ەلەكتروندى كوممەرتسيا: تۇتىنۋشى سۇرانىسى قالاي وزگەردى؟

زەرتتەۋگە قاتىسقان رەسپوندەنتتەر اراسىندا Mechta.kz, Kaspi.kz, Sulpak, Halyk Market, قازاقستانداعى Ozon Marketplace, ForteMarket بار. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنىڭ دا­مۋىنداعى باستى ءرولدى پاندەميا كەزەڭى اتقاردى. سوعان قاراماستان كەلەر جىلدارى نارىقتاعى ءوسىم ديناميكاسى باياۋلايدى دەگەن بولجام بار. 2021 جىلدىڭ التى ايىمەن سالىستىرساق, نارىق ءوسىمى ترانزاكتسيا, ساتىلىم كولەمى بويىنشا السىرەگەن, ورتاشا چەك تەڭگەمەن 1 پايىزعا تومەندەگەن. بۇعان ەلدەگى قاڭتار وقيعاسى اسەر ەتتى دەيدى ساراپشىلار. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس تا ەلەۋلى كەسىرىن تيگىزىپ وتىر. ويتكەنى وسى وقيعا سالدارىنان جەت­كىزۋ تىزبەگى بۇزىلىپ, ترانسپورتتىق تاريف ءوسىپ, ينفلياتسيا ىرىق بەرمەي كەتتى.

تالداۋ قورىتىندىسى ءموبيلدى تەلەفون ارقىلى جاسالاتىن ساۋدانىڭ ءالى دە قارقىندى ەكەنىن بايقاتقان. 2022 جىل­دىڭ 6 ايىندا بۇكىل ساتىلىمنىڭ 93 پايىزى سمارتفون ارقىلى جاسالىپ­تى. بۇعان ءموبيل­دى قوسىمشالار مەن ماركەت­پلەيستەردىڭ بۇ­رىنعىدان دا قولايلى بولا ءتۇسۋى سەبەپ. جالپى, بولشەك ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنىڭ التى ايداعى كولەمى 501 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. 2021 جىلدىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 18 پايىزعا ءوسۋ بار. قاڭتارداعى جاپپاي نارازىلىق كەزىندە جانە ناۋرىزدا تەڭگە باعامى 500-گە جەتكەن كەزدە ونلاين ساتىلىم كولەمى كۇرت تومەندەگەن.

قازاقستانداعى Ozon Marketplace وكىل­دەرى ەلىمىزدە ەلەكتروندى ساۋدانىڭ جەدەل دامىپ جاتقانىن ايتادى.

ء«ىرى ويىنشىلاردىڭ الدىندا كوپ مىندەت تۇر. تيىسىنشە, گەوساياسي جاعداي جاڭا مۇمكىندىك پەن پەرسپەكتيۆا اشتى. بيىل Ozon قازاقستاندا ءتۇرلى سانات بويىنشا ساتىلىمنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋىن تىركەپ وتىر. ەكىنشى توقساننىڭ وزىندە Ozon-داعى قازاقستاندىق ساتۋشىلاردىڭ اينالىمى ءبىرىنشى توقسانمەن سالىستىرعاندا 6 ەسە ءوستى», دەيدى.

زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, جىلدىق وزگەرىستەردى تالداعان كەزدە

بي­ىل­عى العاشقى ءۇش ايداعى توقساندىق ءوسىمنىڭ 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن ەكەنى (13 پايىز جانە 130 پايىز) كورىنگەن. 2022 جىلدىڭ ساۋىرىنە تامان سۇرانىس قالىپقا كەلە باستاعان, الايدا ەكىنشى توقساندا نارىق كولەمى 22 پايىز دەڭگەيىندەگى بولماشى ءوسىم كورسەتكەن. ال 2020 جانە 2021 جىلدارى وسىنداي كەزەڭدە ساتىلىم كولەمى 2 ەسە ارتقان ەكەن. بۇلاي كەرى كەتۋگە ينفلياتسيا اسەرىن تيگىزدى دەيدى ساراپشىلار. جىل باسىنان ماۋسىمعا دەيىن ينفلياتسيا 10,5 پايىزعا جەتكەن. ال وسى كەزەڭدەگى ورتاشا جالاقىنىڭ كوبەيۋى 9,3 پايىز بولعان.

