ءومىرى اڭىزعا اينالماعان الىپ تۇلعالار نەكەن-ساياق. اسىرەسە ادەبيەتتە شەبەر سۋرەتكەردىڭ جارىق ساۋلەسى شەكارا اسىپ, ءتۇۋ شالعايعا دەيىن تۇسەدى. ماسەلەن, قازاق ادەبيەتىنە گوركيدىڭ تيگىزگەن اسەرى ۇشان-تەڭىز. ەڭ العاش گوركيدى تانىپ, ونىڭ وراسان ۇلىلىعىن, ءومىردىڭ وزىنە ۇقسايتىن قاراپايىمدىلىعىن, ۇساق ۇلت ادەبيەتىنىڭ وسۋىنە دەگەن ادال ويىن ۇعا بىلگەن قالامگەرلەر بولدى.
سونىڭ ىشىندە ساكەن سەيفۋلليندى ءبىرىنشى ايتامىز. «سوۆەت جەرىنىڭ ۇلى جازۋشىسىنىڭ ۇمىتىلماس جاندى بەينەسى مەنىڭ جۇرەگىمدە ماڭگى ساقتالادى جانە ول جۇرەگىمنىڭ سوعۋى توقتالعانشا وشپەك ەمەس», دەپ تولعادى اقىن. ال ءىلياس جانسۇگىروۆ بۇرىنىراقتا گوركيگە جولىعىپ, ءوز اۋدارماسىن بەتپە-بەت وتىرىپ وقىپ بەرگەن-ءدى. سوندا: «مەن وعان «داۋىلپاز جىرىنىڭ» ءوزىم جاساعان اۋدارماسىن وقىپ بەردىم, ول ەرەكشە ىقىلاسپەن تىڭدادى. سودان سوڭ ول مەنىڭ قولىمدى قىسىپ تۇرىپ: «قازاق ءتىلىن بىلمەگەنىممەن, ءسىزدىڭ مەنى تۇسىنگەنىڭىزدى سەزەمىن», دەپ تولقي سويلەدى», دەگەن.
گوركي شىعارمالارى تۇڭعىش رەت جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە اراگىدىك اۋدارىلسا دا جاپپاي جۇمىلا كىرىسۋ سەزىلمەپ ەدى. ادەبيەتىمىزدىڭ ەندى-ەندى قانات جايعان تۇسىندا قىران-قۇس الىپ جازۋشىنى ءوز دەڭگەيىندە اۋدارۋعا مۇرشا بولماعانداي. سويتسە دە, گوركيدىڭ شاعىن اڭگىمەلەرى جيىرماسىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا وقتىن-وقتىن جاريالانىپ جاتتى. «داۋىلپاز جىرى», «باق» (اۋدارعان ءماجيت داۋلەتباەۆ), «1905 جىل» (اۋدارعان ءنازيپا قۇلجانوۆا), «سۋايت سارىشىمشىق پەن شىنشىل توقىلداق», «ساباز», «گەروي» (اۋدارعان ءسايدىل تالجانوۆ) شىعارمالارى قازاقشا سويلەدى.
«مەن جازۋدى قالاي ۇيرەندىم» دەگەن گوركيدىڭ ماقالاسىن سول كەزدىڭ وزىندە-اق ءىلياس جانسۇگىروۆ اۋدارىپ باستىردى. داۋىلپاز جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى مەن ءومىربايانىن بارشاعا تانىستىرۋ ءۇشىن اناتولي لۋناچارسكي ايگىلى ماقالا جازىپ جاريالاعان ەدى. بۇل ىرگەلى ەڭبەكتى عابيت مۇسىرەپوۆ ءوز انا تىلىنە ءتارجىمالادى. «مادەنيەت توڭكەرىسى مەن وسى كۇنگى ادەبيەت» اتتى تۋىندىنى دا قازاق تىلىندە بەرگەن مۇسىرەپوۆ بولاتىن. وسى ءبىر تۇستا قازاق اۆتورلارى گوركيدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارناپ جەكەلەگەن ادەبي ماقالالار دا شىعاردى. اۋدارما ىسىنە مۇنداي ەڭبەكتەردىڭ كوپ سەپتىگى ءتيدى. «ادامنىڭ اناسى», ء«ولىمدى جەڭگەن انا» اڭگىمەلەرىن عابيت مۇسىرەپوۆ سول ۋاقىتتا اۋداردى. كەيىن «انا» رومانىنا كىرىستى. ايتا كەتەيىك, بۇل رومان قازاق, تاتار, وزبەك ادەبيەتىنە كوپ ىقپالىن تيگىزدى. تاتار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى عالىمجان يبراگيموۆ جازعان ء«بىزنىڭ كۇنلارى», ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تار جول, تايعاق كەشۋى», وزبەك ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ابدۋللا قاديريدىڭ (جۇلقىنبايدىڭ) «وتكەن كۇنلارى» – ارقيلى ۇلتتىق ارنادا بەرىلگەن كولەمدى روماندار. بۇلاردىڭ ارقايسىسى دا – بەلگىلى ءبىر مولشەردە گوركي ورنەگىن العان ۇلگىلى تۋىندىلار.
