. سەسسيانىڭ اشىلۋىنا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتىسىپ, بىر­قاتار وزەكتى ءارى ماڭىزدى ماسەلەنى كوتەردى. مەملەكەت باسشىسى پارلامەنت پەن ۇكى­مەتكە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. سوعان سايكەس كەشە پالاتا بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا جاڭا سەسسياعا ارنالعان جۇمىس جوسپارىن بەكىتتىك», دەدى م.اشىم­باەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات توراعاسى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندە جاڭا تاسىلدەردى قولدانۋدىڭ جانە مۇددەلى ورگاندارمەن, ساراپشىلارمەن, وڭىرلەردەگى بەلسەندى ازاماتتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. پالاتا سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جۇمىس فورماتى ازىر­لەنىپ جاتقان قۇجاتتاردى جان-جاق­تى تالداۋعا جانە ولاردىڭ ساپاسىن ارت­تىرۋعا ىقپال ەتەدى.

«زاڭداردى قاراۋ كەزىندە تالقىلاۋ ۇدەرىستەرىن بارىنشا اشىق, ينكليۋزيۆتى, جاريا تۇردە وتكىزۋىمىز كەرەك. مۇنداي قادام پارلامەنتتىڭ اشىقتىعىن ارتتى­رۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. پرەزيدەنتتىڭ باس­تا­ما­لارىن ساپالى ءارى ۋاقىتىلى جۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن ءماجىلىس, ۇكىمەت, ساراپ­شىلار جانە باسقا دا مۇددەلى تاراپتارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيمىز. سەنات جۇمىسىندا وڭىرلەردىڭ جانە شالعاي اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىن الاڭداتقان ماسەلەلەر, سونداي-اق سەناتورلارمەن كەزدەسۋلەر كەزىندە كوتەرىلگەن پروبلەمالار ەسكەرىلۋگە ءتيىس. بۇل – ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن توتەنشە جاعدايلار جانە دۇلەي ءزىل­زالالاردىڭ قاۋىپ-قاتەرىن ازايتۋ جونىندەگى ورتالىق اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ونىڭ بولۋ شارتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى.

كەلىسىم توتەنشە جاعدايلار سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان ارنايى ورتالىقتىڭ قىزمەتىن رەتتەۋگە باعىتتالعان. ناقتى ايت­­قاندا, بۇل قۇجات حالىقارالىق ۇيىم­نىڭ قازاقستان اۋماعىنداعى قىزمەت شارتتارىن ايقىندايدى. زاڭدى تال­قى­لاۋ كەزىندە اتالعان كەلىسىم توتەن­شە جاع­دايلاردىڭ الدىن الۋعا جانە وسى با­عىت­تاعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نى­عايتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزۋى كەرەكتىگى ايتىلدى.

زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان سەناتور گەننادي شيپوۆسكيحتىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم توتەنشە جاعدايلار جانە دۇلەي ءزىلزالالاردىڭ قاۋىپ-قاتەرىن ازايتۋ جونىندەگى ورتالىقتىڭ جۇمىسىن رەتتەمەك.

«كەلىسىمنىڭ 3-بابىنا سايكەس ورتا­لىق زاڭدى تۇلعا مارتەبەسىنە يە. 2016 جىلدان باستاپ ورتالىق ءوڭىر مەملەكەت­تەرىنىڭ توتەنشە ۆەدومستۆولارىمەن, حالىق­ارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دارمەن بىرلەسىپ, ءزىلزالالار مەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ قاۋپىن ازايتۋ سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە اتقارۋشى اگەنتتىك رەتىندە 30-دان استام باعدارلاما مەن جوبانى ىسكە اسىرىپ جاتىر. 11 جوبا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي ۇلەس قوسادى», دەدى گ.شيپوۆسكيح.

كەلىسىمگە سايكەس, ورتالىقتىڭ مۇلكى مەن اكتيۆتەرىنە اكىمشىلىك جانە سوتتىڭ ارالاسۋىنا تىيىم سالىنعان. سونداي-اق ءۇي-جايلارى مەن كولىك قۇرالدارى, ارحيۆتەرى مەن قۇجاتتارى, ونىڭ ىشىندە قىز­مەتتىك حات-حابارلارى قاي جەردە تۇر­عانىنا قاراماستان تىنتۋگە, رەكۆيزيتسيا­لاۋعا, تاركىلەۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى.