«ينفلياتسيا مەن جالاقى كورسەتكىش­تەرىنىڭ وزگەرۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ساتۋ كولە­مىنىڭ بۇل ءوسۋى تۇتىنۋشىلار كوبىرەك تاۋار ساتىپ الا باستاعاندىقتان ەمەس, نە­گىزىنەن باعانىڭ وسۋىنە بايلانىستى بولدى دەپ بولجاۋعا بولادى. ازاماتتار اسا قاجەتتى تاۋارلاردى عانا ساتىپ الا باس­تادى. 2022 جىلدىڭ 6 ايىندا ساتۋ كولەمى ءوسۋ قارقىنىنىڭ جالپى باياۋ­لاۋىنا قاراماستان, قازاقستاندىق بول­شەك ەلەكتروندىق كوممەرتسيا نارىعى تار­تىمدى بولىپ قالا بەرەدى, ءسويتىپ جەر­گىلىكتى جانە شەتەلدىك نارىقتا جاڭا ويىنشىلاردىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەدى», دەيدى زەرتتەۋ اۆتورلارى.

ForteMarket پايىمىنشا, قازاقستاندا ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋعا قوسىم­شا كەدەرگىلەر پايدا بولعان جوق. كاسى­بي لوگيستيكالىق, سەرۆيستىك جانە ماركە­تينگ­تىك كومپانيالار كوبىرەك كەلىپ جاتىر دەيدى.

جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ترانزاكتسيا سانى ءوسىپ, 19,3 ملن بىرلىككە جەتكەن. بىلتىردىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 19 پايىزعا كوپ.

«2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ساتىلىم 35 پايىزعا قۇلادى, ال ترانزاكتسيا نەبارى 19 پايىزعا تومەندەدى. ەكىنشى توقساندا ساتىلىم 29 پايىزعا ارتتى, ال ترانزاكتسيا نەبارى 6 پايىزدىق ءوسىم كورسەتتى. بۇل ءبىرىنشى توقساندا ورتاشا چەكتىڭ تومەندەگەنىن جانە ەكىنشى توقساندا ترانزاكتسيا ورتاشا سوماسىنىڭ كوبەيگەنىن كورسەتەدى. جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا نارىقتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ, سو­نىڭ ىشىندە ترانزاكتسيالار سانىنىڭ تومەندەۋى نارىقتىڭ قالىپتى ۇردىستەرىنە سايكەس كەلەدى. بىراق بيىلعى ءبىرىنشى توق­سانداعى ترانزاكتسيا سانىنىڭ تومەندەۋى بىل­تىردىڭ كورسەتكىشىنەن دە اسىپ تۇسە­دى (بىلتىر نەبارى 1 پايىزعا عانا تو­مەندەگەن – رەد.). بۇل تەندەنتسيانى قاڭتار وقيعاسىنان سوڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ وفلاين ساۋدا-ساتتىققا شىعا باستاۋىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى», دەلىنگەن زەرتتەۋدە.

ءوسىمنىڭ تومەندەۋىنە تاعى قوسىمشا سەبەپتەر رەتىندە – تەڭگەگە قاتىستى دوللار كۋرسىنىڭ كۇرت جوعارىلاۋى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى يمپورتىنىڭ كەنەتتەن قىس­قارۋى اتالادى. مۇنىڭ ءبارى باعانىڭ وسۋىنە, ازاماتتاردىڭ تولەم قابىلەتىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى.

