گۇل بيزنەسىنىڭ تەك مەرەكەلىك كۇنتىزبەلەردەگى ءسان-سالتاناتتىق راسىمدەرگە عانا ەمەس, كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزعا تاۋەلدى ەكەنى جىل وتكەن سايىن بايقالا باستادى. ومىرىڭە ءىز قالدىرعان قۋانىشتى ساتتەردە ءبىر-بىرىمىزگە گۇل سىيلاعىمىز كەپ تۇرادى. گۇلدەردىڭ ادەمىلىگىنە باس يمەيتىن ادام جوق. اسىرەسە ايەلدەردىڭ ىقىلاسى ەرەكشە. قازىر تۋعان كۇن دە, ۇيلەنۋ تويى دا, ءتىپتى مارقۇممەن قوشتاسقان قارالى جيىندار دا گۇلسىز وتپەيدى. باسقاشا ايتقاندا, دۇنيە ەسىگىن گۇلمەن اشىپ, گۇلمەن جاباتىن ءداستۇر تۇرمىسىمىزعا تەرەڭدەپ, ەندى, جان-جاعىمىزعا دەگەن ءىلتيپاتىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە قالىپتاستى.
وسىدان 5-6 جىل بۇرىن گۇل شوقتارىن ساتىپ الۋشىنىڭ تاڭداۋى شەكتەۋلى بولدى: گۇل ساتاتىن سالون نەمەسە دۇكەندەرگە بارساڭىز ماسەلە شەشىلەتىن. تەحنولوگيانىڭ دامۋى گۇل بيزنەسىن دە تسيفرلاندىرىپ جىبەردى. وسىعان دەيىن گۇل شوعى تەك ادەمى جىلتىر قاعازدارمەن بەزەندىرىلسە, قازىر ساتىپ العان گ ۇلىڭىز بىرەر اپتاعا دەيىن سۇلۋلىعىن ساقتاپ تۇراتىن تورف نەمەسە ءتۇرلى قوسپا سالىنعان قۇمىراسىمەن قوسا ساقتالادى. مۇنداي گۇلدەردىڭ باعاسى جىلتىر قاعازداعى گۇلدەرمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا جوعارى جۇرەدى. ءتىپتى وتكەن جىلدىڭ 8 ناۋرىزىندا ىشىندە گاۋھار جۇزىك سالىنعان گۇل شوعىنىڭ 1 ملن تەڭگەگە ساتىلعانى ايتىلدى.
ال اقپاننىڭ سوڭعى كۇندەرى الماتى اۋەجايىنا 4 توننا قىزعالداق, راۋشان جانە گۇل شوعىرلارىن جاسايتىن گۇلدەر جەتكىزىلدى دەگەن حابار تارادى. بۇل سوڭى ەمەس, گۇل كوشىنىڭ باسى كورىنەدى. ساراپشىلاردىڭ سوزىنە دەن قويساق, مەرەكە كۇندەرىندە ساتىلاتىن گۇلدەردىڭ 70 پايىزى الماتى قالاسى ارقىلى وزگە قالالارعا تارايدى. ولاردىڭ سوزىنشە, الماتى, استانا مەن شىمكەنت گۇل يندۋسترياسىنىڭ استاناسىنا اينالىپ كەلە جاتىر.
قاجەتتىلىككە بەيىمدەلگەن بيزنەس
قازىر گۇل بيزنەسىنىڭ ءباسىن پاتشا كوڭىلدى تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسى مەن تالعامى انىقتايدى.الماتىداعى ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندە اقپان ايىنىڭ ءۇشىنشى وكۇندىگىنەن باستاپ ءۇي گۇلدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىنىڭ ساۋداسى قىزىپ تۇر.
«ماگنۋم» ساۋدا جەلىسى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ وكىلى دميتري شيشكين گۇل بيزنەسىنىڭ تەك ماۋسىمدىق قانا سيپاتقا تاۋەلدى ەمەستىگىن ايتىپ بەردى.
