قازىناعا قايتارىلعان قارجى

كۇنى كەشە ەكونوميكالىق رەسۋرس­تاردى زاڭسىز شوعىرلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدوم­ستۆوارالىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جينالىستا كوميسسيا جۇمىسىنىڭ سوڭعى بەس ايىنداعى ناتيجەلەرى جاريالاندى.

ەستەرىڭىزدە بولسا, ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭسىز شوعىرلانۋىنا قارسى كوميسسيا پرەزيدەنت جارلىعىمەن بيىل 5 ماۋسىمدا قۇرىلعان ەدى. كوميس­سيانىڭ باستى ماقساتى – زاڭسىز جىلىس­تا­تىلعان قاراجاتتى ەلگە قايتارۋ. مەملەكەت باسشىسى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىندا حالىقتان ۇرلانعان اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋدىڭ ماڭىزىن «ادىلدىك ورناتۋ» دەپ ايشىقتاپ بەردى.

زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىن اشقان باس پروكۋرور پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىن تاعى ءبىر ەسكە سالىپ ءوتتى. «مەملەكەت باسشىسى كوميسسيا ەرە­جەسىن بەكىتىپ, ءبىزدىڭ الدىمىزعا ناقتى جانە ايقىن تاپسىرمالاردى بەلگىلەپ بەردى. وسى ۋاقىت ىشىندە بىرلەسكەن جۇمىس ناتي­جەسىندە, زاڭسىز الىنعان بىرقاتار اكتيۆتەر مەملەكەتكە قايتارىلدى. قايتا­رىلعان قارجىنىڭ جالپى سوماسى 630 ملرد تەڭگەدەن اسادى. بۇل قىلمىستىق ىستەردىڭ, پروكۋرورلىق تالاپ قويۋلاردىڭ جانە باسقا دا قابىلدانعان شارالاردىڭ ناقتى ناتيجەسى», دەدى ب.اسىلوۆ.

باس پروكۋروردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلدە جانە شەتەلدەردە جاسىرىلعان زاڭسىز اكتيۆتەردى انىقتاۋعا بەل شەشە كىرىسكەن كوميسسيا كەشە عانا قۇنى 230 ملن دوللار بولاتىن زەرگەرلىك بۇيىمدار مەن اسىل تاستاردى ەلگە قايتارعان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل قىمبات بۇيىم مەن تاس­تاردىڭ بارلىعى الىس شەتەلدەن الىنعان. سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, مەملەكەت كىرىسىنە اينال­دى­­رىلعان ەكسكليۋزيۆتى اسىل تاستار مەن زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ ءبىرازى قايرات ساتىبالدى ۇلىنا تيەسىلى بولعان. سو­نى­­­مەن قاتار ق.ساتىبالدى ۇلىنىڭ شە­تەل­دىك باعالى قاعازدارعا 300 ملن اقش دوللارىن سالۋ فاكتىسى انىق­تا­لىپ وتىر. بۇل قارجى دا جاقىن ارادا قازاقستان بيۋدجەتىنە تۇسەدى. قازىرگى تاڭدا وسى باعالى قاعازداردى شەتەلدەن قايتارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال باس پروكۋراتۋرا ۇسىنعان دەرەكتەرگە قاراعاندا كوميسسيا جۇمىسى ايا­سىن­دا شەتەلدەن 400 ملن دوللار قاي­تا­رىلعان.

«سونىمەن قاتار كەدەن سالاسىندا زاڭ تالاپتارىن بۇزىپ جۇمىس ىستەگەن 10 كومپانيادان 57 ملرد تەڭگەنى بيۋدجەتكە وندىردىك. پروكۋرورلار 13,5 ميلليارد تەڭگەگە 13 تالاپ قويۋدى سوتقا جولدادى. جوعارعى سوتقا وليگو­پو­ليا پايداسىنا قابىلدانعان سوت شەشىم­دە­رىن بۇزۋ تۋرالى 23 پروكۋرورلىق نا­رازىلىق بەردىك. ولاردىڭ 16-سى قانا­عات­تاندىرىلدى, قالعاندارىن قاراۋ نا­تي­جەسىندە بيۋدجەت تاعى ونداعان ميلليارد تەڭگەگە تولىعادى», دەپ مالىمدەدى ب.اسىلوۆ جيىندا.

ء«بىرشاما اياقتالعان جانە ءالى دە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بار. بۇل جۇ­مىس­تاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا اك­­تيۆتەردى قايتارۋدىڭ ءاربىر شەشىمى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس قابىلدانۋدا. ما­­ڭىزدىسى – وسى شەشىمدەر ادال بيز­نەس­تىڭ قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتىرمەۋگە ءتيىس», دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا باس پروكۋرور.