Mechta.kz ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى گەوساياسي جاعداي سالدارىنان لوگيس­تيكا قىمبات ءارى كۇردەلى بولىپ كەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە اسسورتيمەنت پەن تاۋار باعا­سىنا سوققى بولىپ ءتيدى.

سونداي-اق ساراپشىلار العاشقى التى ايدى زەرتتەي كەلە, ورتاشا چەك سوماسىنىڭ 1 پايىزعا تومەندەگەنىن انىقتاعان. 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ساتۋ كولەمى ترانزاكتسيالار سانىنا قاراعاندا باياۋ قارقىنمەن ءوستى.

«ۆاليۋتا كۋرسىنىڭ قۇبىلۋى جانە قاڭتاردا ونلاين ساتىلىمنىڭ شەكتەلىپ قالۋى تولەم قابىلەتىن السىرەتىپ كەتتى. ور­­تاشا چەكتىڭ جىلدىق تومەندەۋى ەكىنشى توقساندا 5 پايىزعا جەتتى.

ال 2022 جىلدىڭ باس كەزىندە تۇتىنۋ­شىلىق سۇرانىس جانە ساتىپ الۋشىلار ءتارتىبى قالاي وزگەردى؟ بۇل سۇراققا ءار كوم­پانيا ءارتۇرلى جاۋاپ بەرەدى. Sulpak كومپانياسىنىڭ پىكىرىنشە, ساياسي جاعداي تۇتىنۋشىلىق سۇرانىسقا قاتتى اسەر ەتتى: «قاڭتارداعى جاپپاي نارازىلىق كەزىندە ساتىلىم قۇلادى. اقپانداعى دەۆالۆاتسيا بولۋى مۇمكىن دەگەن سىبىستىڭ الدىندا سۇرانىس كۇرت ارتتى, الايدا ناۋرىزداعى جاعدايدان سوڭ سۇرانىس قايتا تومەندەدى. باعانىڭ جاھاندىق ءوسۋى ساتىلىمدى 2022 جىلى اقشالاي ماندە ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەستى, بىراق تاۋار سانى تۇرعىسىنان نارىق 25 پايىزعا قىسقاردى».

Kaspi.kz تۇتىنۋشىلاردىڭ نەگىزىنەن كۇندەلىكتى قاجەتتى تاۋارلاردى ونلاين ساتىپ الا­تىنىن ايتادى. «ازىق-ت ۇلىك, ءدارىحانا, تۇر­مىستىق تاۋار, بالالار زاتتارى, سۇلۋلىق جانە دەنساۋلىق, جانۋارلارعا ارنالعان تاۋارلار كاتە­گورياسى بويىنشا تاپسىرىس 5 ەسە ءوستى», دەيدى كومپانيا وكىلدەرى.

ForteMarket پىكىرىنشە تۇرعىن ءۇي نا­رى­عىنداعى بەلسەندىلىك ازاماتتاردىڭ تۇر­مىس­تىق تەحنيكا, ەلەكترونيكا, قۇرى­لىس ماتەريالدارىن ساتىپ الۋىن ىنتا­لاندىرعان.

ء«بىز قازاقستانداعى بيزنەستى تەك 2021 جىلدىڭ سوڭىندا عانا باستادىق. بيز­نەس تۇراقتى ءوسىپ جاتىر. ەكىنشى توقسان قورى­تىندىسى بويىنشا قازاقستانداعى تاپسىرىس سانى 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ءوستى. بۇعان قازاقستاندىق ساتۋشىلاردىڭ تاۋارىنا رەسەيلىك ساتىپ الۋشىلار تاراپىنان تۋىنداعان جەدەل قارقىندى سۇرانىس سەبەپ بولدى. رەسەيلىكتەر نەگىزىنەن قازاقستاننان كومپيۋتەرگە ارنالعان كومپونەنتتەر, اۆتوموبيلگە قاجەتتى ماتەريالدار, ۇساق تۇرمىستىق تاۋارلار الدىرتادى», دەيدى قازاقستانداعى Ozon Marketplace.