جاقىندا «قاراعاندىدا زاڭسىز سالىنىپ جاتقان 7 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى سوت شەشىمىمەن توقتاتىلدى, تاعى 3 ۇيگە قاتىستى ماتەريال قارالىپ جاتىر» دەگەن اقپارات جاريالاندى. ۇيلەردىڭ اتى اتالىپ, ءتۇسى تۇستەلگەن ءتىزىم دە قوسا شىقتى. ارتىنشا رەداكتسيامىزعا الاڭ كوڭىل تۇرعىندار حابارلاسا باستادى. ايتۋلارىنشا, قاراقۇرىم حالىق اتالعان ۇيلەردىڭ پاتەرلەرىنە ەن سالىپ, اقىسىن تولەپ تە قويعان. اراسىندا بۇگىن-ەرتەڭ كىلتى بەرىلەتىن ۇيلەر دە بار. كەيبىرى – ءبىر ەمەس, بىرنەشە عيماراتتان تۇراتىن تۇتاس كەشەن.
بارىنەن بۇرىن سول كومپانيالار قالانىڭ قاق ورتاسىنان ويىپ ورىن الىپ, جەردى قوپارىپ, شاڭىن اسپانعا شىعارىپ جاتقاندا, بىرنەشە اي بويى قابىرعاسىن قالاپ جاتقاندا قۇرىلىستىڭ زاڭسىز ەكەنى جونىندە نەگە دابىل قاعىلمادى؟ ماسەلەنى ارقان قىل مويىنعا تاقاعاندا كوتەرىپ, «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتىنىڭ» كەرىن كەلتىرگەن قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ ارەكەتى تۇسىنىكسىز...
بايقاماي قالدى دەيىن دەسەڭ, سالىنىپ جاتقانى تاۋىق قورا ەمەس, كەمى 5 قابات, كەيبىرى 9-10 قاباتتى ءزاۋلىم نىساندار. ۇلگەرمەدى دەيىن دەسەڭ, قالادا قۇرىلىس جۇرگىزىپ جاتقان كاسىپورىن, سالىنىپ جاتقان ءۇي ساۋساقپەن سانارلىق. ءبارى كوز الدارىندا.
قىنجىلتاتىنى – بۇل جەردە ەڭ الدىمەن قاراپايىم حالىقتىڭ زارداپ شەگەتىنى. كوپ ادام باسىنداعى جالعىز باسپاناسىن ساتىپ, جىلدار بويى تيىننان تەڭگە قۇراپ جيناعان, بانككە 15-20 جىلعا بورىشتار بولىپ العان قاراجاتىن الگى تىزىمدەگى ۇيلەرگە سالىپ قويعان. ەندى ولاردىڭ جاعدايى نە بولماق؟
باسپانا دەگەن كىمگە دە بولسىن باستى ماسەلەگە اينالعانى بەلگىلى. باس بەرمەي تۇرعان باعانى كورىپ, «قولىم ءبىر پاتەرگە جەتە مە, جەتپەي مە؟» دەپ جۇرگەن كۇپتى كوڭىل جان كوپ. وسى تۇستا حالىقتىڭ جۇيكەسىنە شي جۇگىرتىپ ويناۋ كىمگە قاجەت بولدى؟ بيلىك ورگاندارىنا, جالپى, مەملەكەتتىڭ جاساپ جاتقان ءىس-شارالارىنا سەنىمنىڭ ازايۋى, وكپە-رەنىشتىڭ ۇلعايۋى وسىندايدان باستالاتىنى بەلگىلى.
