ەكىنىڭ ءبىرى دەمەسەك تە, ادام بالاسىنىڭ ەكى پايىزىندا كەزدەسەتىن كوكىرەك قۋىسى كەسەلدەرىن, ياعني كەۋدەنىڭ شودىرايىپ شىعىپ كەتۋى, ياكي كەرىسىنشە ىشىنە كىرىپ كەتۋىن بۇگىنگى مەديتسينا قالاي ەمدەيدى؟ ويتكەنى وكپە, قولقانى قىسقان وسىناۋ دەرتپەن دۇنيەگە كەلگەندەر بار. قالاي دەسەك تە, دەنساۋلىعىنداعى ءدال وسى كىناراتپەن جۇرگەندەرگە ۋاقىت وزدىرماي وپەراتسيا جاساتۋعا, ەمدەلۋگە تۋرا كەلەدى.
سونىمەن كەۋدە قۋىسى دەفورماتسياسىن ەمدەۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى تۋرالى كەڭىرەك ءبىلۋ ءۇشىن الماتىداعى №1 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ كەۋدە بولىگى حيرۋرگياسى ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرلان جارىلقاپوۆ وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا كەلدىك. سەبەبى بۇل ورتالىق كەۋدە قۋىسى اۋرۋلارىن ەمدەۋگە ايتارلىقتاي ماشىقتانىپ كەلەدى.
«كەۋدە قۋىسى دەفورماتسياسى ادامداردىڭ 2 پايىزىندا كەزدەسەدى. سۇيەك جانە شەمىرشەك تىندەرىندەگى وزگەرىستەر كەۋدەنىڭ تىرەك قىزمەتىن بۇزىپ, قوزعالۋعا قاجەتتى كولەمىن تومەندەتەدى. ءتوس جانە قابىرعالاردىڭ قيسايۋى تەك كوسمەتيكالىق كىنارات قانا ەمەس. بۇل پسيحولوگيالىق تۇرعىدا كۇيزەلىسكە ءتۇسىرىپ, كەۋدەگە ورنالاسقان اعزالاردىڭ دا قىزمەتىن بۇزادى. مۇنداي جاعدايدا تىنىس الۋ جولدارىندا كەدەرگىلەر پايدا بولىپ, قاتتى دەفورماتسيا جۇرەكتى قىسىپ, قالىپتى جۇمىسى قوسا بۇزىلۋى مۇمكىن. سونداي-اق كەۋدە دەفورماتسياسىنىڭ اۋىر ءتۇرى ومىرتقانىڭ قيسايۋىنا اكەلەدى. دەفورماتسيانىڭ بۇل ءتۇرىن تۇزەتۋ تەك ەستەتيكالىق جاعىنان عانا ەمەس, مەديتسينالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا دا قاجەت», دەپ باستادى ءسوزىن ن.جارىلقاپوۆ.
مامان كەۋدە قۋىسىنىڭ دەفورماتسيالانۋىنا ءتۋابىتتى جانە جۇرە پايدا بولاتىن كەسەلدەر سەبەپ بولاتىنىن, كلينيكالىق تاجىريبەدە كەۋدە قۋىسىنىڭ كوبىنەسە شۇڭعىما سياقتى نەمەسە شوقى ءتارىزدى تۇرلەرى كەزدەسەتىنىن ايتادى.
«ەڭ كوپ تارالعانى كەۋدە قۋىسىنىڭ شۇڭعىما ءتارىزدىسى جانە ول جاڭا تۋعان 400 نارەستەنىڭ بىرەۋىندە كەزدەسەدى. ال شوقى سياقتى ەكىنشى ءتۇرى شۇڭعىما ءتارىزدى تۇرىنە قاراعاندا 5 ەسە از. شوقى ءتارىزدى كەۋدە دەفورماتسياسى كەزىندە كەۋدە قۋىسىنىڭ الدىڭعى-ارتقى كولەمى ۇلعايادى دا, ءارتۇرلى دەڭگەيدە, ءارتۇرلى ورنالاسىپ, جوتا تۇرىندە قالىپتاسىپ, كەۋدە قۋىسىنىڭ كولدەنەڭ ءبۇيىرىنىڭ كولەمى تارىلادى», دەيدى دارىگەر.
