جىلىويلىقتار وسىلاي دەيدى
ادەتتە باسشى ادامدار تۋرالى ءسوز بولعاندا, كەي ادامدار نارازىلىعىن ءبىلدىرىپ قالۋشى ەدى. “ە-ە, ول نە ءبىتىرىپتى سونشا؟” دەگەندەي. كوپ كوڭىلىنەن شىعۋ قيىننىڭ قيىنى عوي. بىراق رزابەك ارتىعاليەۆ تۋرالى ونداي كەرى اسەرلى ءسوزدى ەستىمەدىك. قاراپايىم ادامنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, قاتەلەسپەسپىز ءسىرا. جازۋ-سىزۋدا تاجىريبەسى مولىراق ارىپتەسىمنىڭ ءوزى: “رزابەك ارتىعاليەۆ جاقسى ادام, ادامگەرشىلىگى مول”, – دەپ قالدى. الدەبىر اكىمشىلىك جينالىسىندا اۋدانىمىزداعى بەلدى كاسىپكەر دە: “ارتىعاليەۆ كەزىندە وسى ماسەلەنى ىڭ-شىڭسىز شەشتى عوي”, – دەگەنى دە ەسىمدە. ءيا, جەكە قاسيەتى بولسىن, ىسكەرلىگى بولسىن, قاي جاعىنان دا جاقسى پىكىر قالىپتاستىرعان ازاماتتار بار عوي.
“باستاۋى بار بۇلاق ۇزاق اعادى” دەگەندەي, رزابەك ءداۋىت ۇلى تەكتى جەردىڭ ۇلى. داناگوي اقساقالىمىز جاناش نۇرماحان اكەسى ءداۋىت ىبىراي ۇلىنا: “سەن ءومىرىمىزدىڭ ۇلى دا بۇرالاڭ جولىندا ەل بىرلىگىن, تۇتاستىعىن ساقتاۋعا بار جانىمەن كۇرەسكەن اسىل جانداردىڭ ۇرپاعىسىڭ. ء“بىر ءسوزى – قويلىق اتانعان تۇمانشى ءبيدىڭ شوپشەگىسىڭ, ەكى رۋلى ەلدى تەڭ ۇستاپ تاتۋلاستىرعان بيمىرزا ءبيدىڭ شوبەرەسىسىڭ, ەل اقساقالى ارتىعالىنىڭ نەمەرەسىسىڭ. ونىڭ بەر جاعىندا ون جەتى جاسىندا بيلىك ايتقان ءشۇيىنشالىنىڭ ءىزباسارىسىڭ, ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربانى بولعان ىبىراي اعانىڭ ۇلىسىڭ...”, – دەسە, رزابەك سول اسىلدىڭ سىنىعى, تۇلپاردىڭ تۇياعى. كەشەگى سوعىس ارداگەرى, قوعام قايراتكەرى, ەل ازاماتى بولعان ءداۋىت اقساقالدىڭ بالاسى.
