ەل جانە ەلباسى
جانات ەرمانوۆ, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ ۇرمەلى جانە سوقپالى اسپاپتار كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى: جاڭا ەلوردا قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى جىلدارىندا بىزدەر, مۋزىكانتتار, استانانىڭ ساحنا الاڭدارىندا مۇمكىندىگىنشە كوبىرەك ونەر كورسەتۋدى وزدەرىمىزدىڭ كاسىبي پارىزىمىز دەپ ەسەپتەدىك. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلوردانىڭ رۋحاني ءومىرىن دە تولىقتىرۋ قاجەت بولدى. مادەنيەت جانە ونەر وكىلدەرى ءۇشىن رۋحاني ءومىر قالانىڭ دامۋى فاكتورىندا ايتارلىقتاي ءرول اتقاراتىنى انىق. ەندى, مىنە, جىل وتكەن سايىن ەلوردانىڭ رۋحاني ءومىرى دە تولىعا جانە مولىعا ءتۇسىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. باس قالانىڭ وسىنداي جوعارى دەڭگەيدە دامىعانىن دا زاڭدىلىق دەپ بىلەمىز. بۇعان «استانا وپەرا» وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ اشىلۋى دالەل بولا الادى. ەۋرازيانىڭ توعىسىندا ورنالاسقان ەلوردا بۇگىندە ءتۇرلى مادەنيەتتەر ۇيلەسىم تاپقان ورتالىققا اينالىپ وتىر دەسەك, ارتىق ايتپايتىنىمىز انىق. وسىدان بىرنەشە جىل عانا بۇرىن مەنىڭ باسشىلىعىممەن ەۋروپادان كەلگەن جەتەكشى مۋزىكالىق ۇجىمداردىڭ كونتسەرتى ۇيىمداستىرىلدى. ولاردىڭ بارلىعى دا ۇلكەن انشلاگپەن ءوتتى. سول ورايدا مۋزىكا اكادەمياسىندا شەبەرلىك سىنىپتارى دا ءساتتى ۇيىمداستىرىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. مەنىڭ ارىپتەستەرىم, مانساپتارىن ەندى باستاعان كاسىبي مۋزىكانتتار مەن جاي عانا ونەرسۇيەر قاۋىم وسىناۋ شىعارماشىلىق بايلانىستاردى ۇلكەن ريزاشىلىقپەن قابىلدادى. جوعارى ونەردى باعالايتىندار نەگىزىنەن الماتىدا عانا تۇرادى دەگەن ستەرەوتيپتى بۇگىندە استانالىقتاردىڭ بۇزعانى دا كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. قازىرگى كەزدە ەلوردامىزدا وزدەرىنىڭ قولتاڭبالارىن قالدىرعىسى كەلەتىن كوپتەگەن بەلگىلى ساۋلەتشىلەر بار ەكەنىن سەزىنۋدىڭ ءوزى عانيبەت. بۇعان قوسا, الەمگە ايگىلى ساحنا جۇلدىزدارىنىڭ دا استانادا ونەر كورسەتۋگە قۇمارتىپ تۇراتىنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتكەن ءجون. تاياۋدا عانا مەن حالىقارالىق سيمپوزيۋمعا قاتىستىم. وعان تمد ەلدەرى مادەنيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى قاتىستى. ولاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىنەن, جاساعان باياندامالارىنان ۇققانىم, ءبارى دە ءبىزدىڭ ەلوردامىزعا ءۇلكەن قۇرمەتپەن قارايدى ەكەن. مۇنىڭ سەبەبى دە بار. قازاقستاننىڭ جاس استاناسى بۇگىنگى تاڭدا مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ ۇلگى تۇتار الاڭىنا, تولەرانتتىلىقتىڭ بەسىگىنە اينالىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاندىقتار تاراپىنان تەك ماقتانىش تۋعىزاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قورىتا ايتقاندا, ءبىزدىڭ ەلوردامىز ۋاقىت وتكەن سايىن رۋحاني تۇرعىدان باي ءتۇسىپ كەلەدى. الماتى.«وزگەرىستەرگە ىلەسە الار ەمەسپىز»
