اتام قازاق جەتى قازىنانىڭ ءبىرى دەپ باعا بەرگەن بايلىقتاردىڭ سوڭىن جۇيرىك تازى قورىتىندىلايدى. تۇقىمىن اسىلعا بالاعان ءيتتىڭ بۇل ءتۇرى جەتى قازىنانىڭ بىرىنە تەگىن بالانباعان. جۇگىرگەن اڭنىڭ دەنىن جىبەرمەيتىن بۇل جانۋار جايلى ءسوز قوزعاي قالساڭىز, اسىرەسە, اڭشى قاۋىمنىڭ اراسىندا قىزىعى بىتپەستەي كورىنەتىن اڭگىمە لەگى اقتارىلا كەتەدى. ونىڭ العىرلىعى مەن اقىلدىلىعى قاتار ايتىلىپ, قاۋقىلداسىپ جاتادى.
ال وسى تازى تۇقىمىنىڭ بۇگىندەرى تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعانى تەك وسى جانۋارعا جانىن اۋىرتار ازاماتتارىمىزدى عانا تولعاندىرا ما, قالاي؟ تاعدىرى دەپ وتىرعانىمىز, بۇگىندە الەمنىڭ كوپ ەلدەرى وزدەرىنىڭ اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان اسىل تۇقىمدى جانۋارلارىن پاتەنتتەپ جاتقاندا, جوقتان بار جاساۋعا بەيىم تۇراتىن وزگە دە قۇمار ەلدەر تاريحى عاسىرلاردان تامىر تارتاتىن قازاق تازىسىن سەرتيفيكاتتاپ الماي ما دەگەن ماسەلە بۇگىندە ەلىمىزدەگى تازى تۇقىمىنىڭ اۋەسقوي جاناشىرلارىن قاتتى تولعاندىرىپ وتىر. ناق وسىنداي جاناشىرلاردىڭ ءبىرى – «ايماقارالىق كينولوگيالىق ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى, حالىقارالىق جانە ۇلتتىق دارەجەدەگى ساراپشى نينا ماكەروۆا.
– مەن ءوز ەلىمنىڭ پاتريوتىمىن, – دەپ باستادى, – بىزبەن اڭگىمەسىن قازاق تازىسىنىڭ جاناشىرى نينا ميحايلوۆنا. – وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قازاقستان جەرىندە تامىر جايىپ كەلەمىن. مەن بۇل جەردى ەشنارسەگە ايىرباستامايمىن. سونىمەن قاتار, قازاق تازىسىنا دەگەن ىقىلاسىمنىڭ ورنى تىپتەن بولەك. ونىڭ الداعى تاعدىرى مەنىڭ جانىما قاتتى باتادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا قازاق تازىسىنا دەگەن جاناشىرلىق جوقتىڭ قاسى. ءبىز ءوستىپ ەنجارلىق تانىتىپ جۇرگەنىمىزدە وزگە ءبىر ەل قازاق تازىسىن قۇجات جۇزىندە يەمدەنىپ السا, وكىنىشتىڭ كوكەسى سوندا بولماي ما؟ مىنە, سودان كەيىن نە ءبىر ۇلكەن جارىستارعا, نە ءبىر حالىقارالىق كورمەلەرگە بارۋدى تۇسىڭىزدە عانا كورۋىڭىز عاجاپ ەمەس.
سونداي-اق, ول بۇل تۇرعىدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سىرعىتپا جاۋاپتارىنا دا كوڭىلى تولمايتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, اتالعان مينيسترلىك بۇل ماسەلەمەن وزدەرىنىڭ اينالىسپايتىندارىن جەتكىزگەن. «سوندا كىم اينالىسادى بۇل ىسپەن جانە بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتىك قولداۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە», دەيدى ن.ماكەروۆا.