ءداۋىت ىبىراي ۇلى – پارتيا مەكتەبىن ءتامامداپ, وعان قوسا كازپي-ءدىڭ تاريح فاكۋلتەتىن بىتىرگەن كوشەلى كىسى. اۋداندىق گازەتتىڭ رەداكتورى بوپ ەڭبەك ەتتى. پارتيا, كەڭەس جۇمىستارىندا باسشىلىق قىزمەتتەردى اتقاردى. سوعىس جىلدارىندا ۋكراينانىڭ چەركاسسك دەگەن جەرىندە مايدان دالاسىندا جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەس قوستى. سول قاتىگەز قانتوگىستە وكپەسىنەن تيگەن وق ارقاسىنان ءبىر-اق شىققان. تاعى بىردە قارىنا وق ۇشقىنى ءتيىپ, كۇل-تالقان بولعان. قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن وسىنداي ەكى اۋىر جاراقاتتان سوڭ ءدىن امان قالىپ, ەلگە ورالدى. ول كىسى بالالارىنا مال-م ۇلىك, مول بايلىق قالدىرماسا دا, تارازى تاباعىنا دۇنيەنىڭ بايلىعىن تارتسا دا, سالماعى باتپانداي بولار ۇلاعاتتى ۇلگى-ونەگەسىن مۇرا ەتىپ قالدىردى. ىلعي دا بالالارىنا: “سوزدەرىڭە ەشقاشان وتىرىك ارالاستىرماڭدار. ءبىر اۋىز وتىرىك ءسوز ەرتەڭ ابىرويلارىڭدى ايرانداي توگۋى ابدەن مۇمكىن... ادالدىقتىڭ اق ءجىبىن اتتاماڭدار, بالالارىم”, – دەيتىن. “ەڭبەك ەتسەڭ ەمەرسىڭ”, “ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ ءتىلەنبەي” دەگەن ماقال-ماتەلدەرمەن سوزدەرىن ورنەكتەپ وتىراتىن. “قاناعات قارىن تويعىزادى” دەگەن ءسوز ونىڭ ۇرانى بولسا, ۇنەمى “قىزمەت, بايلىق – قولدىڭ كىرى, ال حالقىمىز, ءسىز مەن ءبىز – ناعىز بايلىق” , – دەۋشى ەدى.
بۇگىندە ءداۋىت ارتىعاليەۆ ەسىمىمەن قۇلسارىنىڭ ءبىر كوشەسى اتالادى. رزابەك ارتىعاليەۆتىڭ تۋىپ-وسكەن ءۇيى دە وسى كوشەدە. بالالىق شاعى دا وسى جەردە ءوتتى. مىنە, سول كوشەمەن كەلە جاتىرمىن. ءۇيدىڭ ءنومىرىن بىلگەنىممەن, ءدال قاي ءۇي ەكەنىن بىلمەيمىن. ءزاۋ دە بولسا, ءزاۋلىم ءۇي بولار. ەسىمى ەلگە بەلگىلى ادامداردىڭ ءۇيى سولايشا ەلەستەدى. بىراق قاتەلەسىپپىن, الدىمىزدان مەن ويلاعانداي قوس قاباتتى ساراي ەمەس, ءبىر قاباتتى, سىرتى اكتەلگەن, بۇرىنىراق سالىنعان قاراپايىم ءۇي شىقتى. ارتىعاليەۆتەردىڭ قاراشاڭىراعى. مىنە, وسى ءۇي ءداۋىت اقساقال مەن اقزەر انانىڭ جاراسىمدى جۇبايلىق ومىرىنە كۋا. ولاردان وربىگەن جەتى ۇل-قىزدىڭ شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقانىن, ەرجەتىپ-بويجەتكەنىن, العاشقى ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسىن تەرىپ جەگەن ساتتەرىن, شاڭىراق كوتەرىپ, ءسابيلى بولعان شات كۇندەرىن جادىندا جاتتاپ تۇرعان كيەلى وتاۋ. بالالار كەيىن ارقايسىسى ءوز الدىنا وتاۋ قۇرىپ, جان-جاققا كەتتى. ءبارى دە ءبىلىمدى, ابىرويلى قىزمەت ەتۋدە.
ۇيگە كىرىپ كەلەم. الدىن الا تەلەفون شالعانىمىزدا اقزەر اپاي استانادان, سول ءبىز ايتىپ وتىرعان رزابەكتىڭ ۇيىنەن كەلىپ جاتقانىن بىلگەن ەدىم. ءتور جاقتا اقزەر اپاي ناماز وقىپ وتىر ەكەن. سالدەن سوڭ امانداسىپ, تانىسىپ-بىلىستىك. “كوپتەن ناماز وقيسىز با؟” – دەپ سۇرادىم. ول كىسى: “وتاعاسى ومىردەن وتكەن كۇننەن باستاپ ساجدەگە باس قويدىم”, – دەدى. اپايدىڭ ءوزى دە, ءسوزى دە سالماقتى ەكەنى بايقالدى. ءسويلەگەن ءسوزى جۇيەلى. “استاناعا بارىپ كەلىپسىز”, – دەيمىز عوي ءسوز سىرالعىسى رەتىندە. ء“اي, مەن قاي جەر جاقسى بولسا, سول جەردە كوپ ءجۇرىپ قالاتىن ادەتىم بار, – دەپ ازىلدەپ الىپ, – ءيا, وسى رزابەك بالام شالعايلاۋ تۇرعاسىن, سوسىن ءوزى دە جۇمىسباستى كىسى, ءبىر سەبىمدى تيگىزەيىن دەپ كوبىنە سوندا بولام”, – دەدى. وتاناسى قاجىلىققا دا بارىپ, ءتاۋ ەتىپ كەلگەن ەكەن.