«گۇل بيزنەسىن نارىقتىڭ ءبىر سەگمەنتى رەتىندە قالىپتاستى دەپ قاراستىرۋعا بولادى. ازىرگە ەكى باعىت – ءۇي گۇلدەرى مەن ادەتتەگى گۇل. بۇل باعىتتا الماتىداعى «ماگنۋم» جانە «لەرۋا مەرلەن» ساۋدا جەلىسىندە جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە ءۇي گۇلدەرىنىڭ ساۋداسى توقتاعان ەمەس. بۇل فاكتور گۇل بيزنەسىنىڭ تەك مەرەكەلەرگە عانا تاۋەلدى ەمەس ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. ءۇي گۇلدەرى اراسىندا ورحيدەيا نەمەسە زاميوكۋلكاس گۇلدەرى سۇرانىسقا يە. مەرەكە كەزىندە العاشقىسىنىڭ باعاسى 12-15 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ساۋدالانسا, سوڭعىسى 50-70 مىڭ تەڭگەنىڭ اراسىندا. ءۇي گۇلدەرى بيزنەسى قازىر باسىمدىققا يە بولا باستادى. مىسالى, ورحيدەيا گۇلدەپ تۇرعان كەزىندە 12-15 مىڭنان ساۋدالانسا, گ ۇلى ءتۇسىپ بولعان سوڭ 5-5,7 مىڭ تەڭگەگە ساتىلادى. گۇل بيزنەسى دە نارىقتىڭ جانە حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە بەيىمدەلدى, قازىر ءۇي گۇلدەرى كەڭسەنىڭ دە, ءۇيدىڭ دە ساندىك ينتەرەرلەرىنىڭ ءبىر اتريبۋتى رەتىندە قالىپتاستى. الداعى بەس-التى جىلدا كەسىلگەن گۇل مەن ءۇي گۇلدەرىنىڭ اراسىنداعى باسىمدىق سوڭعىسىنا ويىسا باستاۋى مۇمكىن», دەيدى د.شيشكين.
وسى كۇنگە دەيىن رەسەي كەسىلگەن گۇلدەردىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى تۇتىنۋشىسى بولىپ كەلدى. ساراپشىلار ونى اقش, گەرمانيا, نيدەرلاند, ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيادان كەيىنگى العاشقى التى يمپورتتىق ەلدىڭ قاتارىنا قوسقان. 2021 جىلى رەسەيلىك گۇل نارىعىنىڭ ناقتى سىيىمدىلىعى 40 ملرد دوللارعا باعالانعان. قازىرگى جاعدايعا بايلانىستى بۇل كورسەتكىشتە وزگەرىستەر بولۋى, كورشى ەلگە باعىتتالعان گۇل يمپورتىنىڭ ءبىر بولىگى بىزگە قاراي اۋىسۋى ابدەن مۇمكىن. سانكتسيالاردىڭ بەسىنشى پاكەتى اياسىندا ەۋروپالىق وداق (ەو) گۇل ونەركاسىبىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى تاۋارلاردىڭ بۇكىل ءتىزىمىن رەسەيگە اكەلۋگە تىيىم سالدى. ولاردىڭ اراسىندا قىزعالداق پيازدارى, كەسىندىلەر مەن كوشەتتەر, راۋشاندار (ەگىلگەن جانە ەگىلمەگەن), جابىق وسىمدىكتەر, ازاليالار جانە رودودەندرون بار.
2022 جىلدىڭ كوكتەمىندە رەسەي ۇكىمەتى گۇل نارىعىن اۋىل شارۋاشىلىعى سەگمەنتىمەن تەڭەستىرگەنىن حابارلادى. قاڭتار ايىندا ولار گوللاندياعا وتەتىن گۇل اۋكتسيونىن اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن افريكادان نارىق كوزىن ىزدەي باستادى. ال ءبىزدىڭ نارىقتاعى بويى 2 مەتر كەسىلگەن راۋشان گۇلدەرىن گوللانديا افريكادان يمپورتتايدى. شىعىس افريكاداعى بۇل ەل ەۋروپالىق گۇل نارىعىنىڭ 38 پايىزىن جايلاپ وتىر. جالپى, نارىقتىڭ وسى سەگمەنتى قالىپتاستى, جەتكىزۋشىلەرمەن جانە كوتەرمە ساۋداگەرلەرمەن جۇمىس جولعا قويىلدى. ساتۋشىلار جۇمىس ىستەيتىن ستاندارتتى تەتىك تە جۇيەلەنىپ قالعان. بىرەر جىلدان بەرى عالامتوردىڭ جەتىستىگى – ورتاداعى دەلدالداردىڭ قاتارىن ازايتىپ جاتىر. كەيبىر كومپانيالار الەمدەگى ەڭ ءىرى گۇل ەكسپورتتاۋشىلارمەن تىكەلەي اۋكتسيون ارقىلى بايلانىسقا شىعا الادى. تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنىنا ونى ساتىپ الۋ قۇنى, تاسىمالداۋ جانە كەدەندىك سالىقتار كىرەدى.
باعاسى 2 ەسە وسكەن
وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ ىشكى نارىقتا يمپورت گۇلدەر تاپشىلىعى بايقالىپتى. ونىمەن قوسا بيىل گۇل باعاسى 1,5-2 ەسەگە دەيىن وسكەن. گۇل تاپشىلىعى بيىلعى ناۋرىزدا دا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ساراپشىلار ايتا باستادى. نيدەرلاند, گەرمانيا جانە گوللانديادا ەنەرگيا باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى وتكەن جىلدىڭ قاڭتارىمەن سالىستىرعاندا گۇلدەردىڭ باعاسى 27 پايىزعا قىمباتتاعان.
ساراپشىلار گۇل باعاسىنا ۆالەنتين نەمەسە پوستكەڭەستىك ەلدەردە تويلاناتىن 8 ناۋرىز مەرەكەسى دە اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. مەرەكە كۇندەرى تەك بىزدە ەمەس, بۇكىل الەمدە گۇل باعاسى قىمباتتايدى. جاي كۇندەرى داناسى 1,5 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن بويى ەكى مەتر راۋشان گۇلدەرى جوعارىدا ايتىپ كەتكەن 2 كۇندە 3 مىڭ تەڭگەگە قىمباتتايدى. گۇل ساپاسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىنە قاراي ولارعا رەيتينگ قويىلادى, باعا دا سول نەگىزدە قالىپتاسادى. ساتۋشىلار نارىقتاعى ۇقساس سورتتاردىڭ قۇنىن باسشىلىققا الاتىنىن ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتادى.
دەگەنمەن وسى سەگمەنت ويىنشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, دەمپينگتى اسىرا سىلتەيتىندەر نارىقتىڭ بارلىق سەگمەنتىندە بار. Florist.kz ينتەرنەت-گۇل سالونىنىڭ يەسى دەنيس حون جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە نارىقتا زاڭ جولىن اتتامايتىن ادال ويىنشىلار دەمپيرلەردى جاقتىرمايتىنىن, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تاۋارلاردى ەڭ تومەنگى مارجامەن ساتاتىن كوتەرمە كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى ەكەنىن ايتىپتى. مۇنداي جاعدايدا ساتۋشىلار ۇنەمى زارداپ شەگەدى, ويتكەنى ولارمەن باسەكەگە ءتۇسۋدىڭ تاۋەكەلى وتە جوعارى ەكەن. نەگىزگى قۇننىڭ كەلەسى 30 پايىزى تاسىمالداۋعا تيەسىلى, ويتكەنى كوپتەگەن ءىرى كومپانيالار جۇكتەردى ءبىرشاما قىمبات كولىكتەرمەن – ۇشاقپەن تاسىمالدايدى, وسىلايشا شىعىنداردى ارتتىرادى. قالعان ۇلەس كەدەندىك سالىقتارعا, مىسالى, يمپورتقا ققس جانە كەدەندىك باجدارعا بولىنەدى. مىسالى, گوللاند راۋشاندارىنىڭ قۇنى (80 سم) ءبىر دانا ءۇشىن – 550 تەڭگە, B2B سەكتورى ءۇشىن كوتەرمە ساۋدا باعاسى قازىردىڭ وزىندە 600-620 تەڭگەنى قۇرايدى, ال بولشەك ساۋدادا ءدال سول گۇلدەر شامامەن 1,2-2 مىڭ تەڭگە تۇرادى.
ساراپشىلاردىڭ ەلىمىزدەگى گۇل نارىعى تۋرالى پىكىرى ازىرگە وڭ. نارىقتا گۇل كۇتۋگە ماماندانعان توپ تا پايدا بولا باستادى. دەمەك الداعى ۋاقىتتا كوللەدج نەمەسە جوو جانىنان وسى باعىتتاعى مامانداردى دايىنداساق, الداعى بەس-التى جىلدا ەكونوميكانىڭ ءبىر سەگمەنتى رەتىندە قاراستىراتىن, كەيبىر باعىتتار بويىنشا دەمەۋ قارجى ارقىلى دەم سالىپ جىبەرەتىن دەڭگەيگە جەتىپ قالادى.
گۇل نارىعىنا قاتىستى سوڭعى زەرتتەۋلەردە نارىق كولەمى جىلىنا 100-دەن 130 ملن دوللارعا دەيىن وزگەرىپ وتىراتىنى ايتىلعان. ال يمپورت كولەمى – 39 ملن دوللار. راۋشان گ ۇلىن وسىرۋگە ارنالعان ەڭ ءىرى ەلىمىزدەگى جىلىجايلار ەكىباستۇز (5 گا), ستەپنوگورسك (3 گا) قالالارىندا جانە الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى وتەگەن باتىر (3 گا) جانە ۇزىناعاش (شامامەن 2 گا) اۋىلدارىندا ورنالاسقان. ولار بىرگە جىلىنا شامامەن 25 ملن گۇل شىعارادى, بىراق بۇل كورسەتكىش نارىقتىڭ تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋشىلار بۇل كولەم حالىقتىڭ ورتاشا جىلدىق سۇرانىسىن وتەۋگە ابدەن جەتەدى دەپ سەنەدى. سالىستىرساق, فرانتسيادا بۇل سەگمەنتتىڭ 80 پايىزى – يمپورت. ساراپشىلاردىڭ دا, گۇل بيزنەسىنىڭ وكىلدەرى دە سوڭعى جيىرما جىلدىقتا ساتىپ الۋشىنىڭ تالعامى وزگەرگەنىن, باسىم بولىگى ءۇي گۇلدەرىندە دە, كەسىلگەن گۇلدەردە دە نەعۇرلىم ۇلكەن گۇل شوقتارىنا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتادى. بۇرىن گۇل دۇكەندەرى راۋشان, قىزعالداق, لالاگۇل, حريزانتەما سياقتى ستاندارتتى گۇل تۇرلەرىن ۇسىناتىن. بۇگىندە ولاردىڭ قاتارى ەرەكشە ەكزوتيكالىق گۇلدەرمەن تولىقتىرىلعان.