مۇنداي دەفورماتسيالاردىڭ دامۋىن تۇسىندىرەتىن بىرنەشە تەوريا بار. كەيبىر اۆتورلار شۇڭعىما ءتارىزدىسىنىڭ دامۋى ءتوس سۇيەكتى كەرى يتەرەتىن قابىرعا شەمىرشەگىنىڭ شامادان تىس وسۋىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن دەيدى. سول سياقتى ديافراگماتيكالىق اۋىتقۋلار, راحيت نەمەسە جاتىرىشىلىك قىسىمنىڭ جوعارىلاۋى دا ءتوس سۇيەگىنىڭ كەرى ىعىسۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ ەسەپتەلەدى.
كوبىنەسە شۇڭعىما ءتارىزدى دەفورماتسيا تىرەك-قيمىل اپپاراتىنىڭ باسقا كەسەلدەرىمەن, مىسالى, مارفان سيندرومىمەن جانە دەفورماتسيانىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە دانەكەر ءتىنىنىڭ اۋىتقۋلارىنا بايلانىستى ەكەنى بايقالادى. سونىمەن قاتار گەنەتيكالىق دەتەرمينيزم شوقى ءتارىزدى دەفورماتسياسى بار ناۋقاستاردىڭ 40%-ىندا كەزدەسەدى.
كەۋدە قۋىسىنىڭ قىزمەتى قالىپتى ەمەس ەكەنىن سىرت كوزگە انىق بايقالىپ تۇراتىن پىشىنىنەن بولەك, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, تىنىس الۋدىڭ قيىنداۋى, سالماقتىڭ ازايۋى, ارتەريالدى قان قىسىمىنىڭ كوتەرىلۋى, شامادان تىس تەرشەڭدىكتەن دە بىلۋگە بولادى.
سونداي-اق مامان مۇنداي وپەراتسيالار قالاي جاسالاتىنىن, وپەراتسيادان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى جانە ونى كىمدەرگە جاساۋعا بولمايتىنى تۋرالى دا تۇسىندىرە كەلە, وپەراتسيانى بارىنشا ەرتە, جاس كەزىندە جاساتۋعا كەڭەس بەردى. ويتكەنى بالالاردىڭ قالپىنا كەلۋى تەز جانە وڭايىراق جۇرەدى.
«حيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاساتۋعا ەشقانداي قارسى كورسەتىلىمدەر بولماعان جاعدايدا ناۋقاس شارا قولدانباسا, كەۋدەنى قىسىپ تۇرعان دەفورماتسيا سالدارىنان ىشكى اعزالاردىڭ قىزمەتى بۇزىلۋى ابدەن مۇمكىن. ناسسا وپەراتسياسى – بۇل شۇڭعىما ءتارىزدى كەۋدە دەفورماتسياسىن تۇزەيتىن, اعزاعا بارىنشا زيانىن از تيگىزەتىن حيرۋرگيالىق ارالاسۋ. دەفورماتسيانى تۇزەتۋ تەحنولوگياسى ءۇش كەزەڭنان تۇرادى: پلاستينا سالۋ, ونى تاعىپ ءجۇرۋ كەزەڭى مەن پلاستينانى الۋ», دەدى سپيكەر.
وسى ارادا 18 جاسقا دەيىنگى پاتسيەنتتەر مەملەكەت ەسەبىنەن ساقتاندىرىلعانىن جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەك الا الاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
مامان ءاربىر ناۋقاس ءۇشىن جەكە-دارا ەم تاعايىندالاتىنىن, كونسەرۆاتيۆتى نەمەسە حيرۋرگيالىق ارالاسۋ اركىمنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتادى.
ء«بىزدىڭ كلينيكادا كەۋدە قۋىسى ورگاندارىنىڭ ءارتۇرلى اۋرۋلارى – مويىن, وكپە, كەڭىردەك, كوكىرەك, وڭەشتىڭ تارىلۋى, قالقانشا بەزى قاتەرلى ىسىگىنە, كەۋدە قابىرعاسى ىسىگىنە, كەڭىردەك-وڭەش جاراسىنا, ءسۇت بەزىنىڭ قاتەرسىز ىسىگى, قالقانشا بەزىنىڭ جانە ايىر بەز اۋرۋلارىنا وپەراتسيانىڭ كوپتەگەن ءتۇرى جاسالادى», دەدى ن.جارىلقاپوۆ.