بۇل كىسى اۋەلى سول كەزدەگى اۋدان ورتالىعى قوسشاعىلداعى م.لەرمونتوۆ اتىنداعى مەكتەپتە جۇمىس جاسادى. كەيىن اۋدان ورتالىعىنىڭ قۇلسارىعا كوشۋىنە بايلانىستى ا.ماكارەنكو مەكتەبىنە كەلىپ, زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ەڭبەك ەتتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى. “ەڭبەك قىزىل تۋ” وردەنىنىڭ يەگەرى. كىسىلىكتىڭ دە, كىشىلىكتىڭ دە ۇلگىسىن كورسەتە ءبىلگەن اق جۇرەكتى ۇستاز-انا ەلۋ جىلعا جۋىق جاس ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە بەردى. ازاماتىن ارداقتاپ, ۇرپاعىنا ۇلاعات بولارلىق كىتاپ تا جازدى. ونىسى سورەلەردە مۇقيات ساقتاۋلى. كەز كەلگەن جولشىباي ادامعا بەرمەيدى. قادىرىن تۇسىنبەس دەيتىن بولار. مەن ءتىلشىمىن دەگەن سوڭ بەردى سول كىتاپتىڭ ءبىرىن. وقىدىم, ەرلى-زايىپتى ادامداردىڭ اراسىنداعى, ۇلكەن مەن كىشى اراسىنداعى قيماس سەزىم, جارقىن جاراستىقتى تانىپ, بۇل كىسىلەرگە دەگەن قۇرمەتىم ىشتەي ارتا ءتۇستى.
وسىنداي اتا-انادان ءتالىم العان رزابەك تە ءوزى تۇرعىلاس بالالارداي جىلىويدىڭ توپىراعىندا ەرجەتتى. ا.ماكارەنكو اتىنداعى مەكتەپتە ورتا ءبىلىم الدى. جاسىنان زەرەك بولعان ول مەكتەپ قابىرعاسىندا ءماسكەۋگە, جەڭىس تۋىنىڭ استىندا سۋرەتكە تۇسۋگە شاقىرىلدى. اناسى ايتپاقشى, ولار بارىمەن, باھادار حالىمەن بالالارىن وقىتىپ-توقىتۋعا كوڭىل بولگەن. رزابەك تە ءوز باۋىرلارى ءتارىزدى جوعارى ءبىلىم الدى. الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىن ءتامامدادى. كەڭەس ارمياسى قاتارىندا اسكەري بورىشىن وتەدى. ەڭبەككە ارالاسىپ, شىڭدالا ءتۇستى.