– قازاق تازىسى قانداي سۇلۋ, قانداي العىر دەسەڭىزشى! بازبىرەۋلەر مۇنى تۇرىكمەن تازىسىمەن شاتاستىرىپ ءجۇر. ال شىندىعىندا ەكەۋىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, قازاق تازىسى ودان ەداۋىر ەتجەڭدى بولىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ سەمەي, قاراعاندى, اقتاۋ, كوكشەتاۋ, پاۆلودار سەكىلدى جانە وزگە دە ايماقتارىندا قويان, تۇلكى, بورسىقتى ايتپاعاننىڭ وزىندە ازۋلى ارلان قاسقىرلاردى الاتىن تازىلار بار. بۇل رەتتە, اسىرەسە, سولتۇستىك ءوڭىر تازىلارى جۇرەكتى, ەشنارسەدەن قورقا قويمايتىن وجەت بولىپ كەلەدى. قاجەت بولسا, قابانعا دا ءالى كەلەتىندەرىن كەزدەستىرۋگە بولادى. وسىنداي اسىل قازىنامىزدى قۇنتتاماي جۇرگەنىمىز مەنىڭ جانىما قاتتى باتادى. اشىنعاننان كەيدە اششى داۋسىم دا شىعىپ كەتەدى. قالاي شىدامسىزدانبايىن, ءوزىڭىز ويلاپ قاراڭىزشى, كىشكەنتاي عانا بولگاريادا اسىل تۇقىمدى ءار كۇشىككە 100 ەۋرودان قارجى بەرىلەدى ەكەن. ال بىزدە شە... مىنە, بۇل مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ۇلكەن قولداۋ قاجەت ەكەنىن تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىنداپ تۇر ەمەس پە؟ – دەيدى ول تاعى دا.
تۇرىكمەندەر تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارى-اق تازىسى مەن الابايىن زاڭداستىرىپ الىپتى. ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن قالىڭ ۇيقى قۇشاعىندا ءجۇر ەكەنبىز. بۇلاي جاتا بەرۋگە بولمايتىنى انىق. قازىردەن قيمىلداماساق, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وكىنىشكە ۇرىنىپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن. وسىلاي دەپ اڭگىمەسىن ءارى قاراي جالعادى قازاق تازىسىنىڭ جاناشىرى.
– قاجەت كەزىندە ءۇيىڭدى دە كۇزەتىپ, اڭعا دا سالۋعا بولاتىن ابزال جانۋاردى قالاي ماداقتاساڭ دا جاراسادى. ولاردى ەرىنبەي سۋرەتتەرگە ءتۇسىرىپ, كاتالوگتارعا ەنگىزۋ شارالارى دا ۇلكەن جۇمىستاردىڭ باستاۋى بولماق. بيىلعى جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە استانا ماڭىندا «قانسونار» اڭشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى مەن اڭشىلىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ەگەمەندىك العان كەزدەن بەرى تۇڭعىش رەت يت كورمە-بايقاۋى وتكەلى وتىر. مۇندا رەسپۋبليكانىڭ بىرقاتار ايماقتارىنان كەلگەن تازىلار تانىستىرىلماق. ەگەر سەن ەلىڭنىڭ شىن پاتريوتى بولساڭ, وسى شاراعا كەلۋگە ءتيىسسىڭ, قازاق بالاسى! بۇل قازاق تازىسى ەلىمىزدىڭ ۆيزيتتى كارتوچكاسى ىسپەتتەس ەكەنى ەستەرىڭىزدەن شىقپاسا ەكەن دەيمىن, – دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ جانى اشي ايتقان ساليقالى اڭگىمەسىن تىڭداعاندا, بالا كۇنىمدە ءوزىم كۋا بولعان مىنا ءبىر ساتتەر ەرىكسىز ەسكە ورالدى. اۋىلدا قويدىڭ كەزەگى دەگەن بولاتىنىن وندا وسكەن كەز كەلگەن بالا بىلەدى. شامامەن ايىنا ءبىر رەت كەلەتىن سول كەزەكتەگى ءبىزدىڭ مىندەت قۇلقىن سارىدەن كوز بايلانار ۋاقىتقا دەيىن اۋىلدان ءتورت-بەس شاقىرىم ۇزاپ شىعىپ, مالدى جايىپ كەلۋ ەدى. سونداي ءبىر شىلدەنىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا اكەمنىڭ بىرەۋگە تەڭگەسىن بەرىپ باقتىرا سالارمىن دەگەنىنە قاراماي, قويدى باعايىنشى دەپ قيىلىپ تۇرىپ الدىم. مەن ءوتىنىپ بولماعان سوڭ ول مەنەن ءبىر جاس كىشىلىگى بار مارقۇم جيەنىم ەستورەنى قاسىما قوسىپ جىبەرگەن-ءدى. بالا ەمەسپىز بە, اۋىلدان شىعا بەرە-اق ءشول قىسىپ, باسىمىز اۋىرايىن دەدى. ءبىر كەزدە وتار قويدىڭ باسى ءبىر جاققا, اياعى ءبىر جاققا كەتىپ شاشىراي باستادى. ەكەۋمىز ەكى جاققا قاراي جۇگىرىپ ءجۇرمىز. كەنەت وتار باسىندا بىرنارسە قارايعانداي بولدى, ارتىنشا قۇددى ءبىر ادام سىندى وتاردىڭ باسىن قايتارىپ تاستادى. ەكەۋمىز دە سول كوزدىڭ ۇشىنداعى جاققا قاراي جۇگىردىك. جاقىنداعاندا بارىپ تانىدىق, بۇل تۇرعان كوكەمنىڭ تازىسى – العىر ەكەن. قۋانعاننان ەستورە ەكەۋمىز دە «العىر!» دەپ جارىسا ايقايلاپ جىبەردىك. وسىنشاما جەر قايدان جانە قالاي ەرىپ كەلگەنىنە قايران قالىپ ءبىز تۇرمىز. سويتسەك, ول ءبىزدىڭ سىرتىمىزدان سۋسىز ارنا ىشىمەن ءجۇرىپ وتىرعانعا ۇقسايدى.
