قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى عافۋ قايىربەكوۆ بالاسى باقىتقا:«بالام سەنى وسى كوپ,ايتىپ ءجۇر عوي جاقسى دەپ,مەن ءوزىم دە ويلامان,اقىل سەندە تاپشى دەپ.
مەن ۇلعايعان شىعارمىن,سەندەگى ءومىر – جول اسەم.اقىندىقتى ءبىر الدىڭ, اقىلىمدى كوپ ال, سەن!,» – دەپ تەبىرەنە تولعانىپ, جىر ارناپتى.
بۇرىن اۋىلدا ەلدىڭ اتىن شىعارىپ, حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەن ازامات تۋرالى اڭگىمە بولا قالسا, جاسى ۇلكەن قاريالار اق ساقالىن تارامداپ: «ە, ونىڭ اكەسى جاقسى ادام ەدى. ول سول جاقسىنىڭ جالعاسى, اسىلدىڭ سىنىعى عوي» دەپ سىرتىنان ءتانتى بولىپ وتىرعان سوزدەرىن تالاي ەستىپ ەدىم. وسىنى بەلگىلى اقىن, تالانتتى اۋدارماشى, رەجيسسەر, ستسەناريست, قىسقاسى, ۇلت رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ەڭبەگى سىڭگەن ازامات باقىت عافۋ ۇلى قايىربەكوۆكە قاراتا ايتۋعا بولادى.
شىنىندا دا, باقىت اعامىز – بۇكىل قازاق قادىر تۇتقان عافەكەڭ سەكىلدى تەكتىنىڭ تۇياعى. ونىڭ ەسىمىن ء«ومىرى شاتتىققا تولى باياندى, باقىتتى بولسىن!» دەپ اجەسى قويىپتى. اقىن وسى اجەسىنىڭ باۋىرىندا ءوسىپ, قازاقى تاربيەنىڭ قاينارىن قانىپ ىشەدى. العاشقى ولەڭىن دە اجەسىنە ارنايدى. مەكتەپتە ەسەپ ساباعىنا جۇيرىك بولسا دا, جانى ادەبيەتتى جاقسى كوردى. ءتىپتى مەملەكەتتىك ەمتيحاندا ادەبيەتتەن ەركىن تاقىرىپتا تۇتاس پوەما جازىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارادى. جاسىنان ولەڭگە جاقىن ورەن ورتا مەكتەپتى اياقتاعاننان كەيىن ماسكەۋدەگى م.گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ اۋدارماشىلار دايارلايتىن بولىمىنە ءتۇسىپ, تالاي تالانت قانات قاققان ۇيادان ءبىلىم الدى. 1978 جىلى «كۇزگى سىرلاسۋ» اتتى العاشقى كىتابى باسىلدى. ودان كەيىن ء«ومىر سۇرەمىن دەپ ايت» اتتى ەكىنشى جىر جيناعى شىقتى. قىسقاسى, بۇگىنگە دەيىن اقىننىڭ وننان اسا جىر جيناعى جارىق كورىپ, ول ادەبيەت سىنشىلارى مەن وقىرماندار تاراپىنان جوعارى باعالاندى. 1983 جىلى كسرو جازۋشىلار وداعىنا, كەيىننەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا قابىلداندى. ءسويتىپ, ءبىر شاڭىراقتا قوس جۇيرىك پوەزيا الامانىندا قۇيعىتا شاپتى. رەسەي جازۋشىسى گەورگي پرياحين ول تۋرالى جازعان ماقالاسىندا: «باقىت شىعارماسىن ورىسشا جازسا دا, بىراق ودان قازاقى بولمىسى كورىنىپ تۇرادى» دەپ جىلى پىكىرىن ايتىپتى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ەرەكشە ءبىر قىرى – اۋدارماشىلىعى. قوس ءتىلدى شەبەر مەڭگەرگەن قالامگەر XV-XX عاسىرلارداعى جىراۋلار پوەزياسىنان باستاپ, ابدوللا جۇماعاليەۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ورازاقىن اسقار, ەسەنعالي راۋشانوۆ سەكىلدى اقىنداردى اۋداردى. اكەسىنىڭ كەڭ تىنىستى ەپيكالىق پوەزياسىن ورىس ءتىلدى وقىرماندارعا مولدىرەتىپ جەتكىزدى. اسىرەسە ويشىل اقىن شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «تۇرىك, قىرعىز-قازاق ءھام حاندار شەجىرەسى» اتتى تاريحي ەڭبەگىن اۋدارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. وعان شەبەرلىك قانا ەمەس, تەرەڭ ءبىلىم قاجەت. وسى قاسيەتتەر ءبىر بويىنا توعىسقان باقىت اعامىز ونى كەلىستىرىپ اۋدارىپ شىقتى. سونىمەن قاتار قويشىعارا سالعارا, سايىن مۇراتبەكوۆ, اقسەلەۋ سەيدىمبەك, تۇرسىن جۇرتباي, ءامىرجان الپەيىسوۆ سەكىلدى جازۋشىلاردىڭ پروزالىق شىعارمالارىن تاماشا ءتارجىمالادى.
