كەشە استانادا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتتى. كۇن تارتىبىندە دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ رەگلامەنتىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلەنى قارادى.
ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتىنە مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق ەتىپ, رەفەرەندۋمدا قولداۋ تاپقان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. قاۋلى 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
«پارلامەنت رەگلامەنتىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى قاراۋ بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزدى. بىرلەسكەن كوميسسياعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن كوميتەتتەرىنىڭ 50-دەن اسا ۇسىنىسى كەلىپ ءتۇستى. پارلامەنت رەگلامەنتىنە ۇسىنىلاتىن تۇزەتۋلەر ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى», دەدى دەپۋتات ا.قوجاحمەتوۆ.
بۇل تۇرعىدا ول وسى ماڭىزدى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى تولىعىراق بايانداپ بەردى.
«كونستيتۋتسيالىق زاڭداردى تەك قانا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قاراۋ تۋرالى تۇزەتۋدىڭ كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى وسى ءتارتىپتى پارلامەنت رەگلامەنتىندە بەكىتۋ ۇسىنىلادى. اتاپ ايتقاندا, رەگلامەنتتى «كونستيتۋتسيالىق زاڭداردى قابىلداۋ» دەپ اتالاتىن 4-1 جاڭا تاراۋمەن تولىقتىرۋ ۇسىنىلدى. كونستيتۋتسيالىق زاڭداردىڭ جوبالارى بويىنشا كەمىندە ەكى وقىلىم وتكىزۋ مىندەتتى بولادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى پارلامەنت ماجىلىسىندە تىركەلەدى. زاڭ جوباسىنىڭ كوشىرمەسى ەكى كۇننەن اسپايتىن مەرزىمدە سەناتقا جىبەرىلەدى.
كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراۋ ءۇشىن ءماجىلىس توراعاسى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىن شاقىرادى, بۇل وتىرىستا جوبانىڭ تۇجىرىمداماسى تالقىلانادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىنىڭ باستاماشىسى نەگىزگى بايانداما جاسايدى, ودان كەيىن ءار پالاتانىڭ قوسىمشا بايانداماشىلارى ءسوز سويلەيدى. سونداي-اق پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا كەزەكپەن ءسوز ۇسىنىلادى», دەدى ا.قوجاحمەتوۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قاجەت بولعان جاعدايدا كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋ ءۇشىن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسى قۇرىلۋى مۇمكىن. ونىڭ قۇرامى جوبانى ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراۋ كەزىندە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەكىتىلەدى. سونداي-اق وسى وتىرىستا بىرلەسكەن كوميسسيانىڭ توراعاسى سايلانادى جانە بۇل كوميسسيانىڭ جۇمىس مەرزىمى انىقتالادى.
«ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن بىرلەسكەن كوميسسيا قاجەت بولعان جاعدايدا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن, عالىمدار مەن ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى بويىنشا تۇراقتى كوميتەتتەر مەن دەپۋتاتتاردىڭ ەسكەرتۋلەرىن, ۇسىنىستارىن قاراۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەدى. بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرىلعان جاعدايدا, كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قاراۋ كەزىندە بىرلەسكەن كوميسسيانىڭ توراعاسى ءسوز سويلەيدى.
ەكىنشى وقىلىمدا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن كوميتەتتەرى بىرلەسكەن كوميسسياعا جازباشا تۇردە ەنگىزگەن ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار عانا تالقىلاۋعا جاتادى. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا پارلامەنتتىڭ ءاربىر پالاتا دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ەكىسىنىڭ كوپشىلىك داۋسىمەن كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلدايدى نەمەسە ونى قابىلدامايدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار تۇزەتۋلەردىڭ كەلەسى بلوگى كونستيتۋتسيانىڭ 61-بابى 2-تارماعىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس, پارلامەنتكە ەنگىزىلگەن ۇكىمەتتىڭ زاڭ جوبالارىن دەرەۋ قاراۋعا قاتىستى.
بۇل جەردە حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا, قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋعا, ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىڭ زاڭنامالىق باستاماسى تارتىبىمەن ەنگىزىلگەن زاڭ جوبالارى تۋرالى ايتىلعان.
«مۇنداي «توتەنشە» جوبالاردى قاراۋ بويىنشا مىناداي ءتارتىپ ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسى پارلامەنت ماجىلىسىندە تىركەلەدى. ءماجىلىس توراعاسى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىن زاڭ جوباسى كەلىپ تۇسكەن كۇننەن كەيىنگى كەلەسى جۇمىس كۇنىنەن كەشىكتىرمەي شاقىرادى. بىرلەسكەن وتىرىستا ۇكىمەتتىڭ وكىلى بايانداما جاسايدى, سودان كەيىن دەپۋتاتتار بايانداماشىعا سۇراقتار قويىپ, جارىسسوزگە قاتىسادى. قاجەت بولعان جاعدايدا زاڭ جوباسىن قاراۋ ءۇشىن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسى قۇرىلۋى مۇمكىن, بۇل دەپۋتاتتارعا زاڭ جوباسى بويىنشا ءوز ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتۋلەرىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا زاڭ جوباسى پارلامەنتتىڭ ءاربىر پالاتاسى دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋسىمەن قابىلدانادى. ەگەر داۋىس بەرۋ ارقىلى بەلگىلەنگەن داۋىس سانى الىنباسا, زاڭ جوباسى قابىلدانبادى دەپ ەسەپتەلەدى», دەدى ا.قوجاحمەتوۆ.
مۇنىمەن قوسا, جەكە تاراۋدا پارلامەنت پرەمەر-ءمينيستردىڭ بايانداماسىن تىڭداۋ ءراسىمىن كورسەتۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيانىڭ 67-بابىنىڭ 4)-تارماقشاسىنا سايكەس, پرەمەر-مينيستر پارلامەنتكە ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جانە ونىڭ بارلىق ماڭىزدى شەشىمدەرى تۋرالى باياندايدى. بۇل باياندامانى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا تىڭداۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە دەپۋتاتتار پرەمەر-ءمينيستردىڭ بايانداماسىن تىڭداۋ كەزىندە سۇراقتار قويۋعا جانە جارىسسوزدە ءسوز سويلەۋگە قۇقىلى.
«كونستيتۋتسيانىڭ 53-بابىنا سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق زاڭدار بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىستارىن پارلامەنتتىڭ قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى رەگلامەنتكە جاڭا 4-3 تاراۋ ەنگىزىلەدى. بۇعان قوسا, پارلامەنت رەگلامەنتىنىڭ بۇكىل ءماتىنى بويىنشا قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەرگە سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا رەداكتسيالىق, ناقتىلاۋشى سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى», دەدى ا.قوجاحمەتوۆ.
تالقىلاۋ ناتيجەسىندە پارلامەنت رەگلامەنتىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قابىلداندى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ باسشىلىعى, ادىلەت ءمينيسترى قانات مۋسين قاتىستى.