پولشا پارلامەنتى ۇزاق ۋاقىت تالقىلاعان جەل ەنەرگياسىنا قاتىستى زاڭ جوباسىن قابىلدادى. قۇجاتقا سايكەس, بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرىن دامىتۋعا ارنايى جەر بولىنبەك. دەگەنمەن ەكولوگتەر زاڭعا ەنگىزىلگەن سوڭعى وزگەرىستەر تەوريالىق تۇرعىدا جاقسى بولعانىمەن, ىسكە اسۋى نەعايبىل ەكەنىن ايتادى.
ەل ۇكىمەتى وسى ماسەلەگە قاتىستى سىنعا ۇشىراعان ەدى. ۇكىمەتتى جاساقتاعان زاڭ جانە ادىلەت پارتياسى (PiS) جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ەرەكشە دەن قويىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى كومىر جانە قوڭىر كومىر جاعاتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىن ازايتۋعا شەشىم قابىلداعان. قازىرگى تاڭدا پولشا ەنەرگەتيكاسىنىڭ 70 پايىزى وسى وتىن تۇرىنەن الىنادى. دەگەنمەن ەلدەگى نەگىزگى ءوندىرىستىڭ ءبىرى سانالاتىن كومىردەن باس تارتقانى ءۇشىن كاسىپورىندار مەن قوعامنىڭ كەي مۇشەلەرى بيلىكتى ايىپتادى. جاڭا زاڭعا سايكەس, جەل تۋربينالارى تۇرعىن ۇيلەردەن كەمىندە 700 مەتر قاشىقتا ورنالاسۋعا ءتيىس. الايدا سالانى ەگجەي-تەگجەي بىلەتىن ساراپشىلار مۇنداي شەكتەۋ جەل ەنەرگياسىن دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ ەسەپتەيدى.
پولشا جەل ەنەرگياسى قاۋىمداستىعىنىڭ (PSEW) پرەزيدەنتى يانۋش گاەۆسكيدىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ەرەجە قۇرلىقتا جەل تۋربينالارىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. قۇجاتقا وزگەرىستى PiS پارتياسىنىڭ زاڭگەرى مارەك سۋسكي ەنگىزگەن-تۇعىن. بۇعان دەيىن ۇكىمەت مۇشەلەرى 500 مەترلىك شەكتەۋ سالعان-دى. يا.گاەۆسكي باستاعان لوببي توبى زاڭ جوباسىنىڭ باستى كەمشىلىگى دە وسى ەكەنىن العا تارتادى.
وسىعان بايلانىستى PSEW قاۋىمداستىعى سالانى زەرتتەۋگە تاپسىرما بەرگەن ەدى. جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا بويىنشا كونسۋلتاتسيا بەرەتىن كومپانيا Urban Consulting-ءتىڭ ەسەبىنە سۇيەنسەك, جاڭا ەرەجە پولشانىڭ كەيبىر ايماعىندا جاڭا جەل ەلەكتر ستانسالارىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
«جەل ەنەرگياسىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسالمايدى دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى ينۆەستورلار شاعىن فەرمالارعا قاراجات قۇيمايدى. ياعني قۇجاتتاعى شەكتەۋلەر ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمسىز», دەيدى يا.گاەۆسكي.
وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كومپانيالار دا, ساراپشىلار دا زاڭ جوباسىنىڭ وسى كۇيىندە قابىلداعانىنا نارازى. ويتكەنى بيلەۋشى پارتيا بۇعان دەيىن جەل ەنەرگياسىن دامىتۋداعى سونى جوبالارىمەن كوزگە تۇسكەن ەمەس. ال 2016 جىلى قابىلدانعان وزگەرىستەردە بىرقاتار شەكتەۋ بار بولاتىن. ماسەلەن, تۋربينالار تۇرعىن ۇيلەردەن ءوز بيىكتىگىنەن ون ەسە قاشىقتا ورنالاسۋعا ءتيىس. بىراق تەحنولوگيا دامىپ, ولاردى بيىگىرەك سالۋعا مۇمكىندىك تۋعان سايىن, جاڭا جەل ستانسالارىن سالۋ قيىنداي بەرمەك. سەبەبى پولشا – اۋماعى ۇلكەن ەمەس, حالقى تىعىز ورنالاسقان مەملەكەت. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, ەلدىڭ اۋماعى اقتوبە وبلىسىمەن شامالاس. بىراق 38 ميلليون تۇرعىنى بار. حالىق سانى بويىنشا الەمدەگى 38-مەملەكەت.
