برازيليادا وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا سولشىل باعىتتاعى لۋيس يناسيۋ لۋلا دا سيلۆا جەڭىسكە جەتتى. ايتا كەتەرلىگى, ول بۇعان دەيىن 2003-2010 جىلدارى مەملەكەت باسقارعان ەدى. كوپشىلىككە لۋلا ەسىمىمەن جاقسى تانىس ساياساتكەردىڭ ەل تىزگىنىن قولىنا ۇستاۋىن حالىقارالىق قوعامداستىق جىلى قابىلدادى.
ەلدەگى سايلاۋ جۇيەسىنە سايكەس پرەزيدەنتتى انىقتاۋ ەكى كەزەڭ ارقىلى وتەدى. ءبىرىنشى تۋردا ەلەكتوراتتىڭ 50 پايىز قولداۋىن يەلەنگەن ۇمىتكەر مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلانادى. كانديداتتاردىڭ ەشقايسىسى بۇل مەجەنى باعىندىرا الماسا, ەكىنشى تۋر وتكىزىلىپ, وعان ەڭ كوپ داۋىس جيناعان ۇمىتكەر جىبەرىلەدى.
برازيلياداعى بيىلعى سايلاۋعا 11 ۇمىتكەر قاتىستى. ساياسي دودا باستالماي تۇرىپ-اق ساۋالناما ناتيجەسى نەگىزگى باسەكە پرەزيدەنت جاير بولسونارۋ مەن لۋلا دا سيلۆا اراسىندا وتەتىنىن كورسەتكەن. بولجام ءدال شىقتى. العاشقى تۋردا بولسونارۋ 43,20 پايىز قولداۋعا يە بولدى. ال لۋلانى جاقتاعاندار 48,43 پايىزدى قۇرادى. قالعان 9 ۇمىتكەر شاڭ قاۋىپ قالدى. وسىلايشا, ەكىنشى كەزەڭگە بولسونارۋ مەن لۋلا دا سيلۆا وتكەن-ءدى. 30 قازاندا وتكەن ەكىنشى تۋردا ءسال عانا باسىمدىقپەن لۋيس يناسيۋ لۋلا دا سيلۆا جەڭىسكە جەتتى. وعان حالىقتىڭ 60,3 ميلليونى, ياعني 50,9 پايىزى داۋىس بەردى. ال جاير بولسونارۋدى قولداعاندار سانى 49,1 پايىزدى (58,2 ميلليون ادام) قۇرادى.
سايلاۋ ناتيجەسى جاريالانعاننان كەيىن ج.بولسونارۋ كوپشىلىك الدىنا شىعىپ, وزىنە داۋىس بەرگەندەرگە العىسىن ءبىلدىردى. حالىق اراسىندا پرەزيدەنت ءوز جەڭىلىسىن مويىنداماۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بولعان ەدى. بىراق ول ءوز سوزىندە بۇعان قاتىستى ەشتەڭە ايتقان جوق. ونىڭ ۇستىنە, برازيليانىڭ جوعارعى سوتى بيلىك اۋىس-تۇيىسكە كىرىسكەنىن, ج.بولسونارۋدىڭ سايلاۋ ناتيجەسىن مويىندايتىنىن مالىمدەدى.
لۋلانىڭ ەڭبەك جولىنا كوز تاستاساڭىز, تالاي قىزىققا كۋا بولاسىز. ونىڭ بۇعان دەيىن ەل باسقارعانىن جوعارىدا ايتتىق. دەگەنمەن 2003 جىلعا دەيىن پرەزيدەنتتىككە بىرنەشە رەت تالاسىپ, اقىرعى ساتتە جولى بولماعان ەدى. ماسەلەن, 1989 جىلعى سايلاۋدا ەكىنشى تۋرعا ءوتىپ, فەرناندو كوللورعا ەسە جىبەردى.
1994 جىلعى ساياسي باسەكەدە 27,04 پايىز داۋىس جيناپ, ەكىنشى ورىنعا تۇراقتادى. ەل تىزگىنى فەرناندو كاردوساعا بۇيىرعان ەدى. سول جاعداي 1999 جىلى تاعى قايتالاندى. لۋلا 31,71 پايىز قولداۋعا يە بولسا دا, ف.كاردوسا وق بويى وزىپ شىقتى.
اقىرى ءتورتىنشى مارتە تالپىنىسىندا لۋلا دا سيلۆا 2002 جىلعى سايلاۋدا برازيليا پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. وعان ءبىرىنشى تۋردا ەلەكتوراتتىڭ 46,44 پايىزى داۋىس بەرسە دە, ەكىنشى كەزەڭدە بۇل كورسەتكىش 61,27 پايىزعا بىردەن سەكىردى. 2006 جىلعى باسەكەدە لۋلا تاعى دا وسىعان ۇقساس ناتيجە كورسەتىپ, ەكىنشى مارتە پرەزيدەنت لاۋازىمىن اتقاردى. برازيليا زاڭى بويىنشا ءبىر ادام قاتارىنان ەكى رەتتەن ارتىق پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسا المايدى. سوندىقتان 2010 جىلى لۋلا دوداعا تۇسكەن جوق. ەسەسىنە الداعى ەكى سايلاۋدا ونىڭ پارتيالىق ارىپتەسى ديلما رۋسەف ەل تىزگىنىن قولىندا ۇستادى.