باۋىرجان بايتاناەۆ, ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى: تاياۋدا عانا استانادان قىزمەتتىك ءىسساپاردان ورالدىم. ەلورداعا ءار بارعان سايىن كوز الدىمىزدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە تاڭعالۋدان جالىققان ەمەسپىن. جاڭا زاماناۋي عيماراتتار, ادەمى الاڭدار, تاقتايداي تەگىس جولدار كوز قىزىقتىرادى. تاريحپەن تىعىز قارىم-قاتىناسى بار ءبىز سياقتى ادامدار ءۇشىن بەلگىلىسى – مەملەكەتتىڭ وسىنشاما تەز قارقىندا دامۋىن كونە تاريح ءالى بىلمەسە كەرەك. مىنە, سونىڭ ەڭ باستى كورسەتكىشى – ءبىزدىڭ جاڭا ەلوردامىز. ول كۇن سايىن جاقسارىپ, جاڭارىپ كەلەدى. وتكەنسىز بۇگىنگى كۇن مەن كەلەشەكتىڭ دە جوق ەكەنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز تاريحي مۇرانى ساقتاۋ يدەولوگيامىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ نەگىزى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەدى. ويتكەنى, سولار ارقىلى بارلىق باستامالاردىڭ ىرگەتاسىن بەرىك قالاۋعا بولادى. قازاقستان باسشىسىنىڭ دانالىعىنىڭ ءوزى وسىندا جاتسا كەرەك. ءوزىنىڭ ماڭىزى جونىنەن باعا جەتكىزگىسىز «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستاماشىلىعىمەن جۇزەگە اسقانىن جاقسى بىلەمىز. ءسويتىپ, ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جاڭا مازمۇنعا يە بولىپ قانا قويماي, بابالار مۇراسى بەلسەندى زەرتتەلە باستادى. وتكەن مامىر ايىنىڭ سوڭىندا ءبىز قازاقستان ارحەولوگياسىنىڭ اتاسى ك.اقىشەۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. اتالعان عالىمنىڭ ارحەولوگيا عىلىمىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇلتتىق سيمۆولىنا اينالعان التىن ادامنىڭ تابىلۋى, ءبىرىنشى كەزەكتە, سول كىسىنىڭ ەڭبەگى. ورتا عاسىرلىق بوزوقتا العاشقى قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ – ونىڭ جەمىستى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. اتالعان قالاشىق ءىس جۇزىندە بۇگىنگى ەلوردانىڭ شەگىندە جاتىر. بوزوقتىڭ اشىلۋى مەن زەرتتەلۋى ارقاسىندا قالا تاريحىنىڭ تامىرى ءبىر مىڭنان استام جىلعا كەتەتىنى انىقتالدى. وسىلايشا, ك.اقىشەۆ بۇكىل الەمگە ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ وسى ءوڭىردى ەرتە زامانداردان مەكەن ەتكەنىن ايعاقتاپ بەردى. شىعىستا مىنانداي ءتامسىل بار: «ەڭ تەرەڭ دەگەن قۇدىقتىڭ ءوزى سارقىلادى, ەڭ قاتتى دەگەن تاستىڭ ءوزى شاڭعا اينالادى». جەر بەتىندە ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق. «تەك تاريحي جادى جوق ادامداردىڭ عانا جوعالتاتىن ەشتەڭەسى بولمايدى», دەيدى ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ءبىر كلاسسيگى. ال ءبىز بولساق, ەش نارسەمىزدى دە جوعالتايىن دەپ جاتقان جوقپىز. سوندىقتان جاڭا ەلوردا سالىپ, زاماناۋي تاۋەلسىز قازاقستان قۇرىپ جاتىرمىز. تۋعان كۇنىڭ قۇتتى بولسىن, استانا! زور دەنساۋلىق جانە مول باقىت تىلەيمىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! الماتى.«كەلىسىم مەن تۇراقتىلىق بەسىگى»
مارات جۇمابەكوۆ, «اقمولا وبلىسى كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعى»قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى: وسىدان وتىز جىلداي بۇرىن ءبىزدىڭ قازىرگى ەلوردامىزدا مەنىڭ ستۋدەنتتىك كەزدەرىم ءوتتى. تسەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا وقىعان ەدىم. قازىرگى كەزدە جۇمىس بابىمەن استاناعا ءجيى كەلىپ تۇرامىن جانە وسىندا تاريحي قىسقا مەرزىم ىشىندە جۇزەگە اسقان اۋقىمدى وزگەرىستەرگە تاڭعالۋىمدى ەش جاسىرا العان ەمەسپىن. ءالى ەسىمدە, 1997 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا