«ويحوي, تەڭىز جايىندا اڭگىمە شەرتكەن قانداي ءلاززات؟! قۇي ءوزىڭ سويلە, قۇي وزگەنى سويلەتىپ قويىپ, جيىن اراسىندا ۇيىپ تىڭدا مەيلىڭ»...
«قان مەن تەردىڭ» اۋەلگى «ىمىرتى» مەن «سەرگەلدەڭىن» پاراقتاپ وتىرعاندا تاۋ مەن قىردا وسكەن ادامعا تاڭسىق تەڭىز دۇنيەسى باۋراپ, كەيدە اقجال تولقىنعا ات جالىنا جارماسقانداي ىلەسىپ, كەيدە يىرىمىنە ءتۇسىپ, ۇيىرسەكتەنىپ, سول بالىقشى اۋىلىنىڭ جۇرتىنا باۋىرساق بولا باستايسىڭ. بىردە ەلامانداي تەڭىزدەن كوز الا الماي اربالساڭ, بىردە «قىز داۋرەنى قىردا وتكەن» اقبالاداي تاڭسىق الەمگە تاڭىرقاپ, ەندى بىردە تاڭىربەرگەندەي تەڭىزدى اينالسوقتاپ, كەيدە الدەنەڭدى جوعالتقان كىسىدەي, ءاليزا كەيۋاناداي كۇڭىرەنىپ كەلىپ تەڭىزبەن تىلدەسەسىڭ.
ءبىز تەڭىزدى كورگەن جوقپىز. كورمەي جوعالتتىق. قايران, كوك تەڭىز, قايران, ارال!.. وسى كىتاپتى قولعا العاندا سول ارالدىڭ امان شاعىنداعى بەينەسى, تەڭىز ستيحياسى, بالىقشىلار ءومىرى بەينەبىر ەسكى كينولەنتاداي كوز الدىڭنان كولبەپ وتەدى.
«ەلامان بۇعان دا سىر بەرمەي, ءۇي ىرگەسىندە شۋىلداپ وكىرىپ جاتقان كوك تەڭىزگە قىبىر ەتپەي كوزىن تىگىپ وتىر». وسى ەلاماننىڭ كوزىمەن كوك تەڭىزدىڭ كۇيىن اڭداپ كورەلىك. تەڭىز – ءتىرى. ول ءتىرى قۇبىلىس. نۇرپەيىسوۆ سوعان سەندىرەدى, سونى سەزىندىرەدى. ونىڭ تەڭىزى وكىرەدى, وكسيدى, سولىقتايدى, اشۋلانادى, كۇيزەلەدى, قاھارلانادى, جىلايدى.
«ەلامان تەڭىزگە تارتتى... تەڭىزگە شىققاندا, ءسىرا دا, ماڭىنداعى كىسى-قارانىڭ بار-جوعىن بايقامايتىن. توبەدە كوك اسپان. تابان استى كوك تەڭىز. ەكى دۇنيە اراسىندا جابىرقاۋ ويدى جانىنا سەرىك قىپ, كۇنى بويى كۇيبەڭدەپ ءجۇرىپ ءومىر جونىندە ويلايدى. ءوزى جونىندە ويلايدى. ءوزىنىڭ تەڭىز ۇستىندە عانا ەمەس, ومىردە دە جالعىز ەكەنىن ويلايدى». ەلاماننىڭ جالعىزدىعى – تەڭىزدىڭ جالعىزدىعى. ەلاماننىڭ جان دۇنيەسى مەن تەڭىزدىڭ جان دۇنيەسى ەگىز. ەكەۋى دە تابيعاتتىڭ ءوز پەرزەنتى, ءوز بالاسى. ەكەۋى دە قۇدايدىڭ قوڭىرى. پسيحولوگيالىق پاراللەليزم ادىسىمەن وسى ەكەۋىنىڭ كۇيى قاتار ورىلەدى.