العاشقى ەڭبەك جولىن ەلەكتر مونتەرلىكتەن باستادى. مايكومگەن, تەڭىز, قۇلسارىداعى پودستانتسيالاردى ىسكە قوسۋعا اتسالىستى. وسى جەردە, ياعني ەمبى ەلەكتر جۇيەلەرى كاسىپورنىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزىندە جاس ماماننىڭ ىسكەرلىگى, ونىڭ ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى, ادامدارمەن قارىم-قاتىناسى كوزگە ءتۇسىپ, اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنە قىزمەتكە شاقىرىلادى. تەڭىزگە الەم نازارىن اۋدارعان كەزى. جاس مامانعا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋ بولىمىنە, وندىرىستىك مەكەمەلەرگە باسشىلىق جاساۋ مىندەتى جۇكتەلەدى. تەڭىزگە ءۇي سىپىرۋشى مەن شوفەردىڭ ءوزى سىرتتان كەلىپ جاتقان كەزى. مۇنى كوزى كورىپ, قۇلاعى ەستىپ وتىرعان جەرگىلىكتى حالىقتىڭ نارازىلىعى ۇشان-تەڭىز ەدى. وسى تۇستا ول بۇل ماسەلەنى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋروسىنا شىعارىپ, تەڭىزگە كەلىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ءۇي سىپىرۋشى, شوفەر سياقتى مامانداردىڭ سىرتتان كەلۋىنە توسقاۋىل قويدى. سول تۇستاعى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىلارى ساعات تۇگەلباەۆ, بولات ەلامانوۆ جاس كادردىڭ ساياسي تانىمىنىڭ جوعارىلىعىنا, ەل مۇددەسىنە دەگەن سەرگەك كوزقاراسىنا ريزالىق تانىتىپ, ونىڭ لەنينگراد جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا بارۋىنا جول اشادى. قايتا قۇرۋ كەزى. كومپارتيانىڭ ءالسىرەپ, ەلگە جاڭا لەپتىڭ كەلە باستاعان كەزىندە ول لەنينگرادتا اتاقتى سوبچاكتىڭ, گاۆريلوۆتىڭ, پوپوۆتىڭ, باسقا دا ساياسي ليدەرلەردىڭ لەكتسياسىن تىڭداپ, ءوزىنىڭ ساياسي كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىندىك الدى.
ءبىر جىلدان سوڭ جىلىوي اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ پارتيالىق ۇيىمداستىرۋ بولىمىنە مەڭگەرۋشىلىككە جۇمىسقا شاقىرىلدى. تۋعان جەرى كەڭ جىلىويدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان جۇمىسى وسى تۇستا ايقىن كورىندى. “تەڭىزمۇنايگاز” وندىرىستىك بىرلەستىگىنە جۇمىسقا شاقىرىلىپ, تەڭىزدىڭ وتكىر ماسەلەلەرىمەن, ەلەكترمەن قامتۋ, حالىققا ەڭبەكاقى تاۋىپ بەرۋ سياقتى ماسەلەلەرمەن تىكەلەي اينالىسۋىنا تۋرا كەلدى. بىرلەستىكتىڭ كوممەرتسيالىق ءبىلىمىن باسقارا ءجۇرىپ, ءاتموز-گە تىكەلەي شىعىپ, زاۋىتپەن تىكەلەي بايلانىستى قولعا الادى. وندىرىلگەن ءونىمدى قالاي وڭدەۋدىڭ جولىن تاۋىپ, بىرلەستىك جۇمىسشىلارىن جالاقىمەن قامتۋ پروبلەماسىن شەشەدى.
1996 جىلى پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا زاۋىت ديرەكتورى سادۋاقاس مەراليەۆ ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىردى. ءبىر جىلدان سوڭ “قازاقويل” اتتى مۇناي كومپانياسىنا دەپارتامەنت مەنەدجەرى, “قازاقويل – كوممەرتسيا” جشس پاۆلودار وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالادى.
ال 1998 جىلدىڭ قاراشا ايىندا وبلىس اكىمى راۆيل تاجىعارا ۇلى شىرداباەۆ ىسكەرلىگىمەن تانىلىپ ۇلگەرگەن جاس جىگىتتى جىلىوي اۋدانىنا اكىم بولۋعا شاقىردى. رزابەك ءداۋىت ۇلى اۋدان باسقارۋ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن ءتۇسىندى. كوپ ويلاندى, كوپ تولعاندى. اقىرى ومىردەگى باس اقىلشىسى اكەسىنەن: “اۋدانعا شاقىرىپ جاتىر, پاپا. نە ىستەيمىن؟” – دەپ سۇرادى. اكەسى پارتيا, كەڭەس قىزمەتكەرى عوي, بۇل ىستە تاجىريبەسى مول: “شىراعىم, مەن ءۇشىن سەنىڭ قاسىمدا بولعانىڭ جاقسى. مەن ءۇشىن كەلگەنىڭ جاقسى ەدى. بىراق ساعان قيىن بولادى. ءبىز جۇمىس جاساپ جۇرگەندە وسى اۋدانعا كەلگەن حاتشى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن ەدىك. ال قازىر ولاي ەمەس. سىرتىڭنان اڭگىمە دە, ءسوز دە, تابالاۋشى دا كوپ بولادى. بىراق جاسسىڭ عوي, سونىڭ بارلىعىنا شىدايمىن دەسەڭ, كەل”, – دەدى.
