• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
رۋحانيات 13 قاڭتار, 2023

مادەني قارۋ

410 رەت
كورسەتىلدى

گەربەرت سپەنسەر: «ەگەر ادامنىڭ ءبىلىمى جۇيەسىز بولسا, كوپ بولعان سايىن سوعۇرلىم ۋايىم-قايعىسىن ەسەلەمەك», دەگەن پىكىر ايتتى. راسىندا, ءبىلىم الۋ بار دا, ونى جۇيەلەۋ, وي قورىتۋ, ۇلتتىق مەنتاليتەتتىڭ ديىرمەنىنە سالىپ ۇگىتۋ بار. مۇستافا شوقاي «وتارشىلداردىڭ مادەني قارۋى» ماقالاسىندا پۋشكيننىڭ ەلىمىزگە شەكتەن تىس ناسيحاتتالىپ وتىرعانىن قاۋىپكە بالايدى. قايراتكەر: «ورىس حالقى پۋشكينىمەن ماقتانۋعا حاقىلى. پۋشكين دە وعان تۇراتىن تۇلعا. الايدا پۋشكين مۇرالارى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تانىم-تۇسىنىگىنە, رۋحاني بولمىسىنا ەشبىر جاناسپايدى. سول سەبەپتى ونىڭ شىعارمالارىن كۇشتەپ اۋدارتىپ, ونىڭ ەسىمىن باليعاتقا تولماعان جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا زورلاپ سىڭىرگۋگە باعىتتالعان بولشەۆيكتىك ءىس-ارەكەتتەر ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ باسىنا ورناعان مادەني جانە ۇلتتىق بوداندىقتىڭ ەڭ جارقىن بەلگىلەرىنەن باسقا ەشتەڭە دە ەمەس», دەپ شارق ۇرادى. ءيا, XX عاسىردا تولاسسىز اۋدارىلعان ورىس شىعارمالارى ءبىر قىرىنان رۋحانياتىمىزعا العا جىلجۋعا ۇلەس قوسسا, ەكىنشى قىرىنان ۇلتتىق مىنەزىمىزگە, ءداستۇرلى بەدەرىمىز بەن ادەبىمىزگە ەداۋىر كەرى وزگەرىس اكەلدى.

قازىرگى جاستار ىزدەنىسىندە وسى ءبىر ماسەلە ەتەنە ەسكەرىلۋگە ءتيىس. ءدىنى بولەك, ۇلتى جات ەۋروپا اۆتورلارىمەن تانىس­تىقتا ۇلتتىق ەلگەزەكتى قولعا ۇستاۋ قاجەت. ال جۇيەلى ءبىلىم الۋدا ەۋروپاعا «ارقاسىن شىعىسقا تىرەپ بارعان» اباي­دان ۇلگى الساق بولادى. ماسەلەن, ەۋروپادا اۆانگاردتىق پوەزيا تۋدىرۋ ءۇردىسى بار. ياعني وزىنە دەيىنگى اقىنداردى جوققا شىعارىپ, مۇلدە وزگەشە ورنەك سالۋ. سول ءۇشىن كەيبىر اۆتورلار ادامدىق قاعيداتتاردى كەلەكە ەتىپ, تەك «جاڭالىق اشۋ» مۇراتىمەن عانا ءومىر سۇرگەن. ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قۇن­دىلىعىنا بۇل نيەت سايكەس كەلمەيدى. سەبەبى «جاڭالىق اشۋدىڭ» تۇبىندە ماقتان جاتىر. ال ماقتان, وتىرىك, وسەك بىزگە جات. باقساق, اباي «جاڭالىق اشامىن», كلاسسيك اتانامىن دەگەن جوق, كەرىسىنشە

ماقساتىم – ءتىل ۇستارتىپ,

ونەر شاشپاق,

ناداننىڭ كوزىن قويىپ,

كوڭىلىن اشپاق.

 

ۇلگى السىن دەيمىن ويلى

جاس جىگىتتەر,

 

دۋمان-ساۋىق ويدا جوق

اۋەل باستا-اق,–

دەپ ەلگە ۇلگى شاشۋدى نيەت ەتەدى. ال مۇقاعالي بولسا:

 

ويلى جاس!

ولەڭ – مەنىڭ بار تىنىسىم,

جاقسى ءسوزىم – جانى يگى

حالقىم ءۇشىن.

اتاق قۋىپ, باق قۋىپ,

داڭق قۋىپ,

بىرەۋلەردەن جۇرگەم جوق

ارتۋ ءۇشىن,–

دەپ جاقسى ءسوزىن جانى يگى حال­قىنا ارنايدى. تەگىندە تالانت مىندەتتى – ۇزدىكسىز عىلىم ىزدەنۋگە باس قويۋ, سوندا عانا بويىنداعى تالانتى سۋبۇرقاقشا اتىلىپ شىقپاق. ال ماقتان كىر­گەن نيەت پەندەلىككە ۇلاسىپ, تۇمسا دارىننىڭ كوزىن بىتەۋى, كىسىگە قايعى شەكتىرۋى مۇمكىن.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, وزگە اقىنداردىڭ مىنەزىنە ەلىك­تەۋ ءۇردىسى. پوەزيامىزدا ەسەنين­نىڭ مىنەزى, ۆوزنەسەنسكي­دىڭ, باي­رون­نىڭ مىنەزدەرى قاپ­تاپ ءجۇر. سوندىقتان با ەكەن, ونەر ادامدارىنىڭ اراسىندا كىسىلىك پەن كىشىلىك تومەندەپ, بارىپ تۇرعان ۇياتسىزدىقتار ناداندىققا سانالۋدان قال­عان. ورىس-ەۋروپا اۆتورلارىن شاكارىم دە, ءىلياس تا, اۋەزوۆ تە وقىعان. بىراق ولاردىڭ مىنەزىنەن ۇلتتىق قانىق بوياۋدى, ار مەن ۇياتتىڭ, ىرىلىك پەن ادامدىقتىڭ تابىن كورەمىز.

قورىتا ايتقاندا, ءاربىر شەتتەن كەلگەن ءبىلىم ۇلت­تىق قورى­مىزدا يلەنىپ, رۋحانيا­تىمىزعا ساي گۇلدەنسە, ادەبيەتىمىزگە قو­سىلعان ۇلەس بولماق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار