ەكولوگيالىق ماسەلەلەر بۇكىل الەمدى الاڭداتادى. عالىمدار مەن ەكو-بەلسەندىلەر جەردى ساقتاۋ كەرەك دەپ دابىل قاعىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ دا ەكولوگيالىق جاعدايى ءماز ەمەس. قازاق قوعامى بۇل ماسەلەگە قانشالىقتى الاڭدايدى؟ ەكولوگيا مامانى ايدانا سالاماتقىزى سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەردى. ول الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق تىلىندە ەكومادەنيەت تۋرالى ءبىلىم بەرىپ ءجۇر, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
- ەكولوگيالىق ماسەلەردى قوزعاپ, قازاق تىلىندە ەكوبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزى قانداي؟
- مەن جوو وقىتۋشىسىمىن, ستۋدەنتتەرگە ەكولوگيالىق مادەنيەتتى تەوريالىق قانا ەمەس پراكتيكالىق تۇرعىدان قالىپتاستىرۋعا تىرىسامىن. قازىرگى ءححى عاسىردا ينستاگرام جەلىسى اقپارات الاتىن ماڭىزدى پلاتفورما جانە پاراقشانى قازاق تىلىندە جۇرگىزەتىن ەكولوگتار از. 1 جىل كولەمىندە ىزدەنىپ, قىركۇيەك ايىنان باستاپ ەكوناسيحات جۇرگىزىپ باستادىم.
- ەكولوگياداعى قانداي ماسەلەلەردى قوزعايسىز؟ قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق احۋالى قاي دەڭگەيدە؟ ناقتى نە نارسەگە كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك؟
- قازاقستان قازبا بايلىققا باي ەل. ولاردى ءوندىرۋ بارىسىندا قورشاعان ورتاعا زيان كەلەدى (اۋا, سۋ, توپىراق, جانۋار, وسىمدىك). تابيعي رەسۋرستاردى شامادان تىس پايدالانۋ, اۋىز سۋ ماسەلەسى ەلىمىزدە وزەكتى بولىپ وتىر.
- ۇلكەن زاۋىت-فابريكالاردىڭ, كولىكتەردىڭ ەكولوگياعا كوپ زيان تيگىزەتىنىن, اۋانى لاستايتىنىن بىلەمىز. ال قاراپايىم ادامدار قانداي زيان كەلتىرەدى؟ كۇندەلىكتى ومىردە ءبىز ونى بايقاماۋىمىز دا مۇمكىن عوي.
- قاراپايىم حالىق قالدىق شىعارۋ بويىنشا زيان كەلتىرەدى. ەلىمىزدە جىلىنا 2,8 ملن كوممۋنالدىق قالدىق جينالادى. ءبىز ونى كۇندە ساتىپ الامىز. زاتتاردى ىسىراپ قىلىپ پايدالانامىز. قازاقستاندا 3000-عا جۋىق قالدىق پوليگوندارى بار, ولاردىڭ 20% عانا ستاندارتقا ساي, ستاندارتقا سايكەس كەلمەيتىندەرىنىڭ سانى - 2400. ءبىز ازىق ت ۇلىك, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى سۇرىپتاماي, بىرگە سالا سالامىز. ال ول زاتتار ءبىر-بىرىمەن جاناسىپ زياندى گازدار ءبولىپ, ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىزعا اسەر ەتەدى.
- ەكومادەنيەت دەگەن نە؟ ءبىزدىڭ قوعام قانشالىقتى ەكولوگيالىق تۇرعىدان ساۋاتتى؟ ەكوادەت قالاي قالىپتاسادى؟
- ەكومادەنيەت - دۇنيەجۇزىلىك مادەنيەتتىڭ ءبىر قۇرامداس بولىگى. ەكومادەنيەت, ەكوتاربيە, ەكوبىلىم, ەكوادەت ءبىر-بىرىمەن قاتار جۇرەتىن ۇعىمدار.
قازىر مەن اقتوبە قالاسىنداعى «EcoMadeniet» team بىرگە ەكوناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزەمىن. اناليز ناتيجەسىندە حالىقتىڭ 25%-ى ەكوساۋاتتى دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق كۇندەلىكتى تۇرمىستا قالدىقتاردى سۇرىپتاپ جۇرگەندەردىڭ سانى 18-20% عانا. الايدا كوبىرەك ەكوناسيحات جۇرگىزىلسە بۇل كورسەتكىش وسەتىنىنە سەنەمىن.
مەن ءوزىم ستۋدەنتتەرىممەن بىرگە ەكوبەلسەنىدىلەر قۇرامىنا كىرەمىن, ۇنەمى ەكوسەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرامىز.
ەكوادەت - كۇندەلىكتى تۇرمىستا جاسايتىن ءىس-ارەكەتتەرىمىز. مىسالى, كوپ رەتتىك سۋعا ارنالعان ىدىستاردى, شوپپەر سومكەلەر, جەمىس-جيدەككە ارنالعان قاپتار, كوپ رەت قولداناتىن باحيلدار, ماسكالار ت.ب. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ءبىر رەت قولداناتىن زاتتاردى كوپ رەت قولداناتىن جانە قايتا وڭدەلەتىن زاتتارعا اۋىستىرۋ, سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ.
- قازاقستاندا ەكوبەلسەندىلەر كوپ پە؟ ولاردىڭ جۇمىستارى ناتيجە بەرىپ جاتىر ما؟
- قازاقستاندا ەكوبەلسەندىلەر كوپ ەمەس. بىراق ىستەپ جاتقان جۇمىستارى ناتيجە بەرىپ جاتىر. اقتوبە قالاسىندا ماعان ەكوبەلسەندى, ەكوبلوگەر سەكسەنوۆا ايمان كازيەۆنانىڭ جۇمىستارى ۇنايدى. ول «جاسىل كەڭسە», «جاسىل مەكتەپ» جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا. الماتى قالاسىنىڭ ەكوبەلسەندىلەرى «ەكولوگيا بەز پانيكي» اتتى پودكاست دايىنداعان. بارلىق شىعارىلىمىن تىڭداپ شىقتىم. كوپتەگەن ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى قامتىعان. «وقۋ ورىندارىن ەكولوگيالاندىرۋ» تۋرالى نۇسقاۋلىق وتە ساپالى جاسالعان. وقىعىسى كەلگەن ادامدار ونى تەگىن جۇكتەي الادى. ەكولوگيا ماماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋراعا ءتۇسىپ, ەكولوگيا ماسەلەلەرىمەن عىلىمي تۇردە اينالىسقىم كەلەدى. ءدال قازىر مەنى قالدىقتار ماسەلەسى كوبىرەك الاڭداتادى.