ارنايى بەت قايتا شىقسا ەكەن
مەن جەتپىستى القىمداپ قالعان ەڭبەك ارداگەرىمىن, كوپ جىل بويى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە قال-قادەرىمشە ءوزىمنىڭ ۇلەسىمدى قوسقان ازاماتپىن.
ەندى كوپ سوزباي, سىزدەرگە حابارلاسىپ وتىرعان ماسەلەمە كوشەيىن. مەن جارتى عاسىردان استام سۇيىكتى گازەتىمنىڭ وقىرمانىمىن. سوڭعى ۋاقىتتا جىل سايىن «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» پدف نۇسقاسىنا اقىلى جازىلامىن, تاڭەرتەڭ گازەتتىڭ جاڭا سانىن وقۋدى ادەتىمە اينالدىرعانمىن. ويتكەنى پوشتا قىزمەتىنىڭ گازەتتى ۇيگە اكەلۋ جىلدامدىعىنا كوڭىلىم تولمايدى.
جالپى, ماعان گازەت كوتەرگەن ماسەلەلەر ۇنايدى. اسىرەسە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋگە ارنالعان, قوعامداعى ورىن الىپ وتىرعان پروبلەمالاردى قاۋزاعان, سونداي-اق رۋحاني-مادەني ءارى تانىمدىق ماقالالاردىڭ قالىڭ وقىرماننىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ كەلە جاتقانى كۇمانسىز. وسى رەتتە باسىلىم جۋرناليستەرىنە شىعارماشىلىق تابىس تىلەي كەتكەننىڭ دە ەش ارتىقتىعى جوق قوي دەپ ويلايمىن.
ال ەندى ناقتى ايتپاعىما كەلسەم, سوڭعى كەزدەرى گازەت بەتتەرىندە, مەنىڭ عانا ەمەس ەكەنى انىق, كوپ وقىرمان ءۇشىن تانىمدىق تۇرعىدان پايداسى مول «الەم جانە قازاقستان» ايدارىمەن بەرىلەتىن ماتەريالدار توپتاماسى كورىنبەي كەتتى. وندا جاقسى دەرەكتەرگە تولى ساراپتامالىق, سونداي-اق الەمدەگى وقيعالارعا شولۋ ماقالالار جاريالاناتىن. ونىڭ بەرىلمەي قالۋ سەبەبىن ناقتى بىلمەيمىن, بىراق الداعى ۋاقىتتا «الەم جانە قازاقستان» بەتى وقىرماندارىمەن قايتا قاۋىشادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ياعني مەن ايتقان ماسەلە ەسكەرۋسىز قالماس دەپ ويلايمىن.
زاراپ قۇسايىنوۆ,
گازەتتىڭ تۇراقتى وقىرمانى
استانا
ەلىمنىڭ سايراعان بۇلب ۇلى ەدى
ءلاززات سۇيىندىكوۆا قازاق قىزدارىنىڭ ىشىندە قولىنا العاش دومبىرا الىپ ءان شىرقاعان ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلاردىڭ قارلىعاشى سانالادى. 1947-1982 جىلدار ارالىعىندا ول قازاقى ونەرىمەن كوپشىلىكتىڭ ءسۇيىپ تىڭدايتىن انشىسىنە اينالدى.
1928 جىلى قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن قايعىلى جاعداي – باي-قۋاتتى ادامداردى كامپەسكەلەۋ باستالعانى بەلگىلى. ءلاززاتتىڭ اكەسى بايورال دا كامپەسكەگە ۇشىراپ, بار مالىنان ايىرىلادى. ءارى قاراي دا قۋعىندالاتىنىن بىلگەندىكتەن, قىزىن ناۋالىداعى ء(ۇرجار اۋدانى) بالالار ۇيىنە وتكىزۋگە ءماجبۇر بولادى. بايبىشەسى قايتقان سوڭ ۇيلەنگەن ەكىنشى ايەلىن دە قىزىما قاراپ ءجۇر دەپ تاپسىرىپ, ناۋالىدا قالدىرادى. ءوزى قىتاي اسادى.
ءلاززاتتىڭ وگەي شەشەسى كەيىنىرەك حالىق اقىنى ماياسار جاپاقوۆقا تۇرمىسقا شىعىپ, قاراعاندىعا ورنالاسادى. ءلاززاتتى وزىمەن بىرگە الا كەتەدى. ءسويتىپ, ءجاسوسپىرىم قىز ماياساردىڭ تاربيەسىندە بولادى. ال قاراعاندىداعى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ قىزىلجارداعى پەداگوگيكا ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. وقىپ جۇرگەن كەزىندە جۇرتشىلىق الدىندا ءان سالىپ, ء«انشى ءلاززات» اتانادى.
