پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ اياقتالعانى بەلگىلى. پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا ساياسي دوداعا تۇسەتىندەر بار, ءوزىن-ءوزى ۇسىنعاندار بار, قىسقاسى, ناعىز باسەكە ەندى باستالعالى تۇر. ءار داۋىس اۋاداي قاجەت. ول ءۇشىن حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولۋ ماڭىزدى.
كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ قورىتىندىلارى جاريالاندى. قاي پارتيا قانشا ۇمىتكەرىن قوستى, كىمدەر تىزىمدە بار دەگەن ساۋال ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە بەيجاي قارامايتىن كوپشىلىكتى ەلەڭ ەتكىزەتىنى راس. ۇمىتكەر دەمەكشى, وڭىرلەردە ءوزىن-ءوزى ۇسىنعانداردىڭ ىشىندە جيىرما جاستىڭ اۋىلىنا ەندى قادام باسقان جاستاعى ازامات تا, 72 جاستاعى زەينەتكەر دە بار. بۇل سايلاۋدىڭ ەرەكشەلىگى دە سول, اركىمنىڭ دەپۋتات بولۋ قۇقىعىنا يە بار.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلعى 19 ناۋرىزعا تاعايىندالعان پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ جونىندەگى نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارلارىنا سايكەس وكىلدى ورگاندار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ مەرزىمى 20 قاڭتاردا باستالىپ, 8 اقپاندا ساعات 18.00-دە اياقتالدى.
– بۇل سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ەرەكشەلىگى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ, سونىمەن بىرگە وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ ارالاس: پروپورتسيونالدى وكىلدىك ەتۋ, سونداي-اق بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلدى. ال اۋداندار مەن قالالاردىڭ ءماسليحاتتارىنا دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ ءراسىمى تولىعىمەن ماجوريتارلىق جۇيە نەگىزىندە, ياعني بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا ءوتتى.
پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ قۇقىعىنا زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلگەن ساياسي پارتيالار يە بولدى. 21 قاڭتاردا وتكەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلاۋعا قاتىسۋعا ەلىمىزدە تىركەلگەن بارلىق 7 ساياسي پارتيا جىبەرىلدى. سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس ساياسي پارتيالار ءبىرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگىنىڭ اۋماعى بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلاۋ ءۇشىن پارتيالىق تىزىمدەردى جانە باسقا دا ءتيىستى قۇجاتتاردى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ۇسىندى. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا 29 بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا ساياسي پارتيالارمەن, قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن بىرگە ازاماتتار ءوزىن-ءوزى ۇسىندى. بۇل ەلەكتورالدىق راسىمدەرگە وكرۋگتىك سايلاۋ كوميسسيالارى قاتىستى. جوعارىدا اتالعان سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ سۋبەكتىلەرى بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا دا كانديداتتاردى ۇسىنۋ قۇقىعىنا يە بولدى. سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن ۇيىمداستىرۋ مەن ونى وتكىزۋ تەك اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالاردىڭ قۇزىرەتىندە ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون, – دەدى نۇرلان ءابدىروۆ.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ مالىمەتىنشە, تىركەلگەن بارلىق 7 ساياسي پارتيا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 69 مانداتى ءۇشىن ساياسي دوداعا قاتىسپاق.
– پارلامەنت ءماجىلىسى سايلاۋىندا ساياسي پارتيالاردىڭ تىزىمدەرىندە سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن بەلگىلەنگەن 30 پايىزدىق كۆوتا تولىعىمەن ەسكەرىلدى. 29 بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا 609 كانديدات ۇسىنىلدى. جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا ءار سايلاۋ وكرۋگىنە ورتاشا باسەكەلەستىك 21 كانديداتتى قۇرايدى. ەڭ جوعارى باسەكەلەستىك استانا قالاسىنىڭ 2 سايلاۋ وكرۋگىنىڭ ارقايسىسى بويىنشا – 63 كانديدات. ەڭ تومەن كورسەتكىش ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا – 8 ادام. وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ 334 مانداتىنا پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا ۇسىنۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيالار بەلسەندىلىگىنىڭ جەتكىلىكتى دارەجەدە جوعارى بولدى. مىسالى, 6 پارتيا (جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيادان باسقا, «بايتاق» پارتياسى قوستاناي وبلىسى بويىنشا) وڭىرلەردىڭ كوپشىلىگىندە ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىندى. ال وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانا (334), اۋداندار (2130) مەن قالالار (617) ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا (بۇل 3081 ماندات) كانديداتتاردى بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا ۇسىنۋ قورىتىندىلارىنا ساي ورتاشا باسەكەلەستىك 4,3 كانديداتتى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىشتەر ازاماتتاردىڭ جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ جوعارى بەلسەندىلىگىن ايعاقتايدى.
كۇنتىزبەلىك جوسپارعا سايكەس پارلامەنتى ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتىعىنا پارتيالىق تىزىمدەردى, كانديداتتاردى تىركەۋ كەزەڭى 18 اقپانعا دەيىن جالعاسادى. پارلامەنت ماجىلىسىنە پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا كانديداتتاردىڭ كونستيتۋتسيا مەن سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەستىگىن انىقتاۋ جانە پارتيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ ماسەلەلەرىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جەكەلەگەن وتىرىستارىندا قاراستىرىلادى. سونداي-اق وتىرىستاردىڭ بىرىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى جانە پارتيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ قورىتىندىلارى تۋرالى قابىلداعان شەشىمدەرىنە قاتىستى ەسەپتەرىن تىڭدايتىن بولامىز, دەدى كونستانتين پەتروۆ.
جالپى, پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا «قازاقستان حالىق پارتياسىنان – 52, «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنان – 52, «جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق» پارتياسىنان – 19, «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنان – 18, «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنان – 25, «Respublica» پارتياسىنان – 25, «Amanat» پارتياسىنان 90 كانديدات ساياسي دوداعا تۇسپەك.
سايلاۋ ناۋقانى اياسىندا شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردان اككرەديتتەۋ بويىنشا جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىستار بويىنشا اككرەديتتەۋ ءراسىمى جالعاسىپ جاتىر. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى مۇحتار ەرماننىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلعى 20 قاڭتاردا حالىقارالىق بايقاۋ ينستيتۋتى اشىلعاننان بەرى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى 1 شەت مەملەكەت پەن 2 حالىقارالىق ۇيىمنان 25 بايقاۋشىنى رەسمي تىركەۋدەن وتكىزگەن. 2023 جىلعى 9 اقپانداعى جاعداي بويىنشا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنەن 2 شەت مەملەكەتتەر مەن 1 حالىقارالىق ۇيىمىنان 37 بايقاۋشى تىركەۋدەن وتۋگە ۇسىنىلعان. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان 2 كانديداتۋرا جانە نيدەرلاند كورولدىگىنەن 3 كانديدات, ال دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسىنىڭ سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى ميسسياسىنان 32 بايقاۋشى ۇسىنىلىپ وتىر.