ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ كىتاپحانادا وسى ۇجىمنىڭ مۇشەلەرىنىڭ كۇشىمەن دايىندالعان «قازاقستان – كوك بايراقتى نۇرلى ەل» اتتى رەسپۋبليكا كۇنىنە ارنالعان مادەني شارا ءوتتى. وعان وبلىستىڭ ارداگەرلەر القاسىنىڭ مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك جانە ۇلتتىق ۇلان قىزمەتكەرلەرى, ستۋدەنتتەر مەن كۋرسانتتار, مەكتەپ وقۋشىلارى قاتىستى.
العاش بولىپ ءسوز العان وبلىستاعى بايلانىس سالاسىنىڭ ارداگەرى, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى تىلەك ءابدىراحمانوۆ رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. الدىمەن ول الاش قايراتكەرلەرىنىڭ قازاقستاندى جەكە ەل قىلۋعا تىرىسقان قوعامدىق-ساياسي ەڭبەكتەرى تۋرالى ايتتى. «1918 جىلى 2 ساۋىردە الاشوردانىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحانوۆ, مۇشەلەرى حالەل عابباسوۆ جانە ءالىمحان ەرمەكوۆ ۇشەۋى ۆ.لەنينمەن, سودان كەيىن ۇلت ىستەرى حالىق كوميسسارى ي.ستالينمەن سويلەسەدى. قازاق اۆتونومياسى تۋرالى ماسەلەنى شەشۋدى سۇرايدى. لەنيننىڭ ءومىربايانىندا «1918 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ 2 جۇلدىزىندا لەنين مەن ستالين «الاش وردا» ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى ءا.بوكەيحانوۆپەن, ح.عابباسوۆپەن, ءا.ەرمەكوۆپەن سويلەستى», دەپ جازىلعان ەكەن. وندا اۆتونوميانىڭ شەكاراسى دا قاراستىرىلعان. ماسكەۋ الاشوردانى ۇكىمەت رەتىندە مويىنداعان جانە ولاردىڭ ۇسىنىستارىنىڭ دۇرىستىعىنا مويىن قويعان», دەدى. بەلگىلى الاشتانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تۇرسىن جۇرتباي دا وسى پىكىردى دەرەكتى قۇجاتتارمەن دالەلدەپ جازعان ەدى. اتاپ ايتقاندا, ول 1919 جىلى قازاق اۆتونومياسىنا بەرىلەتىن جەر تۋرالى ۇلتتار جونىندەگى حالىق كوميسسارياتىندا ءالىمحان ەرمەكوۆ استراحان, ورال, تورعاي, اقمولا, قىزىلجار, سەمەي, سىرداريا, كاسپي سىرتى, سامارقان, فەرعانا وبلىسى مەن گۋبەرنيالارىن قامتيتىن جالپى كولەمى 3 467 922 شارشى شاقىرىم جەردى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا بەرۋدى ۇسىنعانىن, كورسەتىلگەن جەردىڭ 81%-ىن جان سانى 5,5 ميلليون بولاتىن قازاقتار پايدالاناتىنىن, بۇل بۇكىل تۇرعىنداردىڭ 54%-ى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەنىن ايتادى. سول جينالىسقا قاتىسقان ءاليحان بوكەيحانوۆ كەيىننەن: «مەن سەن سويلەپ وتىرعاندا كوتەرىلىپ-باسىلعان جانارتاۋدىڭ ۇستىندە وتىرعانداي بولدىم. سويلەگەندەگى جالىنىڭ بەتىمدى شارپىدى», دەپ ەرمەكوۆكە ريزا بولعان ەكەن.
ەلىمىزدىڭ وسىنداي جاناشىرلارىنىڭ ەڭبەگىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك دەي كەلىپ تىلەك ءايتىم ۇلى, قازاق جەرىنىڭ ءبىر بولىگىن رەسەي فەدەراتسياسىنا قوسۋدى قالاعان اپەرباقان ن.حرۋششەۆتىڭ ساياساتىنا قارسى شىققان جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ دە ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى. «وسىنداي ارداقتىلارىمىز بولماسا قازاق جەرىنىڭ بۇگىنگى كەڭدىگى ساقتالىپ, حالقىمىزدىڭ يگىلىگىندە بولماس ەدى. سوندىقتان ولاردىڭ ەڭبەگىن ەشقاشان ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ءىسى مەن ءومىرىن جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
شىعىپ سويلەگەندەردىڭ اراسىندا بولعان بايىرعى ۇستاز قىمبات يسمانوۆا پاتريوتتىق تاربيە ماسەلەلەرىنە توقتالدى. «رەسپۋبليكا كۇنى – جاستاردى وتانشىلدىققا, مەملەكەتشىلدىككە تاربيەلەۋدىڭ ۇيىتقىسى بولۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي, وسى ماسەلەلەر بىزدە سوڭعى جىلدارى كەمشىن قالىپ بارادى. ەگەر ولار ءوزىنىڭ ءتيىستى دارەجەسىندە جۇرگىزىلسە, بالكي «قاڭتار وقيعاسىندا» ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىنا قارسى شىعۋشى جاستاردىڭ سانى دا از بولار ەدى», دەدى ول. سونىمەن بىرگە قارت ۇستاز مەملەكەتتىك گەرب پەن تۋدىڭ تۇستەرى جانە ونداعى سۋرەتتەر تۋرالى دا مۇعالىمدەردىڭ تاربيە ساعاتتارىندا تۇسىندىرمەلەرى بولمايتىندىعىن دا اتاپ ءوتتى.
سالتاناتتى جيىن ءان-كۇيمەن اجارلانىپ, جينالعانداردىڭ كوڭىلىن كوتەردى.
پەتروپاۆل