ۋچيليششەنى ويداعىداي اياقتاپ, كوكشەتاۋداعى ءبىر مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى. انشىلىگىمەن تانىمال بولا باستايدى. 1946 جىلى كوكشەتاۋعا جولى ءتۇسىپ الماتىداعى جامبىل اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا جانىنداعى حالىق شىعارماشىلىعى ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, اقىن جۇماعالي ساين كەلەدى. ءلاززات قۇرمەتتى قوناقتىڭ الدىندا ءان شىرقايدى. دارىندى جاستاردى ىزدەپ جۇرگەن ءارى ونەرىنە ريزا بولعان اقىن ونى الماتىعا شاقىرادى.
ءسويتىپ, ءلاززات سۇيىندىكوۆا 1946-1948 جىلدارى قازاق راديوسىندا, 1948-1982 جىلدارى جامبىل اتىنداعى فيلارمونيادا, قازاقكونتسەرتتە ءانشى بولادى. ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى اتاقتى ونەرپازدارىمەن ارالاس-قۇرالاس جۇرەدى. ءانشىنىڭ قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىندا 40-قا جۋىق ءانى ساقتاۋلى دەگەندى ايتادى بىلەتىندەر.
40 جىل ءان سالىپ, حالقىنىڭ قۇرمەت-قوشەمەتىنە بولەنگەنىمەن, قاجىنىڭ نەمەرەسى, باي-قۇلاقتىڭ قىزى دەگەن يمپەريالىق سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان ەشقانداي اتاققا قول جەتكىزە الماعان ءلاززات بايورالقىزى تۋرالى ول زەينەتكە شىققان 1982 جىلدان بەرى قاراي دا نە راديو مەن تەلەديداردا, نە مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىندە ەش اڭگىمە قوزعالماعان ەكەن. بىلتىر 100 جىلدىعى دا اتاۋسىز قالدى. وكىنىشتى-اق!
سەرىك حاسەنوۆ
الماتى
تاسقالاداعى باتاگويلەر سايىسى
اۋداندىق مادەني-دەمالىس ۇيىندە «رۋحانيات» دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردان قورعانۋ جانە كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «باتامەن ەل كوگەرەر» اتتى وبلىستىق بايقاۋ ءوتتى. ءىس-شاراعا اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمى قولداۋ كورسەتكەنىن دە ايتا كەتەيىك.
بايقاۋدى كىرىسپە سوزىمەن اۋدان اكىمى باۋىرجان ايتماعانبەتوۆ اشىپ بەرسە, ونى بينۇر حابيداشەۆا جۇرگىزىپ وتىردى. وبلىستىڭ ءار شالعايىنان كەلگەن قاتىسۋشىلار ءوز وڭىرلەرىنىڭ نامىسىن قورعادى.
ءىس-شارا ءۇش كەزەڭنەن تۇردى. بىرىنشىسىندە قاتىسۋشى ءوزى كەلگەن ەلدى مەكەننىڭ اتىن قوسا وتىرىپ, كوركەم ءسوز, جۇيرىك ويمەن ءوزىن تانىستىردى. ەكىنشىسىندە ءار قاتىسۋشى ءوزىنىڭ دايىنداپ كەلگەن تاقىرىبىنا سايكەس باتا بەردى. ۇشىنشىسىندە ۇلتتىق سالت-داستۇرگە بايلانىستى قويىلعان سۇراققا جاۋاپ قايتاردى.
ءاربىر كەزەڭ اياقتالعاننان كەيىن جەرگىلىكتى ونەرپازدار ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالىپ وتىردى. ماسەلەن, تيمۋر تاپالوۆ اننەن شاشۋ شاشسا, ميراس بەكجانوۆ تەرمەنى توگىلتتى, ال مەيىربەك امانعاليەۆ كۇي كۇمبىرلەتتى.
سايىس قورىتىندىسىندا وزدەرىن جاقسى قىرىنان كورسەتىپ, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققان باتاگويلەرگە قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى, «ماقسات» مەديتسينا كوللەدجىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەلگە سىيلى اقساقال بەرگەن ماقسات باستاعان قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن ءبىرىنشى ورىن تاسقالالىق ماعجان جۇماعاليەۆكە, ەكىنشى ورىن شىڭعىرلاۋلىق اداق شوتانوۆقا, ءۇشىنشى ورىن اقجايىقتىق قۇرمان بەيسەناليەۆكە بەرىلدى.
سايىسقا قاتىسۋشىلار سونداي-اق اۋدان اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن جانە باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
بيسەنباي وتەگەنوۆ
باتىس قازاقستان وبلىسى,
تاسقالا اۋدانى