الماتىعا بارىپ, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى قابىلدانعان فورۋم جۇمىسىنا قاتىسقان ەدىم. سول كەزدە-اق مەنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتىز جىلدان استام ۋاقىتتى بولجاعان كەۋدەلى باستاماسى قايران قالدىرعان-تىن. ونىڭ ۇستىنە, سول شاقتا ارمان عانا بولىپ ەلەستەگەن استانانى اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىمى, ءتىپتى, ءبارىمىزدى دە ەسىمىزدەن تاندىرعانداي ەدى. بۇگىنگى كۇنى بۇل ارمان اقيقاتقا اينالدى. وسىندا كەلگەن كەزدە مەن ستۋدەنتتىك شاقتارىمدا جۇرگەن جەرلەرىمدەگى وراسان وزگەرىستەرگە تاپ بولامىن. دوستارىممەن جانە كۋرستاستارىممەن ءجيى باراتىن قالالىق ساياباقتىڭ ۇلكەن وزگەرىسكە تۇسكەنى دە قۋاندىرماي قويمايدى. مەن ەلوردادا ءوزىمنىڭ شەتەلدىك ارىپتەس بيزنەسمەندەرىممەن كەزدەسىپ تۇرامىن. ولار نەگىزىنەن رەسەيدىڭ, گەرمانيانىڭ, تۇركيانىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلادى. ولار دا ءار كەلگەن سايىن وزدەرىنىڭ ەلوردا تۋرالى اسەرلەرىمەن مىندەتتى تۇردە ءبولىسىپ جاتادى. دۇنيەنىڭ كوپتەگەن بۇرىشتارىن ارالاعان ادامدار استانانى باسقا قالالارمەن سالىستىراتىن ساتتەر دە از ەمەس. قۋانىشقا وراي, سالىستىرۋلار كوپ جاعدايدا ءبىزدىڭ پايدامىزعا شەشىلەدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ بۇرىنعى وتانداسىمىز ارتۋر داۋتۆەست گەرمانياداعى اسا ءىرى ستانوك جاساۋ زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيدى. رەسەيدىڭ قورعان قالاسىندا تۇراتىن بوريس پەتروۆ بولسا, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن حولدينگتى باسقارادى. ولار ءبىزدىڭ ەلوردامىزداعى ازيا مەن ەۋروپانىڭ ارحيتەكتۋرالىق ۇلگىلەرىنىڭ تاماشا ۇيلەسىم تاپقانىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى. وسى تۇستا ەلوردا ءوزىنىڭ اسەمدىگىمەن تەك بيزنەسمەندەردى عانا ەمەس, كەز كەلگەن مەيماندى قىزىقتىراتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءتۇيىپ ايتقاندا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن ءبىزدىڭ ەلوردامىز بۇگىندە تەك اسەمدىگىمەن كوز تارتاتىن قالا عانا ەمەس, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ سيمۆولىنا دا اينالىپ وتىر. كوكشەتاۋ.«ەلباسىنىڭ قامقورلىعىن ايقىن سەزىنۋدەمىز»
ءمۇسىرالى اراپباەۆ, «ناۋرىز» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى: مەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قامقورلىعىن الىستاعى اۋىلدا ءجۇرىپ ايقىن سەزىنەمىن. قازىرگى كەزدەرى ءبىزدىڭ وبلىستىڭ دا اۋداندارى مەن اۋىلدارى كوركەيىپ, وركەندەپ كەلەدى. نۇق پايعامباردىڭ كەمەسى قالعان قازىعۇرت تاۋىنىڭ اتىمەن اتالاتىن اۋدان دا جىل وتكەن سايىن جاڭاشالانىپ, جاڭعىرىپ, ادامدارىنىڭ تۇرمىسى باقۋاتتانا تۇسۋدە. مەن ءوزىم «ناۋرىز» شارۋا قوجالىعىن ۇيىمداستىرىپ, بۇگىندە جىلىجايدا كوكونىس ونىمدەرىن وسىرەمىن. العاشقىدا 0,15 گا جەرگە جىلىجاي سالسام, قازىر بىرتە-بىرتە كەڭەيتىپ, 1 گەكتارعا جەتكىزدىم. 