فرانتسۋز ادەبيەتى – توعىز جولدىڭ تورابىنداعى الىپ شاھار ىسپەتتى. الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندەگى شىعارماشىلىق يەلەرى بولسىن سول قالادان ىزدەگەنىن تابادى, سۇيگەنىن الادى. قايبىر ەلدىڭ ۇلى اقىنىنىڭ ءتۇبىن زەردەلەسەك, فرانتسۋز مادەنيەتىنىڭ قاينارىنان ءنار العان بولىپ شىعادى. ماسەلەن, پۋشكين فرانتسۋز ءتىلىن انا تىلىندەي جەتىك ءبىلىپ, باي قازىناسىمەن سۋسىنداسا, لاتىن امەريكا پوەزياسىنىڭ اتاسى رۋبەن داريو پول ۆەرلەندى ۇستاز تۇتتى. پابلو نەرۋدا ون جەتى جاسىندا-اق فرانتسۋز ءتىلىن ۇيرەنىپ, «ەۋروپا دەگەنىمىز اپوللينەر مەن پەتراركا» دەسە, يراننىڭ جاڭا ءداۋىر پوەزياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نيما يۋشيدج تەگەرانداعى سەن-لۋي كوللەدجىندە فرانتسۋز ءتىلىن مەڭگەرىپ, پوەزياعا وزگەشە ورنەك سالدى.
فرانتسۋز پوەزياسىنىڭ العاشقى ۇشقىنى فرانسۋا ۆيوننان تۇتانىپ, بەرگى بودلەر داڭقى الەمدى شارلادى. بودلەردى ۇستاز تۇتقان اڭىز پول ۆەرلەننىڭ اتاعى ءىزىن الا جاھانعا ءماشھۇر بولدى. پول ۆەرلەن ءومىرى قىم-قۋىت, جىلان قابىعىنداي قاتپار-قاتپار سوقپاقتارعا تولى. اسكەري وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن پول بالا كۇنىنەن نازىك, بۇلاڭ بولىپ وسەدى. كەيىننەن بوناپارت اتىنداعى ليتسەيگە تۇسكەن ول ادەبيەتپەن شىنداپ شۇعىلدانا باستايدى. قولعا تۇسكەندى كەمىرە وقىعان اقىننىڭ سۇيىكتى اۆتورلارىنىڭ ىشىندە تەوفيل گوتە, تەودور دە بانۆيليا, شارل بودلەرلەر بولاتىن. ليتسەيدە اعىلشىن تىلىمەن قاتار لاتىن ءتىلىن مەڭگەرىپ, ەجەلگى گرەك اۆتورلارىمەن تانىسادى. ادەبي جاستار شوعىرى باس قۇراعان «پارناس» ۇيىمىنا مۇشە بولعان پول, پاريج ءدامحاناسىندا اقىندارمەن ولەڭ وقىپ, ادەبي ماسەلەلەردى تالقىلايدى. جاڭادان اتاعى شىعىپ جۇرگەن سيۋللي-پريۋدوم, ۆيلە دە ليل-ادان, جازۋشى اناتول فرانسپەن تانىسادى. اقىننىڭ العاشقى كىتابى «ساتۋرنالىق پوەمالار» ادەبي ورتادا كوپ جيناقتاردىڭ ىشىنە جۇتىلىپ, ەلەۋسىز قالادى. ساياسي كوتەرىلىستەر بەلەڭ الىپ, ءارتۇرلى كۇردەلى جاعدايلار مەملەكەتتە ءورشىپ تۇرعان كەزەڭدە پوەزيا كىتاپتارى سيرەك قانا وقىلاتىن. جيىرما بەس جاسقا تولعان پول شولجاڭ سۇلۋ ماتيلدا موتەگە عاشىق بولىپ, شاڭىراق قۇرادى. توي قىزىعى باسىلماي جاتىپ, باسبۇزار, ء«پاريجدى جاۋلاۋعا كەلگەن» دۇلەي جاس اقىن ارتيۋر رەمبومەن اڭىزعا اينالعان حيكاياسى باستالىپ جۇرە بەرەدى. ون جەتى جاسار دانىشپان اقىننىڭ ولەڭدەرىن جوعارى باعالاعان پول ونىمەن بەلگياعا ساپار شەگىپ, ومىرىنە جاڭا بەتبۇرىس ەنەدى. ۋاقىت وتە كەلە ساياحاتتىڭ ءمانى وزگەرىپ, ورتالارىنا وت تۇسەدى. ۆەرلەن رەمبوعا تاپانشامەن ەكى رەت وق اتادى. قولى جارالانعان رەمبو پوليتسياعا شاعىم ءتۇسىرىپ, ۆەرلەن ەكى جىلعا قاماۋعا الىنادى.