بۇل قايتا قۇرۋ جىلدارىنداعى قيىندىقتاردىڭ كەزى ەدى. جاعداي قازىرگىدەي ەمەس. ەلدىڭ تۇرمىسى جۇدەۋلەۋ. ايلاپ جالاقى الماۋ, زەينەتاقى, بالالار جاردەماقىسى دەگەندەردىڭ ايلاپ كەشىگۋى حالىقتىڭ زىقىسىن شىعاردى. جارىق, سۋ, جىلۋ ماسەلەسىنىڭ قيىندىعى بار. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قيۋى كەلىسپەي كەلە جاتقان كوممۋنالدىق جاعداي ول كەزدە ءتىپتى سىن كوتەرمەيتىن. جىلدار بويى مۇنايدىڭ ۇستىندە وتىرعان ەلدىڭ گاز قىزىعىن كورمەۋى دە جاس اكىمدى قاتتى ويلاندىردى. ءوزىنىڭ الدىنداعى اۋدان اكىمى توكەن جۇماقۇلوۆ باستاعان گاز ماسەلەسىن شەشىپ, اقكيىزتوعاي مەن مايكومگەنگە كوگىلدىر وتىن جەتكىزىپ, حالىقتىڭ العىسىنا بولەنەدى. قاراتوندى كوشىرۋ ماسەلەسىن شەشىپ, سارىقامىستى كوشىرۋدى دە باستاپ كەتەدى. تەڭىز سىندى الىپ كەنىشتىڭ ورتالىعى بولىپ وتىرعان اۋدان ورتالىعى قۇلسارىعا قالا ستاتۋسىن بەرۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويىپ, ونىڭ دا وڭ شەشىمىن تابۋىنا باسشى بولدى. اۋدان اكىمىنە تشو-مەن جۇمىستى دۇرىس جولعا قويۋ ەڭ باستى مىندەت بولدى. ول كاسىپورىن ديرەكتورى توم ۋينتەرتونعا: ء“وزىڭ اۋداندى ارالاپ كوردىڭ بە؟” – دەيدى دە, كاسىپورىن باسشىسىن ماشينەگە سالىپ الىپ, اۋداننىڭ وي-شۇقىرىن تۇگەل ارالاتىپ كورسەتەدى. ءبارىن كوزبەن كورگەن كاسىپورىن باسشىسى: “اۋداننىڭ جاعدايىن كوزبەن كورىپ, ءبارىن دە ءتۇسىندىم. “يگىلىك” باعدارلاماسىنا قارالاتىن قارجىنى جىلىوي اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا بەرەمىن”, – دەيدى. كاسىپورىن باسشىسى سوزىندە تۇرىپ, “يگىلىكتىڭ” ءتورت ميلليون دوللارىن جىلىوي اۋدانىنا اۋدارتادى. العاشقى قارجى اۋدانعا كوپىر سالۋعا, سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالاردى نىعايتۋعا جۇمسالدى. اۋدان اكىمى بولعان جىلدارى ول سول كەزدەگى كۇللى ەلىمىزگە ءتان قيىنشىلىقتاردىڭ شەشىمىن تابۋىنا, حالىقتى جالاقىمەن, سۋمەن, ەلەكتر قۋاتىمەن, ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ سياقتى پروبلەمالاردىڭ شەشىلۋىنە كۇش سالىپ باقتى.
