اقاڭ شاراسى: ءارى قۋانتتى, ءارى ويلاندىردى

بۇل كونفەرەنتسيانىڭ ەرەك­شەلىگى, ونىڭ تەرىسكەيدەگى شەكارا تۇ­بىندەگى اياداي عانا اۋىلدا جانە كوبىنە وزگە ۇلت وكىلدە­رىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن وتكەن­دى­گىندە. ولارعا احمەت بايتۇر­سىن­­ ۇلى­نىڭ رۋحاني مول مۇراسى, ءبىلىم سالاسىندا جاساپ كەتكەن رە­فور­مالارى كەڭىنەن ناسيحاتتالدى.

كونفەرەنتسياعا اۋدانداعى ونداعان مەكتەپتەن ۇستازدار مەن وقۋشىلار جينالدى. زاحاروۆ نەگىزگى مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى تال­عات كارىباەۆ ايتىپ وتكەن­دەي, بۇل تانىمدىق ءىس-شاراعا دايىن­­دىق جاڭا وقۋ جىلىنىڭ با­سىنان قولعا الىنىپتى. ءپان مۇ­عالىمدەرى مەن شاكىرتتەر الدىن الا ىرىكتەلىپ, ۇسىنىلاتىن جۇ­مىستارى سۇرىپتالعان.

«زاحاروۆ نەگىزگى مەكتەبى جە­لە­زيندەگى بايىرعى ءبىلىم ۇيا­لا­رىنىڭ ءبىرى, ىرگەتاسى سوناۋ 1974 جىلى قالانعان ەكەن. قا­زىر­گى كۇنى مۇندا نەبارى 33 بالا ءبىلىم الادى. ونىڭ ىشىندە 10 وقۋشى قازاق سىنىپتارىنا بارادى. جىل سايى­ن اۋىلدا ادام سانى ازايى­پ, وقۋشىلاردىڭ قاتارى كەمي تۇ­سۋدە. بۇل جاعداي ءبىزدى ايرىقشا الاڭداتادى. ما­مان­دارىمىزدىڭ ۇشەۋى – جاس كادر­. ءبىز شەكارانىڭ تۇبىندە, ورماندى ورىس ەلىنە جا­قىن ور­نالاسساق تا, ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى, ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى بارىن­شا ساقتاپ وتىرمىز. وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاقتىڭ ۇلى تۇلعا­لارى جايىندا تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ, حالقى­مىزدىڭ ماڭدايىنا بىتكەن مار­عاسقالارىمىزدى تانىپ-ءبىلۋىن تۇراقتى تۇردە نازاردا ۇستايمىز. وسى جۇمىسىمىزدىڭ ۇلكەن ءبىر كورىنىسى – احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا. اۋقىمى اۋدان كولەمىندە عانا بولعانىمەن, بۇل جيىننىڭ تەرىسكەيدەگى قازاق پەداگوگتەرى ءۇشىن ماڭىزى اسا زور. ءبىز رۋحاني دۇنيەلەرىمىزدى ساقتاپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتكەن الاش قايراتكەرلەرىن الەمگە پاش ەتۋىمىز كەرەك. ال ونىڭ باستاۋى – كوپشىلىك ورىستانىپ كەتكەن دەپ سانايتىن جەلەزين سەكىلدى وڭىرلەردە قادام تارتىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ», دەيدى تالعات ەر­مەك ۇلى.

حالىقارالىق «قازاق ءتىلى قوعامى» قب پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى اسىل ابىشەۆ بەكەم بىرلىك پەن جاقسى تىرلىكتىڭ نىشانى بايقالاتىن اۋداندا رۋحاني دۇنيەگە ۇمتىلىپ, ونىسىن ءورشىل ىسىمەن بايقاتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ كوپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«كوزى تىرىسىندە التى الاشتىڭ رۋحاني كوسەمى اتانعان اقاڭنىڭ تەلەگەي تەڭىز باي مۇراسىن بۇ­گىنگى ءىس-شارادا جاس ۇرپاق تاعى ءبىر ساراپتاپ, دالەلدەپ بەردى. ۇلت ماڭدايىنا بىتكەن تۇلعانىڭ مول مۇراسى ماڭگىلىككە حالىقپەن جا­ساي بەرەدى. كونفەرەنتسيانىڭ مۇعالىمدەر قاتىسقان سەكتسياسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءتىلتانىم, ءتىلدى ناسيحاتتاۋ, وقى­تىپ, ۇيرەتۋ باعىتتارى كەڭىنەن قامتى­لىپ, ۇلت ۇستازىنىڭ عىلىمي تۇ­جىرىمدارى مەن نەگىزدەرى ب­ۇ­گىنگى زامانعى وقىتۋ ادىس­تەمە­لە­رىمەن ساباقتاستىرىلدى», دەدى ول.