جاۋاپتى ورگانداردىڭ جاتتاندى جاۋابى بىزگە بەلگىلى. «ۇلەسكەرلەر قارجىسىن قانداي قۇرىلىسقا سالۋعا بولمايتىنى زاڭدا كورسەتىلگەن. ساق بولۋى كەرەك ەدى» دەيتىنى انىق. الايدا سول زاڭنىڭ ورىندالۋىن ء«ىس ءبىتىپ, قۋ كەتكەنگە» دەيىن باقىلاۋعا نە كەدەرگى؟ كاسىپورىندار پاتەرلەردى ۇلەستىرىپ, كوپشىلىكتىڭ اقشاسىن جيناي باستاعاندا-اق بۇل ارەكەتتى توقتاتىپ تاستاۋعا بولماس پا؟ وعان بەرىلەتىن جاۋاپتى دا بىلەمىز. «موراتوريگە بايلانىستى بيزنەسكە تەكسەرۋ جۇرگىزە المايمىز» دەيدى. ول دا – سىلتاۋ. بارلىق كومپانيا كليەنت تارتۋدا جارناماسىن اشىق جاساپ وتىر. ءۇيدىڭ قاداسى قاعىلماي جاتىپ الەۋمەتتىك جەلىدە ساۋىن ايتىپ, پاتەرلەردى ساتۋدى باستاعانىن, قانشاسى ساتىلىپ, قانشاسى قالعانىن, قۇنى قانشا ەكەنىن جاسىرماي جاريالاپ كەلەدى. ەشبىر كومپانيانى بارىپ تەكسەرمەي-اق جەلىدەگى پاراقشالارىن ءبىر شولىپ شىققاندا ءبارىن تۇسىنۋگە بولادى. وعان سونشالىقتى ۋاقىت تا, رەسۋرس تا كەتپەيدى. سول مالىمەتتەر بويىنشا, زاڭ بۇزۋشىلىقتى دەر كەزىندە انىقتاپ, قۇرىلىستى جاعداي ۋشىقپاي تۇرعاندا توقتاتىپ, بۇل تۋرالى حالىققا جان-جاقتى اقپارات بەرۋگە بولار ەدى.
وسى ماسەلە تەك ءبىر قالاعا ءتان جاعداي ەمەس ەكەنىنە پروبلەما ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە بولىپ جاتقانىنا كوزىمىز جەتتى. جاقىندا عانا ەلوردا اكىمدىگى استانا قالاسىندا 76 نىسان زاڭسىز سالىنىپ جاتقانى تۋرالى حابارلادى. ىلە-شالا «اقتاۋدا 11 تۇرعىن ءۇي زاڭسىز سالىنعان. بارلىعى دا قۇرىلىسى اياقتالعان نىساندار» دەگەن حاباردى كوزىمىز شالدى. ءدال وسىنداي اقپارات الماتىدان دا جەتتى. اكىمدىك مالىمەتىنشە, بىرنەشە تۇرعىن ءۇي قارا تىزىمگە ەنگەن. زاڭسىز سالىنعان بۇل ۇيلەردى كەيىن بۇزىپ تاستاۋى دا ىقتيمال ەكەن.
جاسىراتىنى جوق, بۇل ماسەلەدە تۇرعىنداردىڭ دا كىناسى بار. قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن قانداي جاعدايدا تارتا الاتىنى رەسمي قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن. ءۇي سالۋشى كاسىپورىن ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن تارتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بىرىڭعاي وپەراتورىنىڭ كەپىلدىگىن الۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتىڭ جوباسىنا قاتىسۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, الدىڭعى ەكى تالاپقا ساي بولعان جاعدايدا كومپانيا ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قاڭقاسى سالىنعاننان كەيىن عانا تارتا الادى. جۇرتشىلىق ادەتتە اشىق دەرەككوزدەردە جان-جاقتى جاريالانعان وسى اقپاراتتى قاراي بەرمەيدى. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى بيلىك وسىنى ءجيى-ءجيى ەسكەرتىپ تۇرۋى شارت.
قۇرىلىس كومپانيالارى دا سۇتتەن اق, سۋدان تازا ەمەس. كليەنت تارتۋ كەزىندە ولار پاتەردى كۇنى بۇرىن ساتۋعا رۇقساتى جوق ەكەنىن جاسىرىپ قالادى. وسىنداي ءبىر-بىرىنە ۇلاسقان سالعىرتتىق حالىقتىڭ زارداپ شەگۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر.
پرەزيدەنت بۇرناعى جىلى جولداۋىندا: «ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى, دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋ قاجەت» دەپ اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا بۇل سالاداعى وكىلەتتى ورگان قۇرىلىستى سالۋ مەن ساتۋداعى بىلىق-شىلىقتىڭ جولىن كەسىپ, تۇتىنۋشىلار مۇددەسىن قورعاۋدى جۇيەلى جولعا قويۋعا ءتيىس. بەلگىلى ءبىر شەڭبەردەن شىقپاي, «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمە» قاعيداسىمەن جاسالىپ جاتقان جۇمىستىڭ ناتيجەسى وسىنداي بولماق.
سوندىقتان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى وراگاندارمەن بىرلەسىپ, وسى پروبلەمانى جوياتىن ۋاقىت جەتتى.