«بالىقشىلار تاڭ الدىندا عانا تارادى; ءۇي ءىشى توسەك سالعانشا ەلامان اۋىل سىرتىنا شىعىپ, بوي جازىپ قايتتى; ءۇي ىرگەسىنەن باستالاتىن ۇلى تەڭىز تاڭ الدىنداعى سامال جەلگە تولقىماي, اقىرىن تىنىس الىپ, سولىقتاپ جاتىر ەكەن», ء«ۇي ءىشى جىم-جىرت. ماي شام تۇتىندەپ جانىپ تۇر. سىرتتان ازىناعان ەسىرىك جەلمەن بىرگە وكىرگەن تەڭىز سارىنى ۇزبەي ەستىلەدى», «كەشەگى قارا داۋىل بۇگىن تاڭ الدىندا باسىلىپ, جەل شىراداي تىنىپتى. سوعان قاراماستان ءبىر كوتەرىلىپ كەتكەن ۇلى تەڭىزدىڭ اشۋ-ىزاسى ءالى باسىلماعان. ءالى دە ءوز-وزىنەن دولدانىپ, قاراۋىتىپ قايناپ جاتىر. اڭعار بەتتەن ءسال عانا جەل سوقسا دا شۇعىل قاھارعا ءمىنىپ, قايتا تۇتىگۋگە ءازىر تۇرعانداي», «كۇندىز تەڭىز ۇستىندە بالىقشىلاردىڭ تىنىشىن الىپ بولعان ەسىرىك, بوگەلەك جەل كەشكە قاراي باسىلىپ, شىراداي تىنىپ, جاعالاۋلارداعى قارا قۇيرىق قامىس باسى قوزعالماي قالدى. سونىڭ وزىندە تەڭىز سۋى كۇندەگى شاراسىنا سىيماي ءىسىنىپ بارادى. اڭعار جاقتا ءالى دە وكسىك بار». ەلامان تەڭىزدىڭ كۇيىن دوسىنداي, سىرلاسىنداي عانا ەمەس, ءوز اناسىنداي سەزىنەدى. تەڭىزدىڭ قاس-قاباعىن باعادى. «تاڭ اتقانشا الدەنەشە تۇرىپ, جاعاعا بارادى... كەشە دە كۇن باتار الدىندا تەڭىز جاققا كوز سالىپ ەدى; قارا قاتقان سۋىڭ كۇشكە ءمىنىپ قىلشىلداپ تۇر ەكەن».
تەڭىز كارتيناسىنا قانشا ۇڭىلسەڭىز دە كوزدەن تاسا, كوڭىلدەن جىراق ءبىر قۇبىلىستار ءوتىپ جاتاتىنىن, ونىڭ سەنەن بولەك, ساعان تاۋەلسىز كۇيى بار ەكەنى سەزىلەدى. ونى تەڭىزدە تۋعاندار عانا اڭداسا كەرەك. ول سولاردىڭ مۇعجيزاسى.
«جەل قاتايىپ بارادى. قامىس ساسقالاقتاي سۋدىرلادى. كوك تەڭىز تۇتىگىپ, قاراۋىتىپ قايناپ جاتىر», «كۇن تىمىق. سونان كەلە سوناۋ اڭعار جاق قاراعاننان قاراپ گۇرىلدەپ, ۇلى تەڭىزدىڭ كەشەگى داۋىلدان كەيىن ءالى دە تارقاي قويماعان اشۋ-ىزاسىن انىق تانىتىپ تۇر. قاراپتان-قاراپ جاتىپ كوك تەڭىز ىرعالىپ, كارىن تىگە ىڭىرانىپ قويادى», «جەل قاتايىپ بارا ما, قالاي؟ جانە كەشەدەن بەرى بىرىڭعاي اڭعار بەتتەن سوعىپ, ۇلى تەڭىزدىڭ اشۋ-ىزاسى بويىنا سىيماي, ىڭىرانىپ وكىرىپ جاتقان-دى». سول قۇبىلىستى تاپ باسىپ تاني الماعان كۇيى اقبالاداي شوشىنا, اڭتارىلا قارايسىڭ: «بالىقشىلار كوز ۇشىندا قىبىر-قىبىر. ولاردان ارعى جاق ءالى قاتپاعان, شالقىعان قارا سۋ. سول بەتتەن, سوناۋ اڭعاردان زور گۇرىل تالىپ ەستىلەدى. ۇلى تەڭىز ءبىر كەز وسىلاي كۇشى بويىنا سىيماي گۇرىلدەپ جاتادى دا, سوسىن قاھارىن قاپتاتىپ ءاۋپىرىپ كەتەدى».