يەسىنىڭ رۇقساتىنسىز اتتاپ قادام باسپايتىن تەكتى تۇقىمنىڭ بىزگە كەشكە دەيىن كومەكشى بولعانىن كەيىن ارادا ۇزاق جىلدار وتكەندە بارىپ پايىمداعاندايمىن. اكەمنەن سۇرانىپ كۇبىرلەسىپ تۇرعان كەزىمدە سول ماڭدا يەسىمەن تۇرعان ول اكەنىڭ بۋىنى قاتپاعان جەتىنشى سىنىپتى ەندى بىتىرگەن ۇلىن ۋايىمداپ, الاڭداعانىن سەزگەندەي مە دەرسىڭ... ول تەك قوي باعىسۋ ءۇشىن عانا ەمەس, اي دالادا بىزگە بالاسىنىپ تۇلكى, قارساق, شيبورىلەر ايبات شەگەدى مە دەگەن كۇدىكپەن ەرىپ وتىردى ما دەپ تە ويلايمىن قازىر. كەشكىسىن مالدارىن كۇتىپ الۋعا بەلگىلەنگەن جەرگە كەلگەن جۇرتشىلىق «جوعالىپ» كەتكەن العىردى كورگەندە تۇرعان كوكەمىزدەن ءيتىڭ تابىلدى دەپ ءسۇيىنشى سۇراپ جاتتى... مارقۇم كوكەمىز ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي, باسىن شايقاي بەردى. بار ايتقانى «بۇل راسىندا سەندەرمەن ءجۇردى مە» دەگەنى بولدى. كۇنى بويى اۋىلدى اياعىنان تىك تۇرعىزىپ ىزدەگەن كوكەمىز العىردىڭ بۇل «قىلىعىنا» ءبىر جاعى ءسۇيسىنىپ, ءبىر جاعى تاڭعالۋمەن بولعان ەدى. كەيبىر ادامنىڭ ءوزى ويلاي بەرمەيتىندى ويلاعان جانۋارداعى نە دەگەن سەزىمتالدىق دەسەڭشى!
سويلەمەيدى دەمەسەڭىز, يەسىنىڭ يەگىنىڭ استىمەن كورسەتكەن ىمىنان-اق ءتۇسىنىپ, ايتقىزباي-اق ۇعاتىن كيەلى جانۋاردىڭ بۇگىندە ەلىمىزدەگى سانى مىڭعا جۋىق دەسەدى. الايدا, بۇل ناقتى دەرەك ەمەس. ول كوبىندە قادىرىن بىلەتىن جەكە ادامداردىڭ قولىندا. قازاق تازىسى, قۇماي تازى جايىندا سان ءتۇرلى اڭىزدار سىر شەرتەدى. ول تۋرالى كوسىلىپ تە جازۋعا بولادى. ايتسە دە الدا ونى زاڭداستىرۋ سىندى ودان دا ماڭىزدى شارا تۇرعانىن ەسكەرسەك, ونى كەلەر كۇندەردىڭ ەنشىسىنە قالدىرا تۇرعان ءجون شىعار...
ءابدىراحمان قىدىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.