ال 1935 جىلى مۇحامەتجان قاراتاەۆ «مەنىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمدى», راحىم ۋالياحمەتوۆ «ۆ.ي.لەنيندى» قازاقشالادى. 1936 جىلى ع.مۇسىرەپوۆ «ادامنىڭ تۋىن», نازىر نوعاي ۇلى «كىسى ەسىگىندەگىنى» اۋداردى. يشاحات بەگاليەۆ «بالالىق شاقتى» قازاق وقىرمانىنا 1939 جىلى جەتكىزدى. ءارى قاراي جالعاي بەرسەك, گوركيگە قالام تيگىزگەن اۋدارماشىلار جەتەرلىك. دەگەنمەن جىلدان جىل وزعان سايىن ادەبيەتىمىز دە نىعايىپ, قازاق ءتىلىنىڭ نورمالارى قالىپتاسا باستادى. وسى ءبىر كەزەڭدە ورتا بۋىن ءوسىپ, جاڭا ەسىمدەر تولقىنى ۇدەدى. قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ, مۇحتار جانعالين, ومارعازى وسپانوۆ, قاليجان بەكحوجين, ايتباي حانگەلدين, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, ءجۇسىپ التايباەۆ ءتارىزدى تالانتتى اۆتورلار لەك-لەگىمەن كورىنىپ جاتتى. ولاردىڭ قارۋلى قالامدارى ءبىرتالاي تابىسقا جەتتى. «انا» رومانى, «بالالىق شاق», «كىسى ەسىگىندە», «شىڭىراۋ تۇبىندە», «ەگور بۋلىچەۆ», «ۆاسسا جەلەزنوۆا», «دۇشپاندار», «مەششاندار», «قۇشناش كەمپىردىڭ اڭگىمەلەرى», «يتاليا ەرتەگىلەرى», «فوما گوردەەۆ» رومانىن اۋىل وقىرمانى قىزىعا وقىدى.
زاماننىڭ زاڭعار جازۋشىسىنىڭ اينالاسىنا تۇسىرەر شۋاعى دا وراسان. اۋدارماشى ءسايدىل تالجانوۆ ءبىر ماقالاسىندا داۋىلپاز قالامگەرمەن جازۋدا «جۇزدەسكەندەردىڭ» ءبارى گوركيشە تولعانۋعا تىرىستى دەيدى.
ء«بىزدىڭ ادەبيەتتە انا بەينەسىن جاڭاشا سۋرەتتەۋدى عابيت مۇسىرەپوۆ باستاعانداي. بۇل جونىندە ونىڭ قالامىنان شىققان انا جايىنداعى نوۆەللالارى كوكەيىڭنەن كەتپەيدى. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «مەنىڭ مەكتەپتەرىم», ساتتار ەرۋباەۆ جازعان «مەنىڭ قۇرداستارىم» اتتى رومانداردا دا گوركيدىڭ اسەرى, اسىرەسە «مەنىڭ ۋنيۆەرسيتەتىم» دەگەن تۋىندىنىڭ كۇشتى اسەرى سيقىرلى سامالداي ەسىپ تۇرادى. الايدا وسىلاردىڭ ءبارى دە ءوزىنىڭ ۇلتتىق شەڭبەرىنەن شىقپاعان ءتول ەڭبەكتەر», دەپ جازادى ول.
ءيا, اسىرەسە كەشەگى كەڭەس قوعامىندا قازاق جازۋشىلارى دا, وقىرماندار دا گوركيدى كوپتەن وقيدى ءارى كوپتەپ وقيدى. گوركيدەن ونەگە الماعان, وعان ۇقساماعان ءھام ۇقساۋعا تالپىنباعان قالامگەر نەكەن-ساياق. باياعىدا 1930 جىلى ءبىر جاس جازۋشى: «كوبىنەسە قانداي ماتەريالعا سۇيەنەسىز؟» دەپ سۇراپتى. سوندا گوركي: «كوبىنەسە ءوز ءومىرىمنىڭ ماتەريالىنا سۇيەنەمىن, بىراق نەگىزگى ارەكەت يەسى ءوزىم بولىپ كورىنۋدەن قاشامىن, ونىڭ ۇستىنە ءومىر حاقىندا ءسوز تولعاعان وزىمە تۇساۋ بولماس ءۇشىن, ءوزىمدى ۋاقيعالاردىڭ كۋاسى رەتىندە قاتىستىرامىن... ويتكەنى اۆتور, بىرەۋدى سىپاتتايمىن دەپ, وزىنە ءوزى ءسۇيسىنىپ, ءوزىنىڭ اقىلىنا, بىلىمىنە, ءسوزىنىڭ ۇتقىرلىعىنا, كوزىنىڭ قىراعىلىعىنا ماساتتانار بولسا, «كوركەم شىندىق» دەپ اتالاتىن نارسەنى بۇلدىرەدى...» دەگەن ەكەن. وسى ءبىر ءۇزىندىنىڭ وزىنەن دە تالاي-تالاي ونەگەلى ويدىڭ سارىنىن ۇعۋعا بولادى.