مىنە, ۆەرلەننىڭ تاۋبەسى وسى تۇستان باستالدى. اباقتىنىڭ جالعىز ادامدىق بولمەسىندە وتىز جىلدان استام ءومىرىن تارازىدان وتكىزگەن ول قاتەلىكتەرىنە جان-تانىمەن قايعىرىپ, وكىنىش ۋىتىنا مالىنادى. كوزسىز شاراپقا باس كويۋ, جالعىز ۇلى مەن ايەلىنەن اجىراۋى, ءوزى قۇلاي سەنگەن رەمبودان ىرگە ءبولۋى – وسىنىڭ ءبارى دە اقىن كوڭىلىنە داق سالادى. ايەلىمەن قايتا قوسىلۋدى ارمان ەتىپ ءارى باياعى بەيبىت ءومىرىن كوكسەگەن ول «جۇپىنى توسەگىمە ەڭىرەپ كەلىپ قۇلاي جونەلەتىنمىن» دەپ جازادى. بۇدان سوڭ تاۋبە جاستىعىنا باس قويىپ, ءىنجىل كىتابىن الدىرادى, ءدىن ۇستازىنا جۇگىنەدى. وتكەن ومىرىنەن تۇگەلدەي باس تارتىپ, جاڭا ءومىر ەسىگىن اشادى. تۇرمەدە جاتىپ ءوزىنىڭ ەڭ اتاقتى, تاۋبەنىڭ ساۋلەسىنە سۋارىلعان «دانالىق» اتتى كىتابىن جازىپ شىعادى.
و, ءتاڭىرىم, ماحابباتپەن
جارىق ەتتىڭ جانىمدى,
نۇر قۋاتىڭ سۋداي
تاسىپ تولقىنداتار ءتانىمدى,
و, ءتاڭىرىم, ماحابباتپەن
جارىق ەتتىڭ جانىمدى.
و, ءتاڭىرىم, بۇل ءومىردىڭ
جالعاندىعىن اڭعاردىم,
كىرىپ تاسقىن جۇرەگىمە
اقيقاتقا اربالدىم,
و, ءتاڭىرىم, بۇل ءومىردىڭ
جالعاندىعىن اڭعاردىم.
قانىم, مىنە, كەزى كەلسە
بۇلاقشا اعىپ ساۋلايتىن,
دەنەم, مىنە, ءتىپتى سەنىڭ
ازابىڭا تۇرمايتىن,
قانىم, مىنە, كەزى كەلسە
بۇلاقشا اعىپ ساۋلايتىن.
ۆەرلەن بالا كۇنىندە قۇدايشىل ەدى. سوڭىرا اقيقات تىزگىنىن ۇمىتىپ, كۇماندى فيلوسوفيالىق كوزقاراستارعا شومعان-تىن. مىنە, اباقتى ىشىندە بالا كۇنگى تۇمسا ءمىناجاتىنا قايتا ورالىپ, تاڭىرگە دەگەن ماحابباتتان تىنىشتىق ىزدەيدى. «مەن بارىمەن قۇشتارلىقپەن قوشتاستىم, تەك سەن عانا قالدىڭ مەندە ءتاڭىرىم!», «حاق قۇدايعا مىناجاتپەن جان تاپسىر, جۇرەگىڭە ەركىندىك بەر سولايشا!».
قايتالايمىن قۇلاق بولسا سەنەرگە,
جاۋىزدىق پەن قاراۋلىق تا,
تەگىندە – ءىزسىز-ءتۇسسىز
قۇلار ءبىر كۇن تەرەڭگە,
مەيىرىم عانا كوكتەر ماڭگى ومىردە!
اقىننىڭ تاۋبەسى جۇرەككە بەرىك ورنىعىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قۇداي جولىنان قيىس اتتاماۋعا بەكىنەدى. «دانالىق» كىتابىنداعى مىناجاتقا قانعان ولەڭدەر ويلى وقىرماننىڭ جۇرەگىنە تىنىشتىق سىيلاپ, جىلىلىق ۇلەستىرىپ كەلەدى.