بەيسەنبى كۇنى استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى سامات ورداباەۆ پەن ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ەلۆيرا ازيموۆا وتكىزگەن بريفينگتە وسى شارت جوباسىنا قاتىستى ماسەلەلەر ءسوز بولدى.
بريفينگ بارىسىندا اتاپ ءوتىلگەندەي, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسى ەكى بولىمنەن – وداقتى قۇرۋدىڭ نەگىزدىك جاعدايلارى مەن قاعيدالارى بەكىتىلگەن ينستيتۋتتىق جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى سالالارىن ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەلىسىمدەرى كورسەتىلگەن فۋنكتسيالىق ءبولىمدەردەن تۇرادى.
الدىمەن ءسوز العان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سامات ورداباەۆ شارتتىڭ ينستيتۋتتىق بولىگىن ازىرلەۋدەگى جۇمىستارعا توقتالدى. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق بىردەن قالىپتاسا سالعان جوق, – دەدى ول وسى جونىندە. – وعان مۇشە بولاتىن مەملەكەتتەر تمد-دان باستاپ, ەۋرازەق ارقىلى ەلباسىمىزدىڭ ەۋرازيالىق وداق تۋرالى يدەياسىنا دەيىنگى ۇلكەن ەۆوليۋتسيالىق جولدان ءوتتى. بۇل ماسەلەدە تمد مەن ەۋرازەق ەرەكشە تاريحي ءرول اتقاردى. ينتەگراتسيالىق بايلانىستار جاساي وتىرىپ, تاجىريبە جينادىق. ەۋرازەق شەڭبەرىندە كەدەن وداعى قۇرىلدى, ودان كەيىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ءوتۋ باستالدى. ال 2011 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى».
بۇدان سوڭ ول شارتتى ازىرلەۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر جايىن اتاپ ءوتتى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ حاباردار ەتۋىنشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسى باستاپقىدا كولەمى ەكى مىڭعا جۋىق بەتتەن تۇراتىن شارتتىڭ جوباسىن ۇسىنعان. وعان وداققا قاتىسۋشى ەلدەر ءومىرىنىڭ بارلىق جاقتارىن رەگلامەنتتەيتىن قاعيدالاردى ەنگىزۋگە تىرىسىپتى. «ءبىز ول جوبانى ءدال سول كۇيىندە قاراستىرمادىق جانە تالقىلامادىق, – دەدى سامات ورداباەۆ. – ويتكەنى, قۇجاتتا ساياسي ماسەلەلەر دە كورسەتىلگەن ەكەن. قازاقستاننىڭ ءبىرىزدى ۇستانىمىنىڭ ناتيجەسىندە شارت جوباسىنان ورتاق ازاماتتىق, سىرتقى ساياسات, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق, شەكارالاردىڭ جالپى كۇزەتى جانە باسقا دا ماسەلەلەر الىنىپ تاستالدى».
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ اتاپ ءوتۋىنشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ قازىرگى جوباسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ۇلتتىق مۇددەسى ەسكەرىلگەن. ولار كوپجاقتى قۇجاتتار بويىنشا رەتتەلەدى. وندا تەك ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بولادى. قاندايدا ءبىر ساياسات جوق. «وداققا مۇشە مەملەكەتتەرمەن ساياسي جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق بۇرىنعىسىنشا جالعاسا بەرەدى, – دەدى سامات ورداباەۆ. – دەگەنمەن, وسى سالالارداعى ءبىزدىڭ قاتىناستارىمىز وزگە الاڭداردا دا داميتىن بولادى. ناقتىراق ايتقاندا, ءوزارا قارىم-قاتىناستار تمد جانە ۇقشۇ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلمەك. سونىمەن قاتار, بۇگىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ بلوگى ەسكەرىلگەن ەۋرازەق جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مىسالى, ەلىمىزدە رەسەيمەن ءتۇرلى سالالارداعى اۋقىمدى كەلىسىمدەر بازاسى بار. ول 500-دەن استام قۇجاتتى قامتيدى. سوندىقتان قۇقىقتىق ۆاكۋم پايدا بولادى دەگەن كۇدىك بولماۋى ءتيىس».
شارت جوباسىندا وداققا جاڭا مۇشەلەردىڭ كىرۋىنە بايلانىستى بولەك باپ بار. وداقتىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىن بولىسەتىن بارلىق مەملەكەتتەردىڭ تاراپتار كەلىسكەن جاعدايدا وداققا كىرۋى ءۇشىن ەسىگى اشىق. ال وداق ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن قارجىلاندىرۋ تاراپتاردىڭ ۇلەستىك جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاساتىن بيۋدجەت قارجىلارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. بيۋدجەتتىڭ قارجىلىق-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە ەكى جىلدا ءبىر رەت تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, بيۋدجەت قارجىلارىنىڭ باسقارىلۋى مەن جۇمسالۋىن جانە تيىمدىلىگىنىڭ قالىپتاستىرىلۋىن انىقتاۋ ءۇشىن اۋديت جۇرگىزۋ تەتىگى دە قاراستىرىلعان.
ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ەلۆيرا ازيموۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, قۇجات وداقتىڭ رەسمي سايتىندا كوميسسيا شەشىمىنىڭ وداق اياسىنداعى حالىقارالىق اۋدارمالارى مەن تاراپتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى جاريالانۋىنىڭ مىندەتتى قاعيداتى بەلگىلەنىپ وتىر. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شارتىندا مەملەكەتتىك تىلگە ۇلكەن مارتەبە بەرىلگەن, – دەدى ۆيتسە-مينيستر. – قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن قۇرمەتتەۋ ارقىلى ۇلتتىق مۇددەنى ساقتاۋ ايقىندالعان. وسىعان بايلانىستى كەز كەلگەن ازامات كوميسسيا شەشىمدەرىنىڭ جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن, ەسكەرتپەلەرىن مەملەكەتتىك تىلدە دە جولداي الادى. ال كوميسسيا وعان سول ەلدىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە جاۋاپ قايتارۋعا مىندەتتى. شارت ءۇش ءتىلدە – قازاق, بەلارۋس جانە ورىس ءتىلدەرىندە دايىندالعان».
ەلۆيرا ازيموۆا, سونداي-اق, سوڭعى كەزدە ايتىلىپ جۇرگەن كەيبىر كۇدىكتەردى دە سەيىلتكەندەي بولدى. «وداقتىڭ قۇرىلۋى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلۋىنا ەشقانداي اسەر ەتپەيدى, – دەدى ول وسى جونىندە. – بۇعان شارتتاعى بىرقاتار باپتار كەپىلدىك بەرەدى. قۇجات 120 باپتان تۇرادى. ونىڭ ىشىندە 68 حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ ەرەجەلەرى دارەجەلەنگەن. قازاقستان تاراپى شارتقا وزىمىزگە ناعىز قاجەتتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى عانا ەنگىزدى. وداقتىڭ بارلىق ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرى تەك كونسەنسۋس بويىنشا قابىلدانادى».
ادىلەت ءمينيسترى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق بۇۇ قاعيدالارىن ورىنداۋعا مىندەتتى. سەبەبى, جاڭادان قۇرىلعان كەز كەلگەن حالىقارالىق ۇيىم بۇۇ-نىڭ ءتىزىلىمىندە تىركەلۋى ءتيىس. قۇجاتتا وداقتىڭ حالىقارالىق ۇيىم ەكەنى نەگىزدەلگەن.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.
«ەگەمەن قازاقستان».