باقىت قايىربەكوۆ وتكەن عاسىرداعى سەكسەنىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىندە ماسكەۋدەگى ۆگيك جانىنداعى ستسەناري جانە رەجيسسەرلىك جوعارى كۋرسىن ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ وتاندىق كينو وندىرىسىنە بەلسەنە اتسالىستى. ونى ارىپتەستەرى دەرەكتى ءفيلمدى ءتۇسىرۋدىڭ شەبەرى دەپ باعالايدى. ءبىر ءوزى ستسەناري جازىپ ءارى رەجيسسەرلىكتى دە اتقارا بەرەدى. ونىڭ تۇسىرگەن دەرەكتى فيلمدەرى رۋمىنيا, قىتاي, يران, ماجارستان, گەرمانياداعى حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردە قاتارلاستارىنان قارا ءۇزىپ كەلدى. اعامىزدىڭ العاشقى دەرەكتى ءفيلمى اكەسىنە ارنالدى. ول «مەن ساعان ءسابيمىن» دەپ اتالدى. بۇل تۋىندىدا عافۋ اتامىزدىڭ تۋعان جەرى – تورعايعا بارىپ, توپىراعىنا اۋناپ, اۋىلداستارىنان ورتاسىندا مارە-سارە كۇي كەشكەن ساتتەرى شىنايى بەينەلەنگەن. ءبىر عاجابى, وسىندا اقىن قوڭىر داۋىسىمەن ءسوزىن ءوزى جازعان, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «انا تۋرالى جىر» ءانىن ورىنداعاندا, ونىڭ جۇزىنەن تۋعان ەلىنىڭ مەيىرىمىنە قانىپ, مەرەيى اسقان تۇلعانىڭ بەينەسىن كورەسىز. بۇدان بولەك, اۆتور حالقىمىزدىڭ سان عاسىر بويى ساقتالىپ, بۇگىنگە جەتكەن سالت-داستۇرلەرى تۋرالى تۇسىرگەن «اي تولعاندا» ءتريپتيحى مەن «سۇندەت» اتتى فيلمدەرىندە كوشپەلىلەر ۇرپاعىنىڭ دۇنيە ەسىگىن اشقاننان سوڭعى دەمىنە دەيىنگى قولدانعان جورالعىلاردى كوركەم جەتكىزگەن. اسىرەسە, رەجيسسەردىڭ «الەمنىڭ 9-شى تەرريتورياسى» اتتى 100 سەريادان تۇراتىن دەرەكتى تۋىندىسى – تۋعان ەلدىڭ تاريحى مەن تانىمىن تانۋعا ارنالعان سوقتالى دۇنيە. مۇندا جەر كولەمى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە توعىزىنشى ورىن الاتىن مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحى, تابيعاتى, وندا تۇراتىن حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى باياندالادى. سونداي-اق قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارناپ تۇسىرگەن «دەشتى قىپشاق. قۇپيا تاڭبالار» اتتى دەرەكتى ءفيلمىن كورىپ وتىرىپ, تاريحىمىزعا قاتىستى كوپتەگەن تىڭ دەرەككە كۋا بولاسىڭ. ماسەلەن, اتالعان ءفيلمنىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە قىپشاقتار مەن ارمياندار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءسوز بولسا, ەكىنشى بولىمدە پەتر شىركەۋىنىڭ كىتاپحاناسىندا ساقتالعان «كودەكس