ەڭ قىزىق جاعداي 2018 جىلعى سايلاۋ قارساڭىندا بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون. جۇمىسشىلار پارتياسى اتىنان دوداعا لۋلا دا سيلۆا قاتىساتىنى تۋرالى اڭگىمە شىعا سالا, ونىڭ سوڭىنا شام الىپ تۇسكەندەر كوبەيدى. سونىڭ الدىندا عانا بۇرىنعى پرەزيدەنتكە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالعان-دى. پروكۋرورلار لۋيس يناسيۋدى ءىرى كولەمدە پارا الىپ, قۇزىرەتىن اسىرا پايدالاندى دەپ ايىپتادى. اقىرى 2017 جىلى سۋديا سەردجو مورو ونى 9 جارىم جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. ال 2018 جىلى تاعى ءۇش جىل جاماپ بەردى. وسىلايشا, لۋلا 12 جىلىن تۇرمەدە وتكىزۋگە ءتيىس-تۇعىن.
برازيليانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتىنىڭ سوتتالۋى حالىقارالىق جانجال تۋعىزدى. ەلدەگى زاڭگەرلەر ونى ساياسي ماقساتتا قۋدالانعانىن ايتىپ, حالىق كوشەگە شىقتى. ءتىپتى, بۇل ماسەلە بۇۇ-عا دەيىن جەتىپ, بيىك مىنبەرلەردە تالقىعا ءتۇستى. The Intercept گازەتىنىڭ ماقالاسى بولماعاندا لۋلا قالعان ءومىرىن تەمىر توردا وتكىزەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن؟! 2019 جىلى اتالعان باسىلىم بۇرىنعى پرەزيدەنتتى سوتتاعان سۋديا س.مورو مەن وعان قاتىستى قىلمىستىق ءىستى جۇرگىزگەن پروكۋروردىڭ تەلەگرامداعى ءوزارا اڭگىمەسىن جاريالادى. وندا پروكۋرور مەن سۋديا لۋلانى 2018 جىلعى سايلاۋعا قاتىستىرماۋ ءۇشىن سوتتاپ جىبەرۋگە كەلىسكەن كورىنەدى.
وسى وقيعادان كەيىن دا سيلۆانىڭ ءىسى قايتا قارالىپ, ونى جوعارعى سوت ءوز باقىلاۋىنا الدى. بۇۇ ادام قۇقىعى جونىندەگى كوميتەتى دە بۇعان ارالاسىپ, سوت ءىسىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. ءسويتىپ, 580 كۇن باس بوستاندىعى شەكتەلگەن لۋلا مىرزا اقتالىپ شىقتى. كەيىننەن ول ءۇشىنشى مارتە پرەزيدەنتتىككە تالاساتىنىن مالىمدەگەن. اقىرى كوزدەگەن ماقساتىنا جەتتى.
لۋيس يناسيۋ لۋلا دا سيلۆانىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋىنا زور ۇمىتپەن قاراپ وتىرعاندار جەتەرلىك. اسىرەسە ونىڭ كليمات وزگەرۋىنە قاتىستى باستامالارىن جوعارى باعالايدى. سونداي-اق ەۋروپالىق وداقتا ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ قايتا نىعاياتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىپ وتىر.
«قىمباتتى لۋلا, برازيليا تاريحىنىڭ جاڭا بەتىن اشقان سايلاۋ ءۇشىن قۇتتىقتايمىز. ءبىز بىرگە كوپتەگەن ورتاق مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن كۇش بىرىكتىرەمىز جانە ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىسىن قالپىنا كەلتىرەمىز», دەدى فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون.
يسپانيانىڭ پرەمەر-ءمييسترى پەدرو سانچەس تە لۋلانى قۇتتىقتاپ: «برازيليا پروگرەسكە جانە ۇمىتكە ءباس تىگۋگە شەشىم قابىلدادى. الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك, تەڭدىك جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى بىرگە جۇمىس ىستەيىك», دەپ جازدى.
«مەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنەن ساۋدا مەن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە دەيىنگى وزەكتى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى شەشۋ ءۇشىن سىزدەرمەن جۇمىس ىستەۋدى اسىعا كۇتەمىن», دەدى ەۋروپالىق كوميسسيا پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر لەيەن.
اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن دە برازيليالىق ارىپتەسىن قۇتتىقتادى. «مەن لۋيس يناسيو لۋلا دا سيلۆانى ەركىن, ءادىل جانە سەنىمدى سايلاۋدان كەيىن برازيليانىڭ كەلەسى پرەزيدەنتى بولىپ سايلانۋىمەن قۇتتىقتايمىن. ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋ ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەۋدى اسىعا كۇتەمىن», دەدى ول.