كلينيكالىق تاجىريبەدە ناۋقاستاردى حيرۋرگيالىق ەمدەۋدىڭ ءداستۇرلى جانە دەنساۋلىققا زيانى از (ەندوسكوپيالىق) ادىستەرى كەڭىنەن قولدانىلادى. كەۋدە قۋىسىنىڭ دەفورماتسياسىن ەمدەۋ ءادىسى ونىڭ قانشالىقتى اۋىر ەكەنىمەن, وكپە, جۇرەككە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىمەن انىقتالادى. شۇڭقىر كەۋدەسى نەمەسە كەۋەكتى دەفورماتسياسى اسا بىلىنبەيتىن ناۋقاستار – جاتتىعۋ, ماسساج, فيزيوتەراپيا, تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى, ءجۇزۋ, كورسەت كيۋ ارقىلى ەمدەلگەنىمەن, ول دەفورماتسيانى تولىق تۇزەتە المايدى, تەك تەجەي الادى. سوندىقتان ورتاشا جانە اۋىر دەفورماتسيا كەزىندە تەك حيرۋرگيالىق وپەراتسيا عانا كەۋدەنىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرە الادى.
بۇعان قوسا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ بيۋروسى پورتالى ارقىلى ءمامس اياسىندا تەگىن حيرۋرگيالىق كومەك پەن ەم, ۇيىمدارمەن كەلىسىمشارتتار جاساۋ ارقىلى اقىلى كومەك كورسەتىلەدى.
ورايى كەلىپ تۇرعاندا, ەلىمىزدىڭ شالعاي وڭىرلەرىنىڭ تۇرعىندارى دا تەلەفون, ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى الدىن الا حابارلاسىپ, ماماندار كەڭەسىن الا الاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ويتكەنى كەسەلىن كەۋدەسىنە جاسىرىپ, قينالىپ جۇرگەن جاندار تابىلۋى نەعايبىل ەمەس. سول سياقتى ورتالىقتىڭ ايماقتارعا ءوز اياعىمەن بارىپ, كوشپەلى كەڭەس, وپەراتسيالار ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگى بار. ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ تەك 9 ايىندا №1 قكا كەۋدە بولىگىنىڭ حيرۋرگيا ورتالىعىندا كەۋدە ورگاندارىنا 260 وپەراتسيا جاسالعان. قازىرگى ۋاقىتتا اۋرۋحانا ەڭ زاماناۋي دياگنوستيكالىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان, بۇل ەڭ كۇردەلى جاعدايلاردا جوعارى دالدىكتەگى دياگنوستيكا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, وسى توراكالدى حيرۋرگيا ورتالىعىندا تراحەوبرونحوسكوپيا (كوبىنەسە برونحوسكوپيا دەپ اتالادى) – جوعارعى جانە تومەنگى تىنىس الۋ جولدارىن بارىنشا تەرەڭ زەرتتەۋگە, وپتيكالىق قۇرىلعى كومەگىمەن شىرىشتى قابىقتار جاعدايىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەندوسكوپيالىق زەرتتەۋلەر (تراحەيا, برونحتار) جۇرگىزىلەدى.
«تەك برونحوسكوپيالىق زەرتتەۋ ءادىسىنىڭ كومەگىمەن برونحتىڭ ىشكى بەتىن تولىق ۆيزۋاليزاتسيالاۋعا بولادى. تىنىس الۋ جولدارىن زەرتتەۋدى ەندوسكوپياعا ماماندانعان جوعارى بىلىكتى دارىگەرلەر بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتار مەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ جۇرگىزەدى», دەيدى دارىگەر.
بۇگىنگى تاڭدا بۇل وزىق دياگنوستيكالىق ادىستەردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە دياگنوستيكالاۋ, دياگنوزدى راستاۋ, بيوپسيا جاساۋ, اۋرۋدىڭ اۋىرلىعىن انىقتاۋ, مۇرىن-جۇتقىنشاق, كەڭىردەك, وڭەش پەن وكپەنىڭ سوزىلمالى قابىنۋى مەن ءىرىڭدى اۋرۋلارى بار ناۋقاستاردى ەمدەۋدىڭ, بوگدە زاتتاردى الۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى جانە ءتيىمدى جولىنا اينالعان.
قالاي دەسەك تە, ەلىمىزدە اتالعان كەسەلگە كەلگەندە ەڭ كۇردەلى حيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردى جاساي الاتىن جوعارى بىلىكتى ماماندار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ تابىلاتىنى قۋانتادى. ماسەلەن, كەۋدە قۋىسىنا وپەراتسيا جاسايتىن وتاندىق حيرۋرگتەر وڭتۇستىك كورەيا, رەسەي, گەرمانيا, گوللانديا, ءۇندىستان سياقتى ەلدەردەگى كلينيكالاردا وقىپ, كۇردەلى وپەراتسيالار جاساۋعا ماشىقتانعان.
الماتى