كۋمانيكس» اتتى قۇندى كىتاپ تۋرالى ايتىلادى. ونى ۆەنەتسيا كىتاپحاناسىنا 1362 جىلى قايتا ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ كورنەكتى اقىنى فرانچەسكا پەتراركا سىيلاعان. سونىمەن قاتار اباي اتامىزعا ارناعان «ماحاببات ساۋلەسى», قۇرمانعازى جايىندا «كىسەن اشقان», ءابىش كەكىلباي ۇلى تۋرالى «ۇلان-عايىر» جانە دىنمۇحامەد قوناەۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ, ايمان مۇساقوجاەۆا سەكىلدى جيىرماعا جۋىق تۇلعالارىمىزدىڭ ونەگەلى ءومىر جولىن كينو تىلىمەن سۋرەتتەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تالانتتى رەجيسسەر بۇگىنگە دەيىن 80-نەن اسا دەرەكتى فيلم تۇسىرگەن. ول «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىن باسقارعان جىلدارى, وتاندىق كينو ءوندىرىسى جاڭا تىنىس الىپ, سول كەزدە كورەرمەنگە جول تارتقان بىرقاتار تۋىندى حالىقارالىق كينوفەستيۆالدە توپ جاردى.
قالامگەردىڭ ايتا بەرسە قىرى كوپ. بىلتىر «استانا بالەت» تەاترىندا ب.قايىربەكوۆتىڭ ليبرەتتوسىنا جازىلعان «جىبەك جولى» بالەتى قويىلدى. بۇدان بۇرىن وسى ونەر ورداسىندا «الەم» جانە «بايبارىس سۇلتان» بالەتتەرى, «استانا وپەرا» تەاترىندا «دالا داۋىسى» بالەتى, «Astana Musical» تەاترىندا «استانا – مەنىڭ ماحابباتىم» ميۋزيكلى كورەرمەندەرگە جول تارتتى. وسىدان ءبىراز بۇرىن الماتىدا «Notebook. ەستەلىكتەر كۇندەلىگى» اتتى فوتوكورمەسى ءوتتى.
باقىت اعامىز ءبىر سۇحباتىندا: «مەنىڭ نەگىزگى تاقىرىبىم – بىرەۋ. ول اڭىزداردى جيناۋ, فولكلوردى زەرتتەۋ, ونىڭ نە ەكەنىن تۇسىنۋگە تىرىسۋ. ادەت-عۇرپىمىزدا, سالت-داستۇرىمىزدە ءبىر قۇپيا جاسىرىنعانىن سەزەمىن. بۇل اينالىسقان ءىسىمنىڭ بارىنە ءنار بەردى. سونىڭ قاينار كوزىن تاپتىم. سودان شابىت الامىن» دەپ ايتىپتى. بۇل – بەكەر ءسوز ەمەس. ونى اۆتوردىڭ «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر. قازاقي ەتيكەت» كىتابىن وقىعاندا كوزىڭىز جەتەدى. مۇندا حالقىمىزدىڭ عاسىرلاردان جالعاسىپ كەلە جاتقان سالت-داستۇرلەرى مەن ادەپتىلىك ۇستانىمدارى تۋرالى تىڭ دەرەكتەرگە قانىق بولاسىز.
ماقالامىزدىڭ باسىندا عافۋ قايىربەكوۆتىڭ بالاسى باقىتقا ارناعان ءبىر ولەڭىن كەلتىرىپ ەدىك. سونىڭ سوڭعى شۋماعى بىلاي اياقتالادى:
«بىلەمىن مەن, نانامىن,
شاڭىراقتى ساقتايسىڭ.
ەڭ اسىلى قاراعىم,
كىسىلىكتى باققايسىڭ».
اكە اماناتىنا ادال بولعان ۇل كىسىلىكتى دە كىشىلىكتى دە ساقتاپ, جەتپىستىڭ جوتاسىنا شىقتى.