سولتۇستىك شارۋالارى باعىندىرعان بەلەس

جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە 160 ملرد تەڭگەگە جەتەدى دەپ بول­جانعان. ازىرگە 133 ملرد تەڭگە وندىرىسكە قۇ­يىلدى. وبلىس بيىل دا ادەتتەگىدەي 4 ملن توننا استىق جيناپ, ەلدىڭ استىق قامباسىنىڭ 20 پايىزىن تولتىر­دى. ءسويتىپ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­ جولداۋىنداعى «اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باستى مىندەتى – ەلدى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ» دەگەن تالاپتى ورىنداپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى.

اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ باعىتىنا جۇم­سالۋدا. سونىڭ ىشىندە تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن سالۋ, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ, ءونىمدى تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋگە باعىتتالدى.

بىرنەشە جىلدان بەرى وبلىس ديقان­دا­رى وسىمدىك شارۋاشىلىعىن ارتاراپ­تان­دىرۋعا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى بارلىق ەگىستىكتىڭ 1 ملن گەكتارىنا مايلى داقىلدار ەگىلۋدە.

سونداي-اق سوڭعى ءتورت جىل بويى وبلىس مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دەن قويىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر ەت-ءسۇت ونىمدەرىنىڭ كولەمى ارتۋدا. اسىرەسە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ سالاسىنا دەگەن نازار وبلىس باس­شى­لىعىنىڭ كۇندەلىكتى جوسپارىنان تۇسپەيدى. وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ءوڭىردىڭ ءار تۇكپىرىندە اشىلىپ جاتقان تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىنىڭ ىسكە كىرىسۋىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە قاداعالاپ, كوزدەن تاسا قىلمايدى. جوعارى ءونىمدى زاماناۋي تسيفرلى ءوندىرىس شىنىندا دا سالانىڭ درايۆەرىنە اينالىپ وتىر.

وسىدان 3-4 جىل بۇرىن كەيبىر جوبا­لاردىڭ ۋاقتىلى قارجىلان­دى­رىل­ما­عانى بۇل ىسكە دە قولبايلاۋ بولعان ەدى. كەيبىر جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى قاراستىرۋدىڭ ءوزى 2-3 جىلعا سوزىلىپ كەتەتىن. ماسەلەن, «قىزىلجار ءسۇت» جشس جوباسى وسىنىڭ كەسىرىنەن تەجەلدى. ەكى ور­تا­دا باعا وزگەرىپ, كەلىسىمشارتتار ورىن­دالماي قالدى. ارينە, بۇدان كەيىن جو­با­نى ىسكە اسىرۋعا دەگەن قۇلشىنىس تا اياق­سىز قالدى.

وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەدەرگىنى جويۋ ءۇشىن وبلىس «سولتۇستىك» اكك جارعىلىق قورىن ارتتىرىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوسقان. اتالعان مەحانيزمنىڭ تيىمدىلىگىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە دالەلدەپ, ونى سولتۇستىك قازاقستاندى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 35 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 15 ملرد تەڭگەسى بىلتىر, ال 20 ملرد تەڭگەسى بيىلعا قاراستىرىلدى.

ەندى بۇل امالدىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنىنا توقتالا كەتەلىك. الدىمەن اگرار­لىق سالادا ۇزاق جىلدار بويى تابىستى ەڭبەك ەتىپ, قارجىلىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىسقا ۇشىراماي كەلە جاتقان ءىرى شارۋاشىلىقتار تاڭدالىپ الىنادى. وندايلار الدىمەن اۋداننىڭ, سوسىن وبلىستىڭ سىنىنان ءوتىپ, سوڭىندا «سولتۇستىك» اكك ماماندارىنىڭ ساراپ­تاۋىنا جىبەرىلەدى. سىننىڭ بارىنەن مۇدىر­مەي وتكەن شارۋاشىلىقتارعا ال­دىڭ­عى ەكى جىلىن ەسەپتەمەگەندە 8 جىلعا 4 پايىزدىق وسىممەن زايم بەرى­لەدى. ال كەپىلگە ساتىپ العان مالدارى مەن قۇرال-جابدىقتارى قويىلادى. بۇل شارۋا­شى­لىقتارعا ءتيىمدى ءارى پايدالى.