دا سيلۆا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىنگى سوزىندە امازونكاداعى تروپيكالىق ورمانداردىڭ جويىلۋىنا توقتاۋ سالۋعا ۋادە بەردى. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, تروپيكالىق ورماندار قورشاعان ورتا ءۇشىن اسا ماڭىزعا يە. ويتكەنى ونداعى اعاشتار كوپ مولشەردە كومىرقىشقىل گازىن ءسىڭىرىپ, وتتەگى ءبولىپ, جەردىڭ تەرەڭ تىنىستاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
«برازيليا كليمات داعدارىسىنا قارسى كۇرەستە, بۇكىل بيومدى, اسىرەسە امازونكا ورمانىن قورعاۋدا ءوزىنىڭ جەتەكشى ءرولىن قالپىنا كەلتىرۋگە دايىن», دەدى لۋلا.
دا سيلۆانىڭ مەملەكەت باسقارۋىنا قۋانعانداردىڭ ارتۋىنا مىنا ماسەلە اسەر ەتىپ وتىر. ج.بولسونارۋ بيلىك قۇرعان ءتورت جىلىندا امازونكاداعى جاعدايعا الاڭداعان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ارەكەتىن برازيليانىڭ اۋماقتىق ەگەمەندىگىنە قول سۇعۋ رەتىندە قاراستىردى. ول امازونكا اتىرابىنداعى ورماندار مەن وندا مەكەندەگەن بايىرعى تايپالارعا قول سۇقپاۋ جونىندەگى شەكتەۋدىڭ كۇشىن جويدى. سونىڭ سالدارىنان مالشىلار, اعاش كەسۋشىلەر مەن كەنشىلەر ورماندى القاپتاردى وتاۋعا كىرىستى.
لۋلا ەل باسقارعان 2003-2010 جىلدارى برازيليادا ورمانداردىڭ جويىلۋى كۇرت ازايعان ەدى. جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنت قورعالاتىن اۋماقتاردى كەڭەيتۋگە جانە پوليتسيانىڭ قۇزىرەتىن كۇشەيتۋگە ۋادە بەرىپ وتىر. جوسپار بويىنشا, مۇنداي قادام ورمانداردى كەسۋدى 89 پايىزعا قىسقارتۋى مۇمكىن.
«بايىرعى تايپانىڭ ۇرپاعى قورشاعان ورتا جىرتقىشتارىنىڭ اشكوزدىگى سالدارىنان جويىلعان كەزدە, ونىمەن بىرگە ادامزاتتىڭ ءبىر بولىگى ولەدى. سوندىقتان ءبىز امازونكانى باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى قالپىنا كەلتىرەمىز. كەز كەلگەن زاڭسىز ارەكەتپەن كۇرەسەمىز», دەيدى لۋلا.
سونىمەن قاتار لۋلا دا سيلۆانىڭ كەلۋىمەن ءبىراز ۋاقىت توقتاپ قالعان كەلىسىمدى قايتا جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بار. 2019 جىلى ەۋروپالىق وداق پەن Mercosur ۇيىمى اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلعان ەدى. قۇجات تولىقتاي كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن تاراپتار ونى راتيفيكاتسيالاۋى قاجەت.
قۇرامىنا ارگەنتينا, برازيليا, پاراگۆاي جانە ۋرۋگۆاي كىرەتىن Mercosur لاتىن امەريكاسىنداعى ەڭ ۇلكەن ساۋدا ۇيىمى سانالادى. ونىڭ جىلدىق ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 2,2 تريلليون دوللاردى قۇرايدى. وسىنداي ۇلكەن ۇيىممەن كەلىسىمنىڭ جۇزەگە اسپاۋىنا «كىنالى» – امازونكا ورماندارى. ج.بولسونارۋ پرەزيدەنتتىككە كەلگەننەن سوڭ برازيلياداعى ورمانداردىڭ كەسىلۋى كۇرت ارتقان ەدى. وسىعان بايلانىستى ەۋروپالىق وداقتىڭ ەلدەرى قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاماستان بۇرىن برازيليا ۇكىمەتىنەن امازونكا اتىرابىن ساقتاپ قالۋ تۋرالى كەپىل بەرۋدى تالاپ ەتتى. بىراق بۇعان ج.بولسونارۋ اسىققان جوق. ەندى لۋلا دا سيلۆانىڭ قىزمەتكە كەلۋىمەن بۇل ماسەلە شەشىلۋگە ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە, برازيليا ءۇشىن ەۋروپالىق وداق تا ماڭىزعا يە. قارت قۇرلىقتان لاتىن امەريكاسىنا كەلەتىن تاۋارلار جالپى يمپورتتىڭ 18,3 پايىزىن قۇرايدى.