زاڭ جوباسىن ۇسىنعان تاراپتىڭ دا ايتارى بار. PiS پارتياسىنىڭ زاڭگەرى مارەك سۋسكيدىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تۇرعىندار جەل ديىرمەنىنىڭ استىندا ءومىر سۇرۋدەن قاۋىپتەنەدى. «تۋربينالار باقشاسىنا قويىلادى دەپ ۋايىمدايتىن ازاماتتاردى قورعاعىمىز كەلەدى. ادامدار جەل ديىرمەنىنىڭ استىندا ءومىر سۇرمەۋگە ءتيىس», دەيدى م.سۋسكي.
كەي ساراپشى جاڭا زاڭ پولشانىڭ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ جوسپارىنا كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ ەسەپتەيدى. ەۋروپالىق وداق بىرنەشە جىل بۇرىن «جاسىل كەلىسىم» ستراتەگياسىن قابىلداعان. سوعان سايكەس, قارت قۇرلىق 2030 جىلعا قاراي پارنيكتى گازدار شىعارىلىمىن 55 پايىزعا ازايتۋعا ءتيىس. ال ەۋروپالىق وداقتىڭ 2050 جىلعا ارنالعان كليمات جونىندەگى كەلىسىمىنە سايكەس, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر زياندى گاز بولەتىن وتىن ءتۇرىن قولدانۋدان مۇلدەم باس تارتۋى كەرەك. دەمەك العا قويعان ماقساتتىڭ مۇددەسىنەن شىعۋ ءۇشىن پولشا ۇكىمەتى قالاي دا جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتقانى ءجون.
«شەكتەۋلەردى قاتاڭداتۋ جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ قۋاتىن كەمىتەدى. پولشا 2030 جىلعا قاراي بۇل سالادان 20 گيگاۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋى قاجەت. ويتكەنى پولشا ەسكىرگەن كومىر شاحتالارىن جاۋىپ, ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىستىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس», دەيدى Forum Energii تالداۋ ورتالىعىنىڭ جاڭارتىلاتىن كوزدەر باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى توبياش ادامچەۆسكي.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان قول جەتكىزۋ قيىن. ويتكەنى سۇرانىس جىل ساناپ ارتىپ بارادى. ماسەلەن, ەلەكتر كولىكتەردىڭ سانى كوبەيگەن. كۇندەلىكتى تۇتىنۋ دا جىلدان جىلعا وسە بەرمەك. قازىرگى تاڭدا پولشادا جەل ديىرمەندەرى 7,7 گيگاۆاتت توق وندىرەدى. Ember تالداۋ ورتالىعى زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك, زاڭ جوباسى وزگەرىسسىز قابىلدانعاندا 2030 جىلعا قاراي ونىڭ قۋاتىن 44 گيگاۆاتتقا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بار ەدى.
ەنگىزىلگەن وزگەرىس جەل ديىرمەندەرىنىڭ قۋاتىن 11 گيگاۆاتتقا دەيىن عانا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ەۋروپالىق وداقتىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىندا كورسەتىلگەن 17-27 گيگاۆاتت دەڭگەيىنەن الدەقايدا تومەن. ەندەشە, پولشا بيلىگى ەلەكتر قۋاتىنىڭ باسقا كوزدەرىن ىزدەۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى بالتىق تەڭىزىندە جەل تۋربينالارىن سالاتىن ۇلكەن جوبانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. سونداي-اق اتوم ەلەكتر ستانسالارىن دا قاجەت ەتەدى. ساراپشىلار تاپشىلىقتى جويۋ ماقساتىندا بيلىك گاز ارقىلى ەلەكتر وندىرەتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى كوپتەپ سالىنۋى ىقتيمال ەكەنىن العا تارتادى.
بۇگىندە پولشادا وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 83 پايىزى قازبا وتىنداردان كەلەدى. قالعان 17 پايىزى عانا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە تيەسىلى. سونىڭ 70 پايىزعا جۋىعى كومىردەن الىنادى ەكەن. ال بۇگىنگى ماقالاعا ارقاۋ بولعان جەل ديىرمەندەرى 11 پايىز عانا وندىرەدى. بۇدان بولەك, گاز (7,04 پايىز), بيو وتىن (4,33 پايىز), كۇن (4,47 پايىز) سەكىلدى ەلەكتر كوزدەرى بار. جوسپار بويىنشا, 2030 جىلى كومىردەن مۇلدەم باس تارتىلۋعا ءتيىس. ال قازبا وتىنداردى پايدالانۋ 2035 جىلعا دەيىن اياقتالۋى قاجەت. ارينە, قازىرگى قارقىنمەن بۇعان قول جەتكىزۋ قيىنعا اينالاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
جالپى, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كليمات وزگەرۋىنە الاڭداپ كەلە جاتقانىنا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار قۇجات تا قابىلداندى. ماسەلەن, پاريج كەلىسىمى بۇۇ-نىڭ كليمات وزگەرۋى جونىندەگى كونۆەنتسيا اياسىندا 2015 جىلى قابىلدانىپ, ءبىر جىلدان كەيىن قول قويىلدى. قۇجات 2020 جىلدان باستاپ الەم ەلدەرىن اۋاعا بولىنەتىن كومىرقىشقىل گازى مولشەرىن ازايتۋعا مىندەتتەيدى. بۇگىنگى تاڭدا وعان الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى قول قويدى. كەلىسىمنىڭ باستى ماقساتى ‒ جاھاندىق جىلىنۋدى 2 گرادۋس تسەلسيدەن تومەن دەڭگەيدە ۇستاپ قالۋ.
قازاقستان بۇل قۇجاتقا 2016 جىلعى 2 تامىزدا قول قويدى. سول جىلى قۇجات پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىندا دا قارالىپ, راتيفيكاتسيالاندى. قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقپەن قاتار جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ۇلكەن كوڭىل بولەدى. وسىلايشا, 2060 جىلعا قاراي كومىرتەكتى بەيتاراپ ەل بولۋعا ۇمتىلماق. بۇدان بولەك, قازاقستان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا, پاريج كەلىسىمى بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا ۋادە بەرىپ وتىر. سول سەبەپتى ەنەرگيا كوزدەرىن ارتاراپتاندىرۋعا مۇددەلى.
بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار وراسان دەمەسەك تە, اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جوبالار بارشىلىق. جوسپار بويىنشا 2035 جىلعا قاراي قازاقستاندا 6,5 گۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا رەسۋرسى پايدا بولادى. بۇل ورايدا «جاسىل سۋتەگى» – كەلەشەگى زور باعىتتىڭ ءبىرى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىز سۋتەگىن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ العاشقى وندىعىنا كىرە الادى.
تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە رەسمي ساپارى اياسىندا وسى ماسەلەگە كوڭىل بولگەن ەدى. «ابۋ دابي تۇراقتى دامۋ اپتالىعى» سامميتىندە سويلەگەن سوزىندە بۇل سالانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىنە توقتالدى.
«كۇن مەن جەل فاكتورلارى, سونداي-اق ۇلان-عايىر جەرىمىز قازاقستاننىڭ كليماتتى ساقتاۋ جولىنداعى جاھاندىق ءىس-ارەكەتتەرگە اتسالىسىپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا سەكتورىندا كوش باستاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز ينۆەستورلارعا اناعۇرلىم ۇتىمدى شارتتار ۇسىنۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرىپ جاتىرمىز», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس تەك دامۋ نەمەسە جاڭعىرتۋ شارالارىمەن شەكتەلمەي, ءوزارا تىعىز بايلانىستا قاتار جۇرۋگە ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى كومىردەن وندىرىلەتىنىن اتاپ ءوتىپ, الداعى ۋاقىتتا ونەركاسىپ پەن ەكونوميكاعا تۇبەگەيلى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر اكەلەتىن اۋقىمدى شارالارعا ارنايى توقتالدى.
«حالىقارالىق قوعامداستىق كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس شارالارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى مىندەتتەمەلەرىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ سەنەمىز. بۇگىنگى جيىننىڭ ماڭىزدىلىعى دا – وسى. قازاقستان كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى مىندەتتەمەلەرىن ايقىندادى. ءىس جۇزىندە ەلىمىز پاريج كەلىسىمىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ راتيفيكاتسيالادى. سول ساتتەن بەرى ءبىز ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى مەن ورنىقتى تەحنولوگيالاردى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان بارىنشا تەڭگەرىمدى, ۇتىمدى ساياساتىمىزدى قالىپتاستىردىق», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وسى ساپار اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن KIDF قورى جانە Masdar كومپانياسى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قۇجاتقا سايكەس, تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىندا قۋاتتىلىعى 1 گۆت جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.