12 ادامدى جاڭا جۇمىسپەن قامتىدىم. جىلدان-جىلعا تابىسىم دا ەسەلەنە ءتۇستى. وتكەن 2013 جىلدى جىلىجايدا ەكى رەت قيار مەن قىزاناق ءوسىرىپ, 1,5 ملن. تەڭگە تازا تابىسپەن قورىتىندىلادىم. ايتا كەتكەن ءجون, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋگە, سونىڭ ىشىندە جىلىجايدا وسىرگەن كوكونىس ءۇشىن دە سۋبسيديا بەرىلىپ كەلەدى. مەن وتكەن جىلى 1 ملن. 250 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا الدىم. بيىل دا جىلىجايدا قىزاناق ءوسىرىپ, العاشقى ءونىمدى ماۋسىم ايىندا ساۋداعا شىعارىپ وتىرمىن. ءونىم ءتۇسىمى كوڭىلدەگىدەي. ءوسىرىلگەن ءونىمدى ءتيىستى جەرگە وتكىزەتىن ورىندارمەن ارنايى كەلىسىمشارتىم دا بار. مۇنىڭ ءبارىن, سايىپ كەلگەندە, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنە جاساعان شىنايى قامقورلىعى دەپ تۇسىنەمىن. سوندىقتان مەنىڭ بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىگىم مەن ەتكەن ەڭبەگىم ەلباسىنىڭ تۋعان كۇنىنە, استانا كۇنىنە تارتۋىم دەپ ەسەپتەيمىن. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانى.«وسىنداي باسشىسى بار ەل باقىتتى»
رۇستەم كەنجەبەكوۆ, ى.التىنسارين اتىنداعى №159 گيمنازيانىڭ وقۋشىسى: ادام بۇل ومىرگە ءماندى عۇمىر كەشۋ ءۇشىن كەلەدى. ءماندى عۇمىردىڭ سىرى مەن ماعىناسى ادام بويىنداعى قاسيەتتەر مەن يگى ىستەرگە نەگىزدەلەدى. ەگەر بار تالپىنىسىمەن, ىنتاسىمەن ينەمەن قۇدىق قازعانداي ەڭبەكتەنسە, ول جەمىستى بولىپ, تامىر جايادى. بۇل ەڭبەك ادامزات تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلىپ قالادى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ قازاقستانىمىز – كيە مەن قاسيەتكە تولى مەملەكەت. بويى رۋحقا تولى اتا-بابالارىمىزدىڭ قالدىرىپ كەتكەن كەڭ-بايتاق جەرىمەن ءبىز ارقاشاڭدا ماقتانامىز. ونى قاسيەت تۇتامىز. قازاق حالقى ەجەلدەن بەرى تۋعان جەر قادىرىنە ەرەكشە ءمان بەرەدى. سەبەبى, تۋعان جەرىنە بايلانىستى ادام تۇلعا بولىپ قالىپتاسادى, ءتۇرلى قاسيەتتەر داريدى. تۋعان جەرىنەن ءنار الىپ, سۋسىنداعان, سول جەرىنە ءومىر بويى ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن پەرزەنتىنەن اتامەكەنى ەشتەڭەسىن ايامايدى: يگىلىك ءىسى بار حالقىنا تيەدى. ادامنىڭ ەڭبەگى سوزبەن ەمەس, ىسپەن باعالانادى. وسى ۇلى ءىستىڭ حالقىنىڭ ماقتانىش سەزىمىن وياتاتىنداي بولۋى – اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن قاسيەت. ەلوردامىز استانا قالاسىنىڭ مەرەيلى مەرەكەسى كەلە جاتىر. بۇگىنگى كۇنى وسى مەرەكەنى تويلاۋعا بارشا قازاقستاندىقتار دايىندالۋدا. ءار بالانىڭ كوڭىلىندە عاجايىپ اسەر قالدىراتىن باس قالامىزدىڭ ساۋلەتى مەن ورنالاسقان ورنىنىڭ ەرەكشە ماعىناسى بار. وسىنداي ەلوردامىزدىڭ بولعانى ءۇشىن ءبىز ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قارىزدارمىز. پرەزيدەنتتىڭ كورەگەندىگى مەن اسقان ساياسي تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا مەملەكەتىمىزدىڭ استاناسى تۇرعىزىلدى. باس قالا بولىپ قالىپتاسۋ جولىندا استانا ءتۇرلى سىناقتان ءوتتى. ەلباسىمىزدىڭ قالانىڭ باس ساۋلەتشىسى بولۋىنىڭ ءوزى ونى نۇرعا بولەپ تۇرادى. سەبەبى, استانانىڭ قاي جەرىنە بارماڭىز, ارحيتەكتۋرانىڭ زاماناۋي وزىق ۇلگىلەرىمەن قازاقتىڭ سالت-ساناسى ۇشتاسىپ جاتادى. مەنىڭ ويىمشا, وسىنداي ەلورداسى بار مەملەكەت باقىتتى, وسىنداي مەملەكەتى مەن وسىنداي ەلباسى بار حالىق باقىتتى. ەلباسىمىزدىڭ الەم تورىندە ەڭسەرىپ جاتقان ءار بەلەسى – مەملەكەت پەن حالىق يگىلىگى. ەلباسىمىزعا اماندىق, دەنىنە ساۋلىق, وتباسىنا بەرەكە تىلەيمىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يگىلىگى جولىنداعى مارتەبەلى قىزمەتى تابىستى بولسىن! الماتى.