ول اۋدان اكىمى بولعان تۇستا, ياعني 1998-2001 جىلدار بۇكىل قازاقستان ءۇشىن اۋىر جىلدار بولعان-دى. شەتەل ينۆەستورىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋدىڭ تاجىريبەسى قالىپتاسا قويماعان كەز. اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ “تەڭىزشەۆرويلعا” دەگەن كوزقاراسى دا جاقسى ەمەس. مىنە, وسى تۇستا, جاسى قىرىققا دا تولماعان جاس اكىم تشو باسشىلىعى مەن اۋدان جۇرتشىلىعى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتىپ, كوپتەگەن ءىس-شارالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا, “يگىلىك” باعدارلاماسىنىڭ جىلىوي جۇرتشىلىعىنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋىنە كۇش سالىپ, از ۋاقىتتا اۋدان جۇرتشىلىعى الدىندا دا, تشو باسشىلىعى الدىندا دا ءوزىن مويىنداتىپ ۇلگەردى. اۋدان حالقىنىڭ تشو-عا, ونىڭ مەردىگەر ۇيىمدارىنا جۇمىسقا قابىلدانۋىن ءوزى قاداعالاپ, ءار وتباسىنا تابىس اكەلەر ازاماتتىڭ بولۋىن قاداعالاپ وتىردى. اۋدان اقساقالدارىنىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭداپ وتىرۋ دا جاس اكىمنىڭ كورگەندى اۋلەتتەن ەكەندىگىن دالەلدەي ءتۇستى.
مۇنى سول كەزدە اۋداندا ونىمەن ءبىرلەسە جۇمىس جاساعان ازاماتتار قۇپتايدى. ماسەلەن, كسرو جانە قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, بۇگىندە ءماسليحات دەپۋتاتى جۇباندىق جەتىباەۆ سول كەزدەگى احۋالعا بىلاي دەپ توقتالدى: “رزابەك ءداۋىت ۇلى اكىم بولعاندا مەن اۋداننىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى بوپ قىزمەت ەتتىم. ول كەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبولىمى اۋدان اكىمدىگىنە قارايدى. رزابەك ءداۋىت ۇلى اۋرۋحانانىڭ ماتەريالدىق بازاسىن جاقسارتۋعا, بيۋدجەتىن كوبەيتۋگە, باسقا مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلكەن ۇلەسىن قوستى. كوپ اپپاراتتاردى ساتىپ الىپ بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە رەيتينگى بويىنشا ءبىزدىڭ اۋداندىق اۋرۋحانا الدىڭعى قاتاردا بولدى. قازىرگى اۋداندىق اۋرۋحانا تشو قاراجاتىنا سول كىسىنىڭ باسقارۋىمەن سالىندى. مامانداردى وقىتىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە كوپ اتسالىستى. بيۋدجەتتەن اقشا ءبولدى. جۇمىسىنا وتە ريزا بولدىق. رزابەك مىنەزگە باي, ساۋاتتى, العىر بولدى. كىشىنى دە, ۇلكەندى دە جاقسى سىيلايتىن. جاس تا بولسا رزابەكتەن كوپ نارسەنى ۇيرەنۋگە بولاتىن”.