وسى ءادىستىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر التى ءتۇرلى باعىتپەن جۇمىس ىستەيتىن 17 جوبا ىسكە اسىرىلسا, بيىل 7 ءتۇرلى باعىتتاعى 25 جوبا قولعا الىندى. سونىڭ ىشىندە 17 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى بيىل ىسكە قوسىلدى جانە تاعى 8-ءى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پاي­دالانۋعا بەرىلمەك.

جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن شارۋاشى­لىعىن شارىقتاتىپ وتىرعان كاسىپ­كەر­لەر­گە قويىلاتىن تالاپ – كەمىندە 40-50 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ. وسىنشا جۇمىسشىعا فەرمادان ورىن تابىلماسا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دا­مىتۋ ارقىلى باسقا سالالاردان جۇمىس تابۋ كەرەك. ماسەلەن, مامليۋت اۋدانىنداعى «مامبەتوۆ ي ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى قازىر 50-دەن استام ادامعا جۇمىس ورنىن اشىپ, ءار ساۋىن سيىردان جىلىنا 7 619 ليتردەن ءسۇت الىپ, رەسپۋبليكاداعى الدىڭعى كورسەتكىشتەردىڭ بىرىنە قول جەتكىزىپ وتىر. ونىڭ ءسۇتى وڭدەۋگە جىبەرىلەدى. شارۋاشىلىق وسى سالانىڭ وزىنەن بيۋد­جەت­كە جىلىنا 150 ملن تەڭگە سالىق تو­لەيدى.

اققايىڭ اۋدانىنداعى «دايىندىق اگرو» جشس بىلتىر 600 باس سيىرعا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن ىسكە قوستى. شارۋاشىلىق اۋىلداعى 40 ادامعا جۇمىس بەرىپ وتىر. ول بيىل اكىمدىكتىڭ اتسالىسۋىمەن دايىندىق اۋىلىنا دەيىنگى تاس جولدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى. سونداي-اق ءوز قىزمەتكەرلەرىنە 18 جاڭا ءۇي, قوعامدىق مونشا, مال سوياتىن الاڭ تۇرعىزىپ بەردى.

جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى تۇر­عى­زىل­­عان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ ناتيجە­سىندە شارۋاشىلىعىن شارىق­تاتىپ قانا قويماي, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن دە شەشىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بارلىق دەرلىك اۋدان­داردا بار. مىسالى, ءۋاليحانوۆ اۋدانىنداعى «جولداسباي اگرو» جشس وبلىستاعى ەڭ ۇلكەن تا­ۋار­لى-ءسۇت فەرماسىن تۇرعىزدى. ونىڭ فەرماسىندا 1 مىڭ سيىر ساۋىلادى. «سولتۇستىك» اكك ارقىلى العان 1 ملرد تەڭگەگە دانيادان گولدشتەين تۇقىمدى ءسۇتتى سيىرلاردى جەتكىزگەن. اۋىلىنا ءوز قاراجاتىنا ەلەكتر جەلىسىن تارتقىزىپ جانە سۋ قۇبىرلارىن جاڭالاپ بەردى.

وبلىستاعى وزىق شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى «زەنچەنكو ي ك» كومانديتتىك سەرىك­تەس­تىگىن دە ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. سوڭعى جىلدارى سەرىكتەستىك ارقايسىسى 600 باس سيىرعا شاقتالعان 3 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن سالعان. تاعى ءبىر فەرماسىندا ءبىر مىڭ سيىر ساۋىلادى. ساۋىلعان ءسۇتتىڭ ءبارى شارۋاشىلىقتىڭ ءوز زاۋىتىنا جەتكىزىلىپ, وڭدەلەدى. بىلتىر ءار سيىردان 7 163 ليتر­دەن ءسۇت العان. قازىر شارۋاشىلىق ءسۇت ءوندىرۋ بويىنشا ەلىمىزدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ونىڭ شارۋاشىلىقتارىندا جۇزدەگەن ادام جۇمىس ىستەيدى.

جالپى ايتقاندا, سولتۇستىك قازاق­ستان­نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا سوڭعى بەس جىلدا بارلىعى 600 ملرد تەڭ­گەدەي ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ءۇش مىڭداي جۇمىس ورىندارى اشىلدى, سا­لىق كولەمى 1,5 ەسە ارتتى. ءتيىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ەت پەن ءسۇت ونىمدەرىنىڭ يمپورتى ازايۋدا. بۇعان شارۋانى ۇتقىرلىقپەن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى قول جەتىپ وتىر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى