ەۋروپالىق وداقتى مازالاپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ قاتارى تاعى ءبىر پروبلەمامەن تولىقتى. بۇل جولى قارت قۇرلىقتىڭ اتقامىنەرلەرى قاسقىردى اتۋ قانشالىقتى دۇرىس دەگەن سۇراققا باس قاتىرىپ جاتىر. داۋدىڭ باسى ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەننىڭ قاسقىر جارىپ كەتكەن پونيىنەن باستالدى.
ماسەلە بىلاي بولعان ەدى. بىلتىر كۇز باستالعان تۇستا, ياعني 1 قىركۇيەكتە بەلگىسىز ءبىر ءتۇز تاعىسى ليايەن حانىمنىڭ گەرمانيانىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى فەرماسىنا كەلىپ, دوللي اتتى ءپونيىن جەپ كەتكەن-تۇعىن. ەڭ قىزىعى سول, شارۋا قوجالىعى مۇقيات قورعالادى. سول سەبەپتى قاسقىردىڭ قورعالاتىن وڭىرگە ەنۋى تاڭعالارلىق وقيعا.
وقيعادان سوڭ ءتۇز تاعىسىنا GW950m دەگەن ات بەرىلدى دە, ونى كورگەن جەردە اتۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بىراق اڭشىلارعا بەرىلگەن مەرزىم كۇنى كەشە اياقتالدى. ءتۇز تاعىسى قولعا تۇسكەن جوق. گاننوۆەر ءوڭىرىنىڭ وكىلدەرى قاسقىردىڭ ءالى دە ءتىرى ەكەنىنە سەنىمدى. ەندى ونىڭ تاعدىرى قالاي بولاتىنى بەلگىسىز. جەرگىلىكتى بيلىك قاسقىردى اتۋعا بەرىلگەن مەرزىمدى ۇزارتۋدى سۇرايدى. بۇعان قورشاعان ورتانى قورعايتىن بەلسەندىلەر قارسىلىق كورسەتىپ جاتىر.
نەگىزى ەۋروپادا قاسقىر قىزىل كىتاپقا ەنگەن. سوندىقتان ونى ادەيى ۇستاۋ نە ولتىرۋگە تىيىم سالىنعان. وتكەن عاسىردا قارت قۇرلىقتا ءتۇز تاعىسى قىناداي قىرىلعانى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان 60-جىلدارى نەبارى مىڭعا جۋىق كوكبورى قالعان. بىراق قورعاۋدىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا ونىڭ سانى ايتارلىقتاي كوبەيگەن. Wildlife Comeback Report 2022 ەسەبىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەۋروپادا 17 مىڭداي ءتۇز تاعىسى بار. ال ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ ەسەبىنە سايكەس, وداق اۋماعىندا 14 مىڭداي قاسقىر جورتىپ ءجۇر.
ءتۇز تاعىسىنىڭ كوبەيۋى ەكىنشى ماسەلەنى تۋىنداتىپ وتىر. ولار ءجيى-ءجيى فەرمالارعا شابۋىلداپ, مالداردى تارتىپ كەتەدى. سونىڭ سالدارىنان تابىسىن ءىرى-قارا باعۋدان ايىرىپ وتىرعاندار زارداپ شەگەدى. وسى ماسەلەلەردى ەسكەرە كەلە, بىلتىر ەۋروپا پارلامەنتى قاسقىردى اتۋعا سالىنعان تىيىمنان باس تارتۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراستىرعان. بۇعان بىرقاتار مەملەكەتتىڭ ەكولوگيالىق مينيسترلەرى قارسىلىق ءبىلدىردى. ماسەلەن, قازىردىڭ وزىندە ەۋروپالىق كوميسسياعا قاسقىردى قورعاۋ تۋرالى ون ەكى ەلدىڭ ءمينيسترى حات جولداعان. ولاردىڭ قاتارىندا سلوۆاكيا, بولگاريا, گەرمانيا, گرەكيا, يسپانيا, يرلانديا, كيپر, ليۋكسەمبۋرگ, اۋستريا, پورتۋگاليا, رۋمىنيا, سلوۆەنيا بار.
بريۋسسەلدەگى اتقامىنەرلەردىڭ باسى ابدەن قاتىپ وتىرعان جايى بار. ءبىر جاعىنان, ءتۇز تاعىسىنىڭ كوبەيۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنا زيان. ياعني فەرمەرلەر زارداپ شەگەدى. ەكىنشى جاعىنان, ونى اتۋعا بىرقاتار مەملەكەتتىك سالاعا جاۋاپتى مينيسترلەر قارسى. قيت ەتسە ءتۇرلى ارەكەتكە باراتىن بەلسەندىلەر دە جىرتقىشتاردى قورعاۋ كەرەك دەگەندى العا تارتادى. سول سەبەپتى ناقتى شەشىمگە كەلۋ وڭايعا سوقپاسى انىق. بۇل از دەگەندەي, اناۋ-مىناۋ ەمەس ەۋروپالىق كوميسسيا پرەزيدەنتىنىڭ ءپونيىن جەپ كەتكەن سوڭ قاسقىردىڭ ءحالى قالاي بولاتىنى بەلگىسىز.
جالپى, كوكبورىنىڭ الەمدەگى جاعدايى ءماز ەمەس. كەيىنگى كەزدە ولاردىڭ سانى كۇرت ازايعان. ءتىپتى التاي مەن اتىراۋعا دەيىن سوزىلعان ۇلى دالادا دا قاسقىر ازايىپ كەتكەن. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدە 14 مىڭعا جۋىق ءتۇز تاعىسى بار ەكەن. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى ولاردىڭ سانى 60 مىڭنان اساتىن.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2014 جىلى قازاقستاندا 19 778 قاسقىر تىركەلگەن. 2019 جىلى اتالعان كورسەتكىش 12 مىڭعا دەيىن ازايعان. بىلتىر قازاقستانداعى قاسقىر سانى 14 408-ءدى قۇرادى. بۇل رەتتە سوڭعى جەتى جىلدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قاسقىر مۇلدەم تىركەلمەگەن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قاسقىر ازايسا, تابيعاتتاعى تەپە-تەڭدىك بۇزىلادى. سوندىقتان بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى.
مۇنداي پىكىردىڭ جانى بار. ويتكەنى قاسقىر ازايسا, ونىڭ باستى جەمتىكتەرى كوبەيەدى. مىسالى, ۇلىبريتانيادا قاسقىر جويىلعان سوڭ بۇعىلاردىڭ سانى ارتىپ, اۋىلدار تۇرماق, قالالاردا ەمىن-ەركىن سايران سالىپ جۇرگەن كورىنەدى. ال ەلىمىزدەگى قاسقىرلار نەگىزىنەن كيىكپەن قورەكتەنەدى. ەكولوگيا ماماندارى كيىكتەر اراسىندا پاستەرەللەز اۋرۋىنىڭ كوبەيۋىن قاسقىردىڭ ازايۋىمەن بايلانىستىرادى. بۇدان قالا بەردى, ءتۇز تاعىسى سايىن دالادا كوسىلىپ جورتپاعان سوڭ, ولاردان ىعىپ جۇرەتىن شيبورىلەر دە كوبەيىپ كەتكەن. قىسقاسى, قازاقستاندا دا, ەۋروپادا دا قاسقىر ماسەلەسى كۇيىپ تۇر.