اۋداندىق اكىمدىكتىڭ اپپارات جەتەكشىسى قانابەك دالباەۆ تا رزابەك ارتىعاليەۆتى 1986 جىلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنە نۇسقاۋشى بوپ جۇمىسقا كەلگەننەن باستاپ ونىڭ ىسكەرلىك قابىلەتتەرىن دە, جەكەلىك قاسيەتتەرىن دە جەتە تاني باستاعانىن ايتادى. اسىرەسە ورتانىڭ ادامى ەكەنىن, جولداستىققا بەرىك ەكەنىن باسا كورسەتتى. ارتىندا بۇكپەسى جوق, ايتارىن سول بويدا ايتىپ تاستايتىن, اقجارقىن مىنەزىن قولدايتىنى كورىنىپ تۇردى. “ونەرگە دە كەدەي ەمەس. گيتارادا وينايتىن, ءان دە سالاتىن, – دەيدى بۇرىنعى ارىپتەسىن ەسكە العان ول. اۋدانعا اكىم بوپ تۇرعان كەزدە دە سول اقجارقىن كۇيى. اكىممىن دەپ كەۋدە كەرگەن جوق, ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرىمەن, قاتارداعى قىزمەتكەرلەرمەن قۋانىش-قايعىدا بىرگە بولدى”. ال رزابەك ءداۋىت ۇلىنىڭ اۋداننىڭ اكىمى بوپ تۇرعان كەزىندەگى قيىننان جول تاپقان ءىسى تۋرالى بىلاي دەيدى:
– ول اكىم بولىپ جۇرگەندە تاپشىلىق كەزەڭى, بيۋدجەتتىڭ ءبۇيىرى تەسىك. سوندا دا بولسا قايمىقپاي اۋداننىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە جۇمىس جاسادى. ءبىراز جىلداردان بەرى وسى جەردە جۇمىس جاساپ كەلەم عوي. بىرنەشە اكىممەن جۇمىستاس بولدىق. ءارقايسىسىنىڭ جۇمىس جاساۋ ءستيلى ءار باسقا. بىرەۋى مەكەمەلەرمەن جۇمىس جاساسا, بىرەۋى تەك بيۋدجەت قاراجاتىنا عانا جۇمىس جاسايدى. رزابەك مەكەمەلەردىڭ بارىمەن ءتىل تاۋىپ, جۇمىس جاسادى. بيۋدجەتتە اقشا بولماعاسىن مەكەمە باسشىلارىمەن جۇمىس جاساۋ كەرەك قوي. بۇل تاراپتا قازىر ءوزى ەڭبەك ەتىپ جاتقان “تەڭىزشەۆرويلدىڭ” باسشىلارىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدى. اۋدانعا كوپ كومەك اكەلدى. ماسەلەن, بىزدە وڭبايتىن نارسە – كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ عوي. انا جەردە جارىلىپ جاتادى, مىنا جەردە تۇربا جەتپەيدى. سول مەزگىلدەردە عوي دەيمىن, كونتەينەر-كونتەينەر تۇربالاردى, ورايتىن جابدىقتار, بۇراندالاردى, جىلۋ قازاندىقتارىنىڭ جەتپەيتىن باسقا دا دۇنيەلەرىن الدىرىپ جاتتى. قۇرىلىپ, قايتادان بانكروت بوپ جاتاتىن كوممۋنالدىق مەكەمەلەردىڭ تۇرالاپ جاتقان جەرىنەن اياعىنان تۇرۋىنا كوپ ىقپال جاسادى. اۋدان اكىمدىگىنەن كەتكەننەن كەيىن دە لاۋازىمدى قىزمەتتە. قازىر دە اۋدانمەن بايلانىسىن ۇزگەن جوق. كومەگىن تيگىزىپ جاتىر. اۋداننىڭ بۇكىل تاريحىن بىلەتىندىكتەن وعان نەنىڭ قاجەت, نەنىڭ قاجەت ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ جاتۋدىڭ دا كەرەگى جوق. سەبەبى, وعان تۋعان جەردىڭ ءار تاسى, ءار ادامى ەتەنە تانىس.
“جىلىويگاز” جشس ديرەكتورى تەلجان بالجىگىتوۆ تە ونىڭ جىلۋ ماسەلەسىن شەشۋدەگى باتىل شەشىمدەرىن ريزاشىلىقپەن ەسكە تۇسىرەدى. سول كەزدە دەمەۋشى مەكەمەلەردى تارتىپ, جىلۋ قازاندىقتارىنا جان بىتىرگەنىن ايتادى.