قاپتامانىڭ ءتۇرى دە ءارتاراپتاندىرىلدى. بىرنەشە جىل بۇرىن ساتىپ الۋشى كەلىپ, گۇل شوعىن الىپ, ءمولدىر جىلتىر قاعازعا وراپ, لەنتامەن بايلاسا, قازىر كۇڭگىرت قاعازعا ورالعان ءتورت-بەس ءتۇرلى گۇل شوعىنا باسىمدىق بەرەدى.
نارىق تالاپتارى دا وزگەردى
بۇرىن سارى گۇل ساتقىندىق پەن ساعىنىش بەلگىسى بولسا, قازىر ول بايلىق پەن كۇن شۋاعىنىڭ كوزگە كورىنىپ تۇرعان بالاماسى رەتىندە قابىلدانادى.
گۇل بيزنەسىندە تاسىمالداۋعا نەمەسە تۇتىنۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنە بايلانىستى بىرنەشە تاۋەكەلدەر بار. نارىقتىڭ جاڭا قاتىسۋشىلارى ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەلدەر – تۇراقتى تۇتىنۋشىلاردىڭ بولماۋى نەمەسە تاۋاردىڭ وتپەي قالۋى بيزنەستىڭ العا ءجۇرىپ كەتۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان كاسىبي ويىنشىلار نارىقتاعى جاڭا ويىنشىلارعا العاشقى ۋاقىتتا كوپ قارجى سالۋدىڭ قاجەتى جوعىن ەسكەرتەدى. بىراق ءدال قازىر 1 ملن تەڭگەمەن گۇل ساۋداسىن باستاپ نارىقتى باعىندىرام دەپ سەنىپ قالۋعا تاعى بولمايدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2021 جىلى قازاقستاندا گۇل ساۋداسىنىڭ اينالىمى 44 ملن دوللار توڭىرەگىندە بولعان. بيزنەستىڭ بۇل تۇرىنە دايىندىقپەن كىرىسپەسەڭىز, سازعا وتىرىپ قالۋىڭىز ابدەن مۇمكىن.
«FlorAmie» باسشىسى ءامينا سەرجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, ونلاين-ساۋداعا قاراعاندا وفلاين ساۋدادا تاۋەكەلدەر كوپ. ەگەر گۇل بىرەر كۇن وتپەي قالسا, ونى تىم بولماسا ءوز باعاسىنا ساتىپ جىبەرۋگە تىرىسۋ كەرەك. ينتەرنەتتەگى ساتىلىمداردا بۇل تاۋەكەل ازىراق, ويتكەنى گۇلدەردى الدىن الا تاپسىرىسپەن الادى نەمەسە تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قالاۋىمەن ازىرلەيدى. بۇل سەگمەنتتىڭ تابىسى وفلاينداعى ساۋداعا قاراعاندا تومەن بولۋى مۇمكىن, بىراق شىعىنسىز جۇمىس ىستەيدى.
«گۇل بيزنەسىندە باسەكەلەستىك وتە جوعارى. قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ تانىمال ساتۋ پلاتفورماسى – Instagram. تۇراقتى تۇتىنۋشىلارى بار فيرمالار تومەن باعا قويادى جانە ولاردان بارلىعى ساتىپ الۋعا جۇگىرەدى دەپ ويلايدى. بىراق بۇل ولاي ەمەس. ءبىزدىڭ بيزنەستە تۇراقتى كليەنتتىڭ بولۋى ماڭىزدى. كليەنتتەرىمىزبەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتتىق», دەيدى ءامينا سەرجانوۆا.
گۇل نارىعى قازاققا, قازاق گۇل نارىعىنا باۋىر باسىپ كەتپەسە دە, العا جىلجۋ بار. الماتىعا 4 توننا گۇلدىڭ جەتىپ ۇلگەرگەنىن جوعارىدا ايتتىق. ساراپشىلار ەكسپورتتىڭ مۇنىمەن شەكتەلمەيتىنىن ايتىپ وتىر. شامالاپ العاندا, ەلىمىزدىڭ ءبىر جىلداعى گۇلگە دەگەن قاجەتتىلىگى 20-25 توننا دەگەن دەرەك بار.
الماتى