سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «ۇلتتىق مۇددە» ديالوگ الاڭىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا «ەگەمەندىك جانە قازاقستاننىڭ ساياسي-قۇقىقتىق ترانسفورماتسياسى» تاقىرىبىنا ارنالدى. جيىنعا قاتىسقان زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ساراپشىلار ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك باعىتتاعى رەفورمالاردى, ەگەمەندىگىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
وتىرىستى اشقان ماۋلەن اشىمباەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىتاۋ تورىندە وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا رەسپۋبليكا كۇنىن قالپىنا كەلتىرىپ, وعان ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىنعانىن, بۇل تاريحي شەشىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل باستاما كوپشىلىك تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, پارلامەنت ءتيىستى زاڭ قابىلدادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل بۇل كۇندى ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتىپ جاتىرمىز. سەنات جانىنداعى «ۇلتتىق مۇددە» الاڭىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى دا وسى مەرەكەنىڭ قادىر-قاسيەتىنە جانە ەل دامۋىنداعى ءمانى مەن ماڭىزىنا ارنالىپ وتىر.
جالپى, 1990 جىلدىڭ 25 قازانى ەلىمىز ءۇشىن تاريحي كۇن بولعانى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز وسى كۇننەن باستاۋ الادى دەپ ايتساق تا, ارتىق بولا قويماس. سەبەبى 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا جاريالانعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋىندا ءدال وسى ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا تۇرعانى انىق. سوندىقتان 25 قازان ءبىز ءۇشىن ازاتتىققا ۇمتىلىس جولىندا تاعدىرشەشتى ناتيجەگە قول جەتكىزگەن كۇن رەتىندە قادىرلى.
مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلداۋ – ەلىمىزدىڭ ەركىندىك جولىنداعى اسا ماڭىزدى جۇيەلەنگەن ساياسي-قۇقىقتىق قادامى بولدى. وسى رەتتە بۇل قۇجاتتىڭ وڭايلىقپەن قابىلدانباعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. سول كەزدەگى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارى قۇجاتتىڭ ءار تارماعىنا, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق مۇددەگە قاتىستى تۇستارعا باسا ءمان بەردى. ولاردى قورعاۋ ءۇشىن قىزۋ تالقىلاۋلار بولعانى دا بەلگىلى», دەدى م.اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسى دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىن عاسىرلار بويى قولىنا تىزگىن تيمەگەن ەلدىڭ ءوز تاعدىرىن ءوزى ايقىندايتىن دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنىڭ بەلگىسىنە بالادى. اتالعان قۇجاتقا سايكەس قازاقستان ءوزىن حالىقارالىق قۇقىقتىڭ دەربەس سۋبەكتىسى رەتىندە بەكىتتى.
«قۇجاتتا ەل تەرريتورياسىنىڭ تۇتاستىعى, وعان قول سۇعىلمايتىندىعى تۋرالى ستراتەگيالىق نورما ناقتى بەلگىلەندى. سونداي-اق ەلىمىز دەموكراتيالىق قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جولىمەن جۇرەتىنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار دەكلاراتسيا وركەنيەتتى بيلىك جۇيەسىنە كوشۋدىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى. وسىلايشا تۇڭعىش رەت بىزدە بيلىكتىڭ ءۇش تارماعى پايدا بولدى. ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتىپ, مەملەكەتتىلىگىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن بۇل اسا ماڭىزدى قادام بولعانى ءسوزسىز. مۇنىڭ بارلىعى تاۋەلسىز ەل بولۋعا دەگەن ناقتى ءارى باتىل ۇمتىلىس ەكەنى انىق.
سوندىقتان ءبىز تاۋەلسىزدىك تۋرالى ايتقاندا, ونىڭ نەگىزى بولعان دەكلاراتسيانىڭ ءرولى مەن ماڭىزىنا ءاردايىم باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا رەسپۋبليكا كۇنىن ۇلتتىق مەرەكەگە اينالدىرۋ – تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ سالتاناتى دەپ سانايمىز. سول ارقىلى ءبىز تاريحىمىزعا وبەكتيۆتى كوزقاراس قالىپتاستىرامىز. الدىڭعى بۋىننىڭ ەركىندىككە دەگەن ۇمتىلىسىنا لايىقتى باعا بەرە الامىز. سول سەبەپتى, ءبىز بۇل كۇننىڭ ءمانىن جالپىعا تۇسىندىرۋگە مىندەتتىمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى ەلىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ ءرولى الاسارمايتىنىنا, بۇل داتانىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىمىز بەن تاريحىمىزداعى ماڭىزى زور ەكەنىنە توقتالدى.
«جەلتوقسان – حالقىمىز ءۇشىن قاسيەتتى ءارى قاستەرلى اي. الاش ۇكىمەتى ەركىندىككە ۇمتىلىپ, وسى ايدا اۆتونوميا جاريالادى. ەگەمەندىك جولىنداعى ۇلتتىق رۋحتىڭ سيمۆولىنا اينالعان 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىن دە ەل جادىنان ءوشىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك كۇنىندە ءبىز كوبىنە تاريحقا ءۇڭىلىپ, ودان تاعىلىم الۋعا ءمان بەرەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
ءوز سوزىندە ماۋلەن اشىمباەۆ قازىرگى الەمدىك احۋالعا نازار اۋدارىپ, بۇگىنگىدەي شيەلەنىستى جاعدايدا ەلدىگىمىزدى نىعايتۋ ءبىزدىڭ ەڭ باستى ماقساتىمىز ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا ارنالعان اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن جانە بۇگىندە قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقانىن اتاپ ءوتتى.
«بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگى ارتىپ, ەسەپتىلىك پەن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى وزگەرىستەر ورىن الۋدا. كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلادى. ادام قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ مارتەبەسى دە بۇرىن بولماعان دەڭگەيگە كوتەرىلۋدە. بۇل باعىتتا پارلامەنت سەناتى جۇرتشىلىقپەن تۇراقتى تۇردە كەزدەسىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قولداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەسىپ جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرا بەرەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىسقا سەناتورلارمەن بىرگە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قۋانىش سۇلتانوۆ, ومىرزاق وزعانباەۆ, سەناتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بىرعانىم ءايتىموۆا, پروفەسسور نينا كايۋپوۆا, قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا جولدىبالينا, پارلامەنت سەناتى جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى جانە باسقا دا بىرقاتار ساراپشىلار قاتىستى.