ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋدى شەشۋ بىرجاقتى قارالاتىن ماسەلە ەمەس. بۇل رەتتە ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەۋى شارت. دەگەنمەن ەكونوميكاعا نەسيەنى ۇسىناتىن باستى ينستيتۋت بانكتەر بولعاندىقتان, ولارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن اگەنتتىك پىكىرىن ءبىلۋ ماڭىزدىراق. قايتكەنمەن, اگەنتتىك بانكتەردىڭ جاي-كۇيىن جاقسى بىلەدى, ولاردى قاداعالاپ, تەكسەرەدى, ءاربىر قارجى ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتىنەن حاباردار.
ارينە, بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ءتيىمدى قارجى كوزى قاشاندا قاجەت. بىراق ۇلتتىق بانك بىرنەشە اي قاتارىنان قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن ۇستانادى. بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن وڭايعا سوقپايدى. اگەنتتىك توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قاتاڭداتىلۋىنا قاراماستان, بانكتەردە نەسيە بەرۋدىڭ وڭ سەرپىنى بايقالادى. 2022 جىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكاعا 21,1 ترلن تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە, زاڭدى تۇلعالارعا – 8 ترلن تەڭگە. ەگەر جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن قارىزداردى قوسا ەسەپتەيتىن بولساق, بيىل 9 ايدا بيزنەس ەنشىسىنە تيگەن قارىزدىڭ جالپى سوماسى – 8,9 ترلن تەڭگە.
«بيزنەسكە كرەديت بەرۋ قۇرىلىمىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە بەرىلگەن كرەديتتەر باسىم, ولار جىل باسىنان بەرى 6,8 پايىزعا, 5,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. وسى جىلدىڭ 9 ايىندا قارىز الۋشى سانى 167 مىڭنان 255 مىڭعا وسكەن. شوب كرەديتتەرى 2020 جىلدان باستاپ وڭ سەرپىندى كورسەتىپ وتىر. بۇل كوپ جاعدايدا رەتتەۋشىلىك ىنتالاندىرۋ شارا- لارىمەن جانە كاسىپكەرلەرگە پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋعا جانە كەپىلمەن قامتاماسىز ەتۋ جەتكىلىكسىز بولعان كەزدە كەپىلدىك الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالارىنا بايلانىستى. بيىل «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىن 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ, وسى باعدارلاما بويىنشا بانكتەردى قارجىلاندىرۋ ليميتتەرى كەڭەيتىلدى, سۋبسيديالار دەڭگەيى بازالىق مولشەرلەمەگە بايلانىستىرىلدى», دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.
ءىرى بيزنەسكە بەرىلەتىن كرەديتتەر 2,7 پايىزعا, 3,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسكەن. شوب كرەديتتەرىمەن سالىستىرعاندا ءىرى بيزنەستىڭ بارىنشا باياۋ ءوسۋ قارقىنى وسى جىلعى ءىرى وتەۋلەرمەن, سونداي-اق سترەستىك اكتيۆتەردى تومەندەتۋ جونىندەگى جوسپارلار شەڭبەرىندە قارىزداردى ەسەپتەن شىعارۋدى جالعاستىرۋمەن بايلانىستى.
ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋگە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا اگەنتتىك رەتتەۋشىلىك سيپاتتاعى جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىن قابىلداعان.
«بانكتەر كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتى قورى – ولاردىڭ نەسيە ۇسىنۋ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى. وسىعان بايلانىستى اگەنتتىك شوب قارىزدارى بويىنشا تاۋەكەل-سارالاۋ كوەففيتسيەنتتەرىن 50 پايىزعا دەيىن ازايتتى. بۇل اتالعان سەگمەنتكە كرەديت بەرۋدى ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدى. بانكتەردىڭ وتىمدىلىگىنە قىسىمدى ازايتۋ جانە بيزنەسكە كرەديت بەرۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات ءبولۋ ماقساتىندا وتىمدىلىك پەن قورلاندىرۋ نورماتيۆتەرىنىڭ ماندەرى 1-دەن 0,8-گە دەيىن تومەندەتىلدى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىندەگى, اسىرەسە شوب-تاعى كۇردەلى جاعدايدى جانە ساپالى كەپىلدەردىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىك جانە جەر ۋچاسكەلەرى, جابدىق, دايىن ءونىم جانە تمق, بولاشاقتا ءمجا شارتتارى مەن off-take كەلىسىمشارتتارى بويىنشا كەلىپ تۇسەتىن اقشا قاراجاتى تۇرىندەگى كەپىلدەر بويىنشا وتىمدىلىك كوەففيتسيەنتتەرىن ارتتىرۋ ارقىلى بانكتەردىڭ كەپىل ساياساتىنا قويىلاتىن تالاپتار جەڭىلدەتىلدى», دەيدى.
بۇدان باسقا, رەيتينگى جوعارى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ كەپىلدىكتەرى ەسەبىنەن ءوتىمدى قامتاماسىز ەتۋ تىزبەسى كەڭەيتىلگەن. ءبىزدىڭ ىنتالاندىرۋ شارالارىمىز قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ مەن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا كرەديت بەرۋدىڭ ءوسۋىن قولداۋ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قولداۋعا باعىتتالعان. م.ابىلقاسىموۆانىڭ سوزىنە دەن قويساق, وسىعان دەيىن ەكونوميكاعا نەسيە ۇسىنۋ بانك پەن ناقتى سەكتورلارعا ءتان قۇرىلىمدىق قيىندىقتارعا بايلانىستى تەجەلىپ كەلدى.
«بۇل, ەڭ الدىمەن, بانكتەردەگى پاسسيۆتەردىڭ ءالسىز ءارتاراپتاندىرىلۋى جانە تۇراقتى ۇزاق مەرزىمدى قورلاردىڭ تاپشىلىعى. ناقتى سەكتور كاسىپورىندارىنىڭ شامادان تىس كرەديتتەلۋى, كەپىل تەتىكتەرىنىڭ جانە دارمەنسىزدىكتى رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ازايتاتىن زاڭنامالىق كەدەرگىلەر دە باستى سەبەپتەر قاتارىندا. كرەديت بەرۋدىڭ ساپالى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باعا جانە قارجى تۇراقتىلىعىن, فيسكالدىق ساياساتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن, ناقتى سەكتور كاسىپورىندارى مەن بانكتەردىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق كەپىل تەتىكتەرىنىڭ جانە بانكروتتىق ينستيتۋتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان دايەكتى جانە ۇيلەستىرىلگەن ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى اگەنتتىك توراعاسى.