ال ەكونوميكالىق رەسۋرستاردى زاڭ­سىز شوعىرلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ما­سە­لەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆو­ارا­لىق كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى زەيىن الىپبەكتىڭ حابارلاۋىنشا, قىلمىستىق ىستەردى تەرگەپ-تەكسەرۋ جانە مونو­پوليا­سىزداندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتي­جە­سىن­دە مەملەكەتكە شامامەن 595 ملرد تەڭگە وتەلگەن.

حالىققا قايتارىلعان قازىنانىڭ ىشىندە 140 مىڭ گەكتاردان استام جەر دە بار. قاداعالاۋ اكتىلەرى بويىنشا بۇل جەرلەردىڭ باعاسى 5 ملرد تەڭگە دەپ كورسەتىلگەن. كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى بۇل قايتارىلعان جەرلەردى «زاڭ­سىز بە­رىل­گەن نەمەسە نىسانالى ماق­ساتى بو­يىنشا پايدالانىلماعان», دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ز.الىپبەكتىڭ ايتۋىنشا, اقمولا وبلىسىندا پروكۋروردىڭ اكتى­لە­رى بويىنشا مەملەكەت مەنشىگىنە 67 مىڭ گەكتار جەر بەرىلمەك.

كوميسسيانىڭ ءجىتى قاداعالاۋىنا الىن­عان قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – بۇرىن ولي­گو­­­پوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ پايداسىنا شى­عارىلعان سوت شەشىمدەرى. قازىرگى تاڭدا باس پروكۋراتۋرانىڭ نارازىلىق­تا­رى بويىنشا بۇل شەشىمدەر قايتا قارالىپ جاتىر.

ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ ۇكى­­مەت اكتىلەرى مەن سوت شەشىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە وليگوپوليالاردىڭ پايداسىنا مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى جەكەشە­لەن­­دىرۋ جانە يەلىكتەن شىعارۋ تۋرالى شەشىمدەردى زەردەلەۋدى جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىن ز.الىپبەك تە راستاپ وتىر. رەسمي وكىلدىڭ ايتۋىنشا, سوت اكتى­لە­رىن زەردەلەۋ ارقىلى جەكەلەگەن جاع­دايلاردا شەشىمدەر قارجى-ونەركاسىپ توپتارىنىڭ پايداسىنا زاڭدى بۇزا وتىرىپ شىعارىلعانى انىقتالعان. «قازىرگى ۋاقىتتا باس پروكۋراتۋرا جوعارعى سوتقا وليگوپوليالاردىڭ پايداسىنا وتكەن سوت اكتىلەرىنە شامامەن 30 ملرد تەڭگە سوماسىنا 23 نارازىلىق ەنگىزدى», دەيدى بۇل جونىندە ز.الىپبەك.

وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجە­سىندە سوتتار 16 نارازىلىقتى قاناعاتتان­دىر­سا, ولاردىڭ اراسىندا مۇناي تەرمينالى مەن جەر ۋچاسكەلەرىن, سونداي-اق 15 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا ەكىن­شى دەڭگەيدەگى بانكپەن داۋ بويىنشا نارا­زىلىقتار دا بار. قازىرگى تاڭدا ولي­گار­حيالىق توپتاردىڭ باقىلاۋىن­دا­عى كومپانيالاردىڭ پايداسىنا شىعا­رىل­عان سوتتاردىڭ شەشىمدەرىن قايتا قاراۋ تۋرالى 7 نارازىلىق قارالىپ جاتىر.

قۇرامىنا قۇقىق قورعاۋ, ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار مەن ۆەدومستۆو­لار­دىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى كىرەتىن كوميسسيا وليگوپوليالاردىڭ وكىلدەرىنە قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى دە ەرەكشە باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. بۇل جونىندە كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى زەيىن الىپبەك: «كوميسسيا قىزمەتى شەڭ­بە­رىندە قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى وليگوپوليالار وكىلدەرىنىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساۋعا قاتىسى بار-جوعىنا تالدامالىق, جەدەل جانە تەرگەپ-تەكسەرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋدە. پروكۋرورلىق تەكسەرىس ناتيجەلەرى بو­يىنشا قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى ءارتۇرلى تەرىس پايدالانۋ, مەملەكەتتىك م ۇلىك پەن بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ فاك­تى­لەرى بويىنشا 12 سوتقا دەيىنگى تەر­گەپ-تەكسەرۋدى باستادى», دەپ اتاپ ءوتتى.