اكىمشىلىك ورگاندارمەن اراداعى سەڭدى بۇزۋعا ىقپال ەتكەن رزابەك ءداۋىت ۇلىنىڭ الىمدىلىعى مەن العىرلىعى, ونىڭ نەبىر ءىستى شەشۋدەگى ديپلوماتيالىق شەبەرلىگى تشو باسشىلارىن قىزىقتىرا ءتۇستى. اقىرى شەتەلدىك كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى پروبلەمالارىن شەشۋگە ارتىعاليەۆتاي ازاماتتىڭ كەرەكتىگى شەشىلگەندەي بولدى. تشو-نىڭ سول كەزدەگى باس ديرەكتورى توم ۋينتەرتون مەن ونىڭ ورىنباسارى بوريس شىرداباەۆتىڭ بۇل تاڭداۋى بىرلەسكەن كاسىپورىن ءۇشىن ۇلكەن ولجا بولدى. رزابەك ءداۋىت ۇلى كاسىپورىنداعى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان جەر پايدالانۋ ماسەلەسىن شەشىپ, جەر قاتىناستارىن از مەزگىلدە رەتكە كەلتىردى. كەيىن وسىنداي وڭدى ىستەر جالعاسىن تابا بەردى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءبولىمى باس مەنەدجەرىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە كۇكىرتتى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىن قۇرۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل جەردە كۇكىرت جونىندەگى كوپتىڭ ۇرەيىن سەيىلتۋدەگى ونىڭ ەڭبەگى ايتارلىقتاي. كۇكىرتتىڭ حيميا ونەركاسىبىنىڭ نانى ەكەندىگىن دالەلدەۋدە حالىقارالىق تاۋەلسىز مەديتسينا ۇيىمىن, جەرگىلىكتى اكىمشىلىك ورگاندارىن تارتا وتىرىپ, كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ۇيىتقى بولدى.
رزابەك ءداۋىت ۇلىنىڭ وتباسى بۇگىندە استانادا تۇرىپ جاتىر. ايەلى باقتىعىز تاۋباەۆا ەكەۋى 4 بالا تاربيەلەپ, ءوسىرىپ وتىرعان اتا-انا. جارىنىڭ ماماندىعى – قارجىگەر. مۇناي سالاسىندا جيىرما جەتى جىلدان بەرى جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. بالالارىنىڭ ۇلكەنى فاريزا كيمەپ-ءتى ءبىتىرىپ, جۇمىس ىستەپ ءجۇر. نۇرتاس فرانتسيادا ءبىلىم الۋدا. التىناي حالىقارالىق تۇرىك مەكتەبىندە وقيدى. ال كەنجەسى دىنمۇحامەد 2 سىنىپتا. رزابەك ءداۋىت ۇلى بولسا, سول بۇرىنعىسىنشا ەڭبەكتەن باقىتىن تابۋدا. ىسكەرلىگىنىڭ ورلەۋ شىڭىنا جەتتى. مىنە, وسىنداي ىسكەرلىگى وعان وتكەن جىلى ۇكىمەتپەن جانە جۇرتشىلىقپەن بايلانىس بولىمىنە باس مەنەدجەر بولۋىنا جول اشتى. بۇل جەردە دە ول ءوزىنىڭ باسشىعا ءتان بىلىكتىلىگىن كورسەتىپ ۇلگەردى. قازاقستان مۇنايىنىڭ 110 جانە تەڭىز كەنىشىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي جۋرناليستەر كونكۋرسىن ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولىپ, كاسىپورىن تۋرالى كوپتەگەن وڭدى ماتەريالداردىڭ جاريالانۋىنا ۇيىتقى بولدى. تۋمىسىنان اقىنجاندىلىعى ونىڭ مادەنيەتكە, ونەرگە دەگەن كوزقاراسىن وسى قىزمەتتە اشا ءتۇستى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ باعالاۋىنشا, اتىراۋدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ايتىس ءوتىپ, رزابەكتىڭ ۇلتتىق ونەرگە دەگەن كوزقاراسىن ايشىقتاي ءتۇستى. ءيا, ەر جاسى ەلۋدى ەڭسەرىپ قالعان ازاماتتىڭ تىندىرعان ءىسى دە از ەمەس, ماقسات-مۇراتتارى دا ءالى الدا. ءسوزى مەن ءىسى قابىساتىن كەلىستى ازاماتتى ءومىردىڭ جاڭا بەلەستەرى كۇتىپ تۇر...
سالتانات جاقىپوۆا.
اتىراۋ وبلىسى.