قايبىر ۇلى اقىنداردىڭ جەكە تولقۇجاتىنا اينالعان تاقىرىپتارى بار. پەتراركانىڭ لاۋراسى ورتا عاسىردا تۋىپ, بۇگىنگە دەيىن ەۋروپا پوەزياسىنىڭ مىنبەرىنەن تۇسكەن ەمەس. شىعىستىق سيمۆوليكالىق ۇعىمدارمەن استاسقان ءلايلا تاقىرىبى بولسا, ءبىر مىسقال قۇندىلىعىن جوعالتقان جوق. ال جۇماتاي اقىننىڭ ءلايلاسى... بۇل شىعىس اقىندارى سارىنىنا ۇقسامايدى. بۇل ناعىز ۇلتتىق قىناپتان شىققان, قازاقى قوڭىر قايناردىڭ بىرەگەي تۋىندىسى.
ۇلتتىق پوەزيانىڭ ەرەكشەلىگى, ۇلتتىق ويلاۋ جۇيە مەن رۋح, باي ءتىل مەن كەنەن سەزىم, ۇلپا جان كۇيدىڭ ساقتالۋىندا. جۇماتاي جاقىپباەۆ – ۇلتتىق اقىن. قادىر مىرزا ءالى ايتقانداي, « ۇلى اقىندار كوپ بولعانىمەن, ۇلتتىق اقىندار كوپ ەمەس». ماسەلەن, ورىستا پۋشكين, ەسەنين, تۆاردوۆسكي – ۇلتتىق بيىكتەن تابىلعان اقىندار. پوەزيانىڭ نەگىزگى مىندەتى دە ۇلتتىڭ قۋانىشى مەن مۇڭىن تەرەڭنەن سەزىنىپ, سول ۇلتتىڭ وزىنە اينالۋداي كورىنەدى.
جۇماتاي اقىن جىرلارىندا ۇلتتىڭ رۋحى سامساپ تۇر. وقىعاندا بىردەن ەلىتىپ, كەيدە يىرىمىنە ەنگىزبەيتىنى دە بار. ال ءلايلا تاقىرىبى قازاق پوەزياسىندا كۋلتكە اينالعان از تاقىرىپتىڭ ءبىرى.
«قاسى دا كەرىك, قارا الماس كوزدى, اي قاباق,
موينىنا جۇقا القىزىل شارف بايلاپ اپ.
الاۋلاپ ءجۇزىڭ اسا ءبىر اسقاق نۇرمەنەن,
الىستان تۇردىڭ كوزقاراسىڭمەن ايمالاپ.
قارادىڭ سولاي, قارادىڭ سولاي, وبال نە,
قارامادىڭ با, جوق الدە؟»
ءار ۇلتتىڭ ماحاببات ورنەگى, ماحابباتىن جەتكىزۋ جولى ءارتۇرلى. ماسەلەن, اپوللينەردىڭ عاشىقتىق جىرلارى مەن پۋشكيننىڭ سەزىم اۋەزدەرى ەكى باسقا. ەكەۋىنەن ەكى ۇلتتىڭ ءيىسى, تانىمى بىلىنەدى.
«كەرميىعىم, مەن سەنى كەش اڭسادىم,
قانشاما رەت توقتادى دەسەڭشى ءانىم.
ەن داۋلەتتەن ايرىلعان سياقتانام,
ەسكە تۇسسە ەسسىز كۇن, ەسەر شاعىم.
جۇتقىزباعان جۇپارىن جالبىز ەدىڭ,
جالبىز ەدىڭ, جانىمنىڭ جالعىزى ەدىڭ.
كەربەز كۇشپەن كەلدىڭ دە بيلەپ الدىڭ,
كەلبەتىڭمەن كەۋدەمنىڭ جاندى جەرىن».
مىنە, قازاق ولەڭى, قازاق جىرى! ولەڭدەگى «كەرميىعىم» ءسوزى تەك قازاققا ءتان, قازاق قىزىنا عانا جاراسار ۇعىمداي كورىنەدى. ويتكەنى قازاق قىزىنىڭ يبا-ادەبى, قىلىعى, تاربيە-ءتالىمى, ەركە-ەستىلىگى باسقا حالىققا ۇقسامايدى. جان دۇنيەسى جاناشىرلىق پەن مەيىرىمدىلىك قۇتىسىنداي ىرعالا باسقان ۇلتتىڭ اقكەربەز سۇلۋى تابيعات انانىڭ تاماشاسىنداي, ءتاڭىردىڭ قۇيىلىپ تۇسكەن جىرىنداي. جۇماتاي جاقىپباەۆ ءازيز سۇلۋلىقتى ءوز دارەجەسىنەن تومەن جىرلاعان ەمەس. شەبەر, اۋەندى, كىلەڭ ساقا سوزدەر جۇپتاسقان ءزاۋلىم جىرلار ءاپ دەگەندە ىشكە ەنىپ, باۋراي بەرەدى.
«الەمنىڭ اجارى ەدىڭ,
كىدىرسەڭ ازداعان جىل.
مەن ساعان جازار ەدىم,
ادامزات جازباعان جىر».
وسى ءبىر شۋماقتاعى وي قۋاتى, جان ءتىلى ەرىكسىز كوڭىل يدىرەدى, ماحابباتىنا سەندىرەدى. ءلايلانى «الەمنىڭ اجارىنا» تەڭەگەن اقىننىڭ جۇرەك بۇلقىنىسى تەرەڭ, عاشىقتىعى كامىل. كىرشىكسىز, پەندەلىكتەن ادا, تۇمسا, تۇما العاشقى ماحابباتتى ەسكە سالادى. ءسىرا, ادام عاشىق بولعاندا نەمەسە شىنايى قايعىرعاندا عانا ءوزىنىڭ باستاپقى العاۋسىز بولمىسىن تاپسا كەرەك. كاتارسيس ارقىلى جۇرەگىنە جاقىنداي تۇسسە كەرەك.
«وزىمە كەزدەسكەنگە,
مەن سەنى جىر قىلامىن.
باسىما ەندى ەش كەزدە,
قونبايتىن نۇرلى باعىم!»
جۇماتايدىڭ ء«لايلاسى» – الداعى تۋار سان ۇرپاق كوزىمەن جاڭاشا كورىنىس تاپپاق, جاڭاشا سەزىلمەك. ءار بۋىن ءوز ماحابباتىن ءلايلادان تاپپاق. تۇتاس الەم سۇلۋلىعىن ءلايلا ارقىلى بەدەرلەگەن اقىن جانى عاسىردان-عاسىرعا كوشەر, قاڭسىعان جەرگە گۇل ەگەر, وشكەندى جاندىرار...