ۇلى مۇحيتقا شىققاندار «تەڭىز اۋرۋى» جايلى ايتادى عوي. سول ءبىر كۇيدى اندرەي مەن جالمۇراتتىڭ جانتالاسىنان دا بايقاۋعا بولادى: «...تەڭىز ءۇستىنىڭ داۋىلى ءتىپتى الەمەت. تولقىندار ىرىلەنە باستادى. قاپتاي سوققان قارا داۋىل ارالدىڭ ءاۋپىرىم ايقاي جەلىنە ۇلاستى دا, تەڭىز ءۇستى تۇتىگىپ, ۋىلداپ-شۋىلداپ, ۇيدەي-ۇيدەي تولقىندار سۋ بەتىنە ەرەۋىلدەپ ويناپ شىعادى. جالمۇراتتىڭ باسى اينالدى. كوك زاپىران كىلكىلدەپ كەڭىردەگىندە تۇرىپ الدى. قايدا قاراسا دا قارا جەر كورىنبەدى. تابان استى ءتۇپسىز قۇردىم. قايناعان تەڭىز كوز الدىندا دوڭگەلەنىپ ءۇيىرىلىپ بارا جاتقاسىن بۇل كوزىن جۇمىپ الدى. ء«يا, قۇداي... ءوزىڭ... ءوزىڭ ساقتا! ساقتاي كور!». ۇيدەي تولقىندار ەندى ەس جيعىزبادى. ۇستىنەن باسا قالاتىنداي, بىرىنەن كەيىن ءبىرى گۇرىلدەپ كەلىپ. ونسىز دا ءبىر باتىپ, ءبىر شىعىپ مالتىعىپ كەلە جاتقان قايىقتى سۇزەگەن بۇقاداي قاعىپ وتەدى. قايىق توڭكەرىلە جازداپ, ەكى قاپتالىمەن سۋ سابالاي باستادى».
«بەل-اران اناۋ. قاراڭعى تۇندە جوتاسى ەمىس-ەمىس قاراۋىتادى. ۇلى تەڭىز ءۇي ىرگەسىندە اقىرىن سولىقتايدى», «قاندىوزەككە بەت قويعاندا الگىندە عانا شىراداي تىمىق تەڭىز ىرعالىپ ىسىنە باستادى», «جەل كوتەرىلىپ كەتكەن. اشىق تەڭىز وكىرىپ, اق جال تولقىندار ەرەۋىلدەپ ويناقتاپ, ونسىز دا مالتىعا باستاعان قايىقتاردى كەۋدەسىمەن قاعىپ وتەدى», «وسى كەزدە جەل دە جىندانىپ, كۇشىنە ءمىنىپ بارا جاتتى. انا جاقتا ۇلى تەڭىز وكىرەدى», «جەل تىنعان. تەڭىز دە تىنىپ, اشىق ايدىن اقىرىن تىنىس الىپ سولىقتاپ جاتىر», «پاتشاسىن قۇلاتسا دا, حالىق بويىنداعى ىزا ءالى باسىلماي, داۋىل الدىنداعى ۇلى تەڭىزشە ءىسىنىپ, شاراسىنان شىعىپ جاتقان قاھارلى ءبىر كۇشتى سەزگەنى بار», «تەڭىز بەتى تىپ-تىنىش; انشەيىندە اشۋ-ىزاسى بويىنا سىيماي وكىرىپ ۋىلداپ-شۋىلداپ جاتاتىن سوناۋ اڭعار بەت, اشىق ايدىن تاپ قازىر تولاستاپ تىنىم تاپقان. بۇكىل ۇلى تەڭىز كۇن ساۋلەسىنىڭ استىندا كەرىلىپ اپپاق بوپ جالتىراپ جاتىر ەكەن», «سوناۋ جاقتا ىڭىرانىپ, تالىپ ەستىلىپ تۇرعان تەڭىز سارىنىنا ءبىر ءسات قۇلاعىن ءتۇرىپ...», «كۇن سۋىتقالى تەڭىز بەتى بۇرىنعىدان دا قاتتى تۇتىگىپ, زارلەنە قاراۋىتىپ ىڭىرانىپ جاتىر ەكەن».
مىنە, نۇرپەيىسوۆ تەڭىزىنىڭ ءبىر ءساتى وسىنداي. وسى ءساتتى سەزىنگەندە, جانىڭ راحاتتانىپ, ء«اپ, بارەكەلدى!» دەپ ەلامانداي «تەڭىزدى باسىڭا كوتەرىپ ك ۇلىپ جىبەرگىڭ كەلەدى». بىراق كۇلە المايسىڭ. تەڭىزدىڭ سول سالتاناتى, سالقام كۇيى, شالقار دۇنيەسى بۇگىن جوق. ول كۇلكى دە جاڭعىرىپ بارىپ تەڭىزگە جۇتىلعالى قاشان. تۋ سىرتىڭنان تاڭىربەرگەن كۇبىرلەگەندەي تىكسىنە تۇڭىلەسىڭ: «بايقايسىڭ با, وسى تەڭىز اشۋلى-اۋ! وكىرىپ جاتقانىن كوردىڭ بە؟ مىناۋ وكسىگى»...