بۇل كۇنى ۇستازدار مەن وقۋ­شى­لار ءوزارا سەكتسيالارعا ءبولىنىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن ءبولىستى. ۇزدىك دەپ تانىلعانداردىڭ ەسىم­دەرى قۇرمەتپەن اتالىپ, ۇيىم­داستىرۋشىلار تاراپى­نان ارنايى ديپلومدارمەن جانە باعالى سىيلىقتارمەن مارا­پاتتالدى. №2 جەلەزين ورتا مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى جانسايا ءىليا­سوۆانىڭ, وقۋشىلار تولەگەن اسحات ۇلى, اح­مەت بەكتۇرعانوۆ, ۇلار شادى جانە اۋريكا موتىن­گا­نىڭ ىزدە­نىستەرى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى.

* * *

شارادان بولەك, اۋىلعا بار­عانىمىزدا كوزگە وتتاي باسىلىپ, كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرگەن جايت­­تارمەن دە بولىسپەسە بولماس. شامامەن 80-دەي ءتۇتىنى بار زاحا­روۆكانىڭ جۇرتى بۇگىندە تازا سۋ ىشە الماي وتىر. كوپ وتباسى اۋىز­سۋدى 20 شاقىرىم جەردەگى اۋدان ورتالىعىنان تاسيتىن كورىنەدى. تاعى ءبىر ماسەلە, مۇندا وڭتۇستىكتەن مەملەكەتتىك باعدار­لاما بويىنشا كوشىپ كەلەتىن شاڭىراقتار تۇراقتاپ قالمايدى. سەبەبى اۋىلدا دەنى دۇرىس جۇ­مىس جوق, باسپا­نالار دا ەسكى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ سايرام اۋدانىنان بىلتىر وتباسىمەن كوشىپ كەلگەن ءدىلناز دالاباەۆا جولداسى ەكەۋى «ديپلوممەن –اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا ىلىك­كەن­دەرىن ايتادى. «ارينە, مۇندا جالاقىسى جاقسى جۇمىس تاپتىق, بالالارىمىز بالاباقشا مەن مەكتەپكە بارىپ ءجۇر. الايدا ءالى كۇنگە باسپانامىز جوق, جالداپ تۇرۋعا ءماجبۇرمىز. بىلتىر وڭتۇستىك وڭىردەگى تانىستارىمىزدى شاقىرعان ەدىك, كەلىپ كوردى دە, قال­مايتىندارىن ايتىپ كەتىپ قال­دى. اۋىلدا ۇيالى بايلانىس دەگەن اتىمەن جوق. ءىشىپ وتىرعان سۋىمىز اششى. وسىنداي جايتتار زاحاروۆكانىڭ تىنىسىن تارىلتىپ وتىر», دەپ مۇڭىن شاقتى قازىرگى كۇنى نەگىزگى مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەتىن جاس مامان.

بىلگەنىمىزدەي, اۋىلداعى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ عيماراتى دا وتە ەسكى, سالىنعالى بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەپتى. اراسى ىرسيعان اعاش ەدەن, سىلاعى سالبىراعان توبە جابىندىسى كوڭىلدىڭ قۇتىن قاشىرادى. اۋدان ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندە تۇرىپ, جايلى جاعداي جاسالماعان, زامانعا ساي يگىلىكتەر بۇيىرماعان زاحاروۆكالىقتار بۇيتە بەرسە, ەندى ءبىر ون جىلدا اۋىلدا ادام قالماي قالا ما دەپ الاڭداپ وتىر.

پاۆلودار وبلىسى,

جەلەزين اۋدانى,

زاحاروۆكا اۋىلى