وسىنداي تەكسەرۋ كەزىندە كولىك-لو­گيس­تيكالىق كومپانيانىڭ قىتايمەن شەكا­راداعى كەدەن بەكەتىندە تاۋارلاردى تاسىمالداۋ نارىعىن مونوپوليالاعانى انىقتالعان. باس پايداسىن ويلاعان كوم­پانيا كارتەلدىك كەلىسىم جاساسۋ ار­قىلى قىزمەتتەرگە جوعارى باعا بەل­گى­لەپ, 4,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا مونو­پو­ليالىق تابىس تاپقان. وسى فاكت بو­يىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 221-بابى (مونوپوليالىق قىزمەت) بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ باستالدى.

ال قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى «قازترانسگاز» اق قىزمەتىنە جۇر­گى­زىل­گەن قىلمىستىق ءىس شەڭبەرىندە قۇنى 55 ملرد تەڭگە بولاتىن 2 وبەكتىنى مەم­لە­كەتتىك مەنشىككە قابىلداعان. ولار – اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز وڭدەۋ زاۋىتى جانە استانا قالاسىنداعى «بولاشاق» بيزنەس ورتالىعىنىڭ عيماراتى.

«ەكونوميكالىق رەسۋرستاردى زاڭسىز شوعىرلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسە­لە­لەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كو­ميس­سيا, سونىمەن قاتار وليگوپوليانىڭ مەنشىگىنە بەرىلگەن وبەكتىلەردى ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتتارىن جارامسىز دەپ تانۋ جانە مەملەكەتكە قايتارۋ بويىنشا جۇ­مىس­تاردى جۇرگىزۋدە», دەپ حابارلادى كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى زەيىن الىپبەك.

ونىڭ مالىمدەۋىنشە, زاڭسىز يەلىكتەن شى­عا­رىلعان وبەكتىلەردى, بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىن قايتارۋ تۋرالى 13 تالاپ قويۋ ەنگىزىلگەن. وسى ارقىلى ال­­ما­تى قالاسىنىڭ حا­لىقارالىق اۋە­جا­يىن­دا ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ, بارلار مەن مەيرامحانالاردىڭ ايماعىن زاڭسىز ساتۋ فاكتىسى انىقتالىپ وتىر. «ولار 2003 جىلى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى بولعان ۆ.حراپۋنوۆتىڭ جەكە كومپانياعا 333,7 ملن تەڭگە سوماسىندا جوق بەرەشەكتى وتەۋ ەسەبىنەن زاڭسىز بەرىلگەنى انىقتالدى. پروكۋراتۋرا اۋەجاي تەرمينالىنىڭ 1601,1 شارشى اۋماعىن الىپ جاتقان ءۇي-جايلارىنا قاتىستى قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇ­جاتتاردى زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى سوتقا تالاپ قويۋ بەردى», دەيدى ز.الىپبەك.

سونداي-اق سوتتار پروكۋراتۋرانىڭ ال­ماتى قالاسىنداعى «بارىس-4» كوتەرمە ساۋ­دا نارىعىنىڭ ۇلەسىن ساتۋ جانە ەلور­دالىق «شاپاعات» كوممۋنالدىق نا­رى­عىن جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى مامى­لەلەردى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ قويۋلارىن قاناعاتتاندىرعان. سوت اكتى­لەرى زاڭدى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن بۇل وبەكتىلەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتا­رى­لادى.

كەيبىر باسقا جەكەشەلەندىرىلگەن وبەك­تىلەر بويىنشا قابىلدانعان شە­شىم­­دەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ جالعا­سۋدا. ال 10 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا مۇ­لىكتى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى پرو­كۋراتۋرانىڭ تاعى 10 تالاپ قويۋى سوت­تاردىڭ قاراۋىندا جاتىر.

ءتۇيىن. اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ ءاربىر شەشىمى ادال بيزنەسكە ارالاسۋ جانە قىسىم جاساۋ فاكتىلەرىنە جول بەرمەي, بايىپتى جانە زاڭ تالاپتارى شەڭبەرىندە عانا قابىلدانۋعا ءتيىس. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوميسسيا الدىنا قويعان باستى تالابى. قازىر قوعام جاڭا, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدى قولدايدى. ەلدەگى ىرگەلى وزگەرىستەر مەن ساياسي رەفورمالاردىڭ ىسكە اسۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى قاعيداتى – تابىستىڭ ءادىل بولىنگەنى كەرەك. ال وسى جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا العان كوميسسيا جۇمىسىنان حالىق قۇرعاق ەسەپ پەن ءسوزدى ەمەس, جوعارىدا ايتىلعان مالىمەتتەردەگىدەي ناقتى ناتيجە كۇتەدى.