جالپى وتىرىس سوڭىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. امانگەلدى تولاميسوۆ بالقاش كولىنىڭ جاعاسىندا تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق دەمالىس ايماعىن سالۋ جانە ونىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, بۇل قادام جەتىسۋ وبلىسىندا ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى.

«بالقاش كولىنىڭ جاعاسىندا ءتۋريزم­­دى دامىتۋ ماقساتىندا ءوڭىردىڭ ءتيىستى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن قامتا­ماسىز ەتۋ تالاپ ەتىلەدى. ول ءۇشىن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىر­لەنگەن بولاتىن. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 120 ملن تەڭگە ءبولىندى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 4,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى سەناتور.

بىراق بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورتالىق دەڭگەيدەگى اكىمشىسى ءالى انىق­تالعان جوق. سەبەبى بۇرىنعىداي: مەملە­كەتتىك ورگاندار ءبىر مينيسترلىكتەن ەكىن­شىسىنە جىبەرۋ ارقىلى ورىنداۋ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ءوز موينىنا العىسى كەلمەيدى.

«سوندىقتان وسى ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋ جولدارىن قاراستىرىپ, بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ اكىمشىسىن انىقتاپ, جوبانى ىسكە اسىرۋدى قولداۋىڭىزدى سۇرايمىن», دەدى سەناتور.

سەناتور اندرەي لۋكين پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋ­­تاتتىق ساۋالىندا الماتى قالاسى­نىڭ تاۋلى جانە تاۋ بوكتەرىندەگى اۋداندارىندا جەكە قۇرىلىسقا تىيىم سالۋدى ۇسىندى. دەپۋتات لۋكين الماتىنىڭ تاۋ بوكتەرىندەگى زاڭسىز جانە رەتسىز قۇرى­لىستار جۇرتشىلىقتى تولعاندىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار قۇ­رىلىستار سالۋ مەن الما باقتارىن قۇر­تۋعا بايلانىستى داۋلى جانجالدار دا باسىلماي كەلەدى.

«جەكەمەنشىك قۇرىلىس كومپانيالارى بيزنەستى تەكسەرۋگە ءموراتوريدى العا تارتىپ, شارۋا قوجالىعى مەن باۋ-باقشاعا ارنالعان جەردىڭ ماقساتىن جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋعا وزگەرتىپ الادى جانە تاۋ بوكتەرىندەگى ايماقتاردا كوپ­قا­باتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى قۇرى­لىسىن سالۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. تاۋ بوكتەرىنىڭ جۇمساق قۇرامى كۇردەلى قۇرىلىسقا جارامسىز ەكەنى بەلگىلى. تجم بۇل ۋچاسكەدەگى قۇرىلىس تەحنوگەندىك سي­پاتتاعى كوشكىندەرگە اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن بىرنەشە رەت حاباردار ەتكەن بولاتىن», دەدى سەناتور.

سەناتور مۇنىڭ ءبارى جايدان-جاي ەمەستىگىن جانە مۇنداي قۇرىلىس تەك بىرەۋ­دىڭ سالعىرتتىعىنان نەمەسە قام­قورلىعىمەن بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اندرەي لۋكين وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە الماتى قالاسىنىڭ تاۋلى جانە تاۋ بوكتەرىندەگى اۋداندارىنىڭ جانە وبلىستىڭ قالاعا ىرگەلەس اۋداندارىنىڭ جەرلەرىنە جان-جاقتى تۇگەندەۋ جۇرگىزۋدى, قولدانىستاعى زاڭناماعا جەكە قۇرىلىسقا تولىق تىيىم سالۋدى كوزدەيتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى, جەردى تۇ­گەندەۋ اياقتالعانعا دەيىن جانە ءتيىستى نقا-نى قابىلداعانعا دەيىن جەر بەرۋگە موراتوري جاريالاۋدى, سونداي-اق ەلدى مەكەندەردىڭ رەكرەاتسيالىق ايماقتارىندا جان-جاقتى جوسپارلاۋ جوبالارىن بەكىتۋ ارقىلى جەردىڭ نىسانالى ماقساتىن پايدالانۋدى وزگەرتۋ تاجىريبەسىنە تىيىم سالۋدى ۇسىندى.

