ولەڭگە دە سىيمايتىن دۇنيە كوپ ەكەن; جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىر كەزەكتى قۇرىلتايىندا ءجارىسسوز تامامدالىپ, ەل باسقارما مۇشەلەرىنىڭ سايلاۋ قورىتىندىسىن كۇتىپ, گۋ-گۋ اڭگىمە دۇرىلدەي باستاعاندا شەراعام: «قارقارالىدان كەلگەن اقسۇڭقار ۇلى, قايداسىڭ؟ «قاسقىردىڭ مونولوگىن» وقىشى؟ مىنالار يتشىلەپ كەتتى عوي؟!» دەپ ەدى!
قاسقىردىڭ مونولوگى
جەك كورەم ءيتتى!
الىسىپ جۇرەم,
شابىسىپ جۇرەم!
قاعىنىپ...
سايىن دالانىڭ تاعىسىمىن – مەن,
نە دەگەن عاجاپ – تاعىلىق!
شاۋىپ تۇسەمىن!
كۇش اعىسىمدى سىيعىزا الماي ىشىمە.
ادامنىڭ الماس پىشاعى سىندى
ىرزامىن ازۋ تىسىمە!
قاسقىر – بابالار!
بار ۇلىستاردىڭ
مازاسىن الىپ مانادان –
يتتەرمەن بولعان قاندى ۇرىستاردىڭ
ءيىسىن سەزەم دالادان.
قاڭقۋ ءسوز جۇرەك كەگىن ۇرلەيدى
قورلىق – قارعىسقا بارابار.
بىزبەنەن ءيتتىڭ تەگى ءبىر دەيدى...
راس پا قاسقىر – بابالار؟!
ولەكسە ءۇشىن ج ۇلىسقان بولساق
ءومىرى بىتپەي كەگىمىز,
يتتەرمەن بىرگە تۋىسقان بولساق
نە بولدى – اتا تەگىمىز؟!
الا توبەتتىڭ استىندا قالار
كۇن تۋعانى ما اقىرى...
نەگە ۇندەمەيسىڭدەر, قاسقىر –
بابالار,
قاعىنىپ كەتكەن جاتىرى؟!
نەگە ۇندەمەيسىڭدەر؟
ۇرلىق ءتۇن ەدى:
جاتقانىم مىناۋ – جاۋ ءىشى.
اسپاننىڭ استىن دۇرلىكتىرەدى
ۇرگەن يتتەردىڭ داۋىسى...
-2-
ءالى ەسىمدە, قاسىمنىڭ قارقارالىداعى 80 جىلدىق تويىنا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆ باستاعان مەملەكەت, قوعام قايراتكەرلەرى, اقىن-جازۋشىلار كەلدى. قارقارالىنىڭ اكىمى «قاسىم تۋرالى ءسوزدى» مەن ايتۋىم كەرەك! ەگىندىبۇلاقتا تاتتىمبەت تۋرالى باياندامانى سول اۋداننىڭ اكىمى جاسادى عوي؟» دەپ وتىر ەكەن, نۇراعام (ن.ورازبەك ول كەزدە و كىسى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى) «سەن قاسىم جونىندە نەڭدى ايتاسىڭ؟ 100 ساۋلىقتان قانشا قوزى العانىڭدى ايتاسىڭ با؟!» دەپ بەتىن قايتارىپ تاستاعان. نۇراعامنىڭ ۇسىنىسىمەن مەن سوندا بايانداما جاساپ ەدىم. قارقارالىنىڭ وكپە تۇسىنان ايتىلعان قاسىم تۋرالى ءسوز تىڭدارمان مەن كورەرمەننىڭ كوكەيىنە قونا كەتتى. قاسىمنىڭ باۋىرىندا وسكەن عافەكەڭنىڭ ءوزى ءسۇيسىنىپ: «ەي, سەرىك! سەن قاسىمعا بولاشاقتىڭ كوزىمەن قاراپ, وردالى وي ايتتىڭ عوي؟ قاسكەڭە زامانداستارىنىڭ كوزىمەن قاراپ, مەن دە ءبىراز اتالى ءسوز ايتقام!» دەدى.
قارقارالىنىڭ تاڭعاجايىپ باۋرايى – اۋەلەگەن ءان مەن كۇي, استاتوك داستارقان, شالقىعان شاراپ... نