سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىندا بىرقاتار زاڭ جوباسى راتيفيكاتسيالاندى.
اتاپ ايتقاندا, وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ (بالاما قولدانىلاتىن وزگە دە باجدار, سالىقتار مەن الىمدار) سومالارىن ەسەپكە جاتقىزۋ جانە ءبولۋ, ولاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر بيۋدجەتتەرىنىڭ كىرىسىنە اۋدارۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسكەن باقىلاۋ ءىس-شارالارىن وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى.
بۇل زاڭ جوباسى ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ سومالارىن ەسەپكە الۋ جانە ءبولۋ ءتارتىبىن ساقتاۋىن, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ زاڭدىلىعى مەن ۋاقتىلى قوزعالىسىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان. وسى رەتتە ەاەو قىزمەتىنىڭ نەگىزگى رەتتەۋشى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ سومالارىن ەسەپكە الۋ جانە ءبولۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
«ەاەو قۇرامىنداعى مەملەكەتتەردىڭ جوعارى اۋديت ورگاندارى مۇشە ەلدەردە اتالعان ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا قاتىستى بىرلەسكەن باقىلاۋ ءىس-شارالارىن جىل سايىن وتكىزىپ تۇرادى. ءتيىستى كەلىسىم جوباسىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنا مۇشە ەلدەردىڭ جوعارى اۋديت ورگاندارى مۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار ساراپشىلارىمەن بىرلەسە ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل قۇجاتقا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى 2021 جىلى 16 قاراشادا قول قويدى.
كەلىسىمگە سايكەس بىرلەسكەن باقىلاۋ ءىس-شارالارى اياسىندا مىنانداي ماقساتتار بار. كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ بولىنۋگە كىرەتىن سومالارىن ەسەپكە جاتقىزۋ, ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ ولاردى تولىق ءارى ۋاقتىلى اۋدارۋ, سونداي-اق ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ سومالارىن ءبولۋ نورماتيۆتەرىن ساقتاۋى ەسكەرىلگەن», دەدى جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ مۇشەسى ارداق تەڭگەباەۆ.
سپيكەردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قازىناشىلىق قىزمەتتەرى باقىلاۋ ءىس-شاراسىنىڭ وبەكتىلەرى بولىپ ايقىندالعان. بۇدان بولەك, جوعارى اۋديت ورگاندارىنىڭ سۇراۋ سالۋى بويىنشا ورتالىق كەدەن ورگاندارى مەن ۇلتتىق بانكتەر قوسىمشا اقپارات ۇسىنادى.
«بىرلەسكەن باقىلاۋ ءىس-شاراسى جىل سايىن وتەدى. ونى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جوعارى اۋديت ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىنەن قۇرالاتىن بىرلەسكەن باقىلاۋ توبى جۇزەگە اسىرادى. ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا جيىنتىق ەسەپ قالىپتاستىرىلادى. وندا زاڭ بۇزۋ فاكتىلەرى, تالداۋ ناتيجەلەرى, ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ جازباشا قارسىلىقتارىن قاراۋ قورىتىندىسى, انىقتالعان بۇزۋشىلىقتى جويۋ جونىندەگى تۇجىرىمدار مەن ۇسىنىستار قامتىلادى», دەدى ا.تەڭگەباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. بۇل زاڭ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى راسىمدەردە بارىنشا جانە ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدى, ەكى ەلدىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
«بۇل شارت ءوزارا قۇقىقتىق كومەكتىڭ نەگىزى مەن ءتارتىبىن, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن, جاۋاپ الۋ, كۇزەتپەن ۇستالىپ وتىرعان ادامداردى ۋاقىتشا الدىرتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى رەتتەيدى. ناقتىراق ايتقاندا, سۇراۋ سالۋ, زاتتاردى تاركىلەۋ, ءتىنتۋ, ساراپتاما جۇرگىزۋ, بانكتەگى شوتتاردى انىقتاۋ, كۋاگەر مەن ساراپشىدان جاۋاپ الۋ, اقپارات الماسۋ سياقتى تەرگەۋ امالدارىن قامتيدى. مىسالى, فرانتسيادا ءتىنتۋ جۇرگىزۋ قاجەت بولعاندا, ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سۇراۋ جولدايدى. فرانتسيانىڭ تەرگەۋ ورگانى ءوزىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنىڭ نەگىزىندە ءتىنتۋ جۇرگىزىپ, سونىڭ ناتيجەسىن بىزگە حابارلايدى. ءدال وسىنداي تارتىپتە فرانتسيادان كەلىپ تۇسكەن ءوتىنىمدى ەلىمىزدەگى تەرگەۋ ورگاندارى ورىندايدى», دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ.
سەناتور سوۆەتبەك مەدەباەۆتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىلىگىندە جانە ستراسبۋرگتەگى باس كونسۋلدىقتا ەلىمىزدىڭ 629 ازاماتى كونسۋلدىق ەسەپتە تۇر. سونىڭ 149-ى فرانتسيادا تۇراقتى تۇرۋعا قۇجاتتارىن رەسىمدەدى. ال قازاقستاندا 532 فرانتسيا ازاماتى بار, ونىڭ 84-ءنىڭ تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار, 448-ى ۋاقىتشا ەسەپكە تىركەلگەن. سەناتوردىڭ پايىمداۋىنشا, اتالعان شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ەكى ەلدىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەس جونىندەگى ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋعا ەرەكشە مۇمكىندىك بەرەدى.
«ماقۇلدانعان زاڭ قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىندا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. سوعان سايكەس شارتتا ەكى ەلدىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى اراسىندا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ءتارتىبى ايقىندالعان. وزگە ەلدەرمەن وسى سيپاتتاعى شارتتاردى جاساسۋ قىلمىسقا قارسى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆ.
بۇدان بولەك, سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعان ادامداردى جازاسىن ودان ءاpi وتەۋ ءۇشىن بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى.
«بۇل شارت ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا بەكىتىلگەن تالاپتاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. ەلىمىزدەن تىس اۋماقتا جۇرگەن ازاماتتاردى قورعاۋعا جانە ولارعا قامقورلىق جاساۋعا كەپىلدىك بەرىلگەن. 22 ەلمەن وسىنداي ەكىجاقتى شارت جاسالدى, ونىڭ 21-ءى راتيفيكاتسيالاندى. بۇل كەلىسىم قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمىنىڭ بەلگىسى. اتالعان قۇجاتقا قول قويۋ ءۇشىن بىرنەشە جىل كەلىسسوز جۇرگىزىلدى. قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەلەرىندە 486 وزبەكستان ازاماتى جازاسىن وتەپ جاتىر. ال وزبەكستاندا سوتتالعان قازاقستاننىڭ 20 ازاماتى بار», دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ.
وسى ورايدا بايانداماشى شارتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ەكەنىن جەتكىزدى. وتباسى مۇشەلەرىمەن, جاقىندارىمەن كەزدەسىپ تۇرسا, سوتتالعان ادامعا وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. سوتتالعانداردى تۇزەتۋ ماقساتى تەك قانا ولاردى جازالاۋ ەمەس, سونىمەن بىرگە تاربيەلىك ىقپال ەتۋ, الەۋمەتتىك بايلانىستاردى ساقتاۋ. شارت حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا بىردەي تانىلعان قاعيداتتارى مەن نورمالارىنا, قازاقستاننىڭ جانە وزبەكستاننىڭ ۇلتتىق زاڭنامالارىنا سايكەس جاسالعان.
شارتتىڭ ماقساتى – سوتتالعانداردىڭ جازاسىن ءوز ەلدەرىندە وتەۋىنە, تۇزەلىپ, قوعامدىق ومىرگە قايتا بەيىمدەلۋىنە جاردەمدەسۋ. سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, زاڭ باۋىرلاس ەكى ەل اراسىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.