نۇرلان بەكەنوۆ مەملەكەت باسشى­سىنىڭ كوكشەتاۋدا جەو سالۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ كەيىنگە قالدىرىل­عانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. قازىرگى تاڭدا وبلىس ورتالىعىنداعى جىلۋ كوز­دەرى – 1978 جىلى ىسكە قوسىلعان قازان­دىقتار.

بەكبولات ورىنبەكوۆ ەلىمىزدە جۇرگىزى­لىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋدىڭ تومەن دەڭگەيىنە نازار اۋداردى. دەپۋتات جاڭا عيمارات­تاردىڭ قۇلاۋ قاۋپىن ازايتۋ جانە قۇرى­لىسشىلاردىڭ ءتيىستى نورمالاردى ساقتاۋى ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭناماعا بىرقاتار ناقتى وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى.

«پرەزيدەنتتىڭ 2019 جىلدىڭ قاراشا ايىنداعى كەڭەسىندە اقمولا وبلىسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ جو­نىندەگى بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, كوكشەتاۋ قالاسىندا جەو سالۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋعا ءتيىس ەدى. مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق 2023 جىلدىڭ اقپان ايىندا كوكشەتاۋ قالاسىنا بارعان كەزدە قالا تۇرعىندارىنا بەرىلگەن ۋادەنى ورىنداۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلىپ, جەو سالۋعا كىرىسۋ تۋرالى ايتقان-دى. وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ حاتتامالىق تاپسىرماسى 2019 جىلدان بەرى نەگە ورىندالمايدى جانە كەشىكتىرىلە بەرەدى دەگەن سۇراق تۋىندايدى», دەدى سەناتور.

عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ قوستاناي وبلىسىنداعى قوسىمشا قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتىپ وتىرعان «ارقالىق اۋىلشارۋا­شىلىق تاجىريبە ستانساسى» جشس-عا قاتىستى پروبلەمالاردى كوتەردى.

شاكارىم بۇقتۇعۇتوۆ ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىن قايتا قۇرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. وسىعان وراي ول وڭدەۋ ونەركاسىبىن قولداۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ جانە قوردى يدم قۇرىلىمىنا بەرۋ ماسەلەسىن تىلگە تيەك ەتتى.

رۋسلان رۋستەموۆ اۋىلدىق كلۋبتار­داعى ۇيىرمە باسشىلارى تەگىن جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر ەكەنىن ايتتى. بۇعان مادە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ەرەجە­لەرى مەن بۇيرىقتارىنداعى داۋلى نورمالار سەبەپ بولىپ وتىر. سوعان بايلانىستى سەناتور ولاردى قايتا قاراۋعا جانە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە شاقىردى.

ەۆگەني بولگەرت جەر قويناۋىن پاي­دالانۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالار سالا­سىنداعى پروبلەمالارعا جانە اۋكتسيون­دارعا جوسىقسىز قاتىسۋشىلارعا نازار اۋداردى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, ۇكىمەت جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنال­عان كەلىسىمشارتتار بويىن­شا الەۋ­مەتتىك تولەمدەر سوماسىن بىركەلكى قالىپ­تاس­تىرۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق وزگە­رىستەر ەنگىزۋگە ءتيىس.

بيبىگۇل جەكسەنباي ازاماتتىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى ءورت سوندىرۋشىلەر مەن اسكەري بولىمدەردىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى سەناتور اقمولا وبلىسىندا ور­نالاسقان توتەنشە جاعدايلار مينيستر­لىگىنە قاراستى م.عابدۋللين اتىنداعى ازاماتتىق قورعاۋ اكادەمياسىنىڭ جاڭا كەشەنىن سالۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجى ءبولۋدى سۇرادى.