اگروسەكتوردى ساقتاندىرعىسى كەلەتىن كومپانيالاردىڭ ىقىلاسى تەك ءىرى شارۋاشىلىقتارعا اۋىپ تۇرعانى, ۇكىمەتتىڭ اۋىل مەن فەرمەرگە قاتىستى كوزقاراسى سولاردىڭ جاعدايىنا قاراپ قالىپتاساتىنى وسىعان دەيىن ايتىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ولاردىڭ ۇلەسى – 4-5 پايىز. ال قالعان 95 پايىز قاراماعىندا 10-15 گەكتار جەرى بار ۇساق فەرمەرلەردىڭ ۇلەسىندە. «ۇساق فەرمەرلەردىڭ جاعدايىن كىم ويلايدى؟» دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابى تابىلماعانىنا ونداعان جىلدار ءوتتى.
ساقتاندىرۋ سەگمەنتىنىڭ ساراپشىسى ازامات كەرىمباەۆ 15 جىل بۇرىن نارىقتا 44 كومپانيا بولعانىن, قازىر قاتارى سيرەپ قالعانىن ايتتى.
«كوپتەگەن ەلدە ساقتاندىرۋشىلار تەحنيكالىق جاڭالىقتاردى ەنگىزە وتىرىپ, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىنا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا جاساپ جاتىر. بىزدە ونداي ءۇردىس ءالى جوق», دەيدى ساراپشى.
اگروسەكتوردى ساقتاندىرۋدىڭ باس وپەراتورى – «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» شارتتارىنا تەك ىرىلەندىرىلگەن شارۋاشىلىقتار عانا جاۋاپ بەرە الادى. ال ساقتاندىرۋ سەگمەنتىندە جۇرگەن ساراپشىلار ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتەن سۋبسيديا الىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتارعا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتادى. ينۆەستورلاردىڭ ساقتاندىرۋ سالاسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋى نارىقتاعى كومپانيا سانىن قىسقارتىپ جاتىر.
ا.كەرىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ كومپانيالارى كەلىسىمشارتقا قول قويماي تۇرىپ جەردىڭ قۇنارلىلىعى مەن قۋاڭشىلىققا توزىمدىلىگىن سپۋتنيك ارقىلى تەكسەرەدى. وسى تالاپقا ساي كەلەتىندەر عانا ساقتاندىرۋ كومپانياسىنان تولەم الادى.
ساراپشىلار ساقتاندىرۋ مادەنيەتى قالىپتاسپاعانىن, حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇل سالاعا ءماجبۇرلى تۇردە باراتىنىن تالاي رەت ايتقان. ا.كەرىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇلكىن ساقتاندىرعىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرازى ەڭ ارزان ساقتاندىرۋ پوليستەرىن ساتىپ الۋعا تىرىسادى.
ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە سايكەس, 2021 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن ساقتاندىرۋعا 1 ملرد 24 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىندى. 2022 جىلى 156 مىڭ گەكتار جەر ساقتاندىرىلعان, بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى ەگىس القابىنىڭ 1 پايىزىنا دا جەتپەيدى. بۇل ايماقتار نەگىزىنەن اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ورنالاسقان. مىسالى, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ايماقتارىنىڭ 60-پايىزدان استامى ساقتاندىرۋمەن قامتىلعان, ول ەلدەردە كليماتتىق تاۋەكەلدەر قازاقستانعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن. اۋىل شارۋاشىلىعىن ساقتاندىرۋعا سۇرانىستىڭ تومەن بولۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جەتكىلىكسىز كولەمى جانە ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن تۇتىنۋ مادەنيەتىنىڭ جوقتىعى.
تاۋەلسىز ساراپشىلار ۇساق فەرمەرلەردىڭ قاتەلىگىن اۋىزبىرشىلىكتىڭ ازدىعىمەن بايلانىستىرادى. ءبىرى نەسيە, سۋبسيديا سۇراسا, ەندى ءبىرى ەشتەڭە كەرەگى جوق دەيدى. نەسيە الۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇيەسىن وزگەرتىپ, سۋبسيديانىڭ كەي تۇرلەرىن وڭتايلاندىرىپ جاتقانىنا قاراماستان ۇساق فەرمەرلەر ءۇن قاتپاي, بەيتاراپ قالىپ وتىر.
قوعام قايراتكەرى, ەكونوميست قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ سەگمەنتى – بيزنەس. ولاردىڭ اگروسەكتورعا قاتىستى ۇستانىمى مەن ۇكىمەتتىڭ ۇستانىمىن ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى.
«اۋىلدى قولداۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ قوماقتى بولىگى ءىرى شارۋاشىلىقتارعا بەرىلدى. دەمەك ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ سول قارجىنى پايدالانىپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتى ساقتاندىرۋعا مۇددەلى بولۋى دا نارىق زاڭى. وسى ولشەممەن قاراساق ولارعا قۋاڭشىلىقتا سىر بەرىپ قالاتىن ەگىس القاپتارىن ساقتاندىر دەپ قولقا سالۋ دا نارىق زاڭىنا قايشى», دەيدى.
بىراق قوماقتى قارجىنى يەلەنىپ وتىرعانىنا قاراماستان ءىرى شارۋاشىلىقتار اگروسەكتوردى اياعىنان تىك تۇرعىزدى دەپ تاعى ايتا المايمىز. دەسە دە مەملەكەت بيىلدان باستاپ اۋىلدى كوتەرۋگە دەن قويىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى وسى سوزىمىزگە دالەل. بيىلدان باستاپ «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى باستالدى. بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اكىمدىكتەرگە 52,4 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل قارجىعا 11 606 ميكروكرەديت بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ اياسىندا وبلىس اكىمدەرى 2023 جىلى اۋىل حالقىنا قوسىمشا 15 090 ميكروكرەديت بەرۋ ءۇشىن 73,5 ملرد تەڭگەگە ءوتىنىم بەرگەن.
«جالپى, اۋىلدى دامىتۋ باعدارلاماسىندا جەردى ساۋىقتىرۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولىپ, ءارتۇرلى سەبەپپەن ىستەن شىعىپ قالعان سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن مەليوراتسيالىق شارالار اتقارىلۋى كەرەك. جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا شارۋاشىلىقتار ۇساقتالىپ, بۇرىنعى ىشكى شارۋاشىلىق كانالدار مەن كارىزدىك جۇيەلەر, تىك درەناج ۇڭعىمالارى شارۋاشىلىقارالىق نىساندارعا اينالىپ, كوپشىلىگى يەسىز قالدى. ۇساق شارۋا قوجالىقتارىندا قارجى, تەحنيكا بولماي سۋ, كارىز جۇيەلەرى ۋاقتىلى تازالانباي, ۇيىق باسىپ, سۋ تارتۋ قۋاتىنان ايىرىلدى. جەردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كوتەرمەي ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ بەتىن بەرى بۇرۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ق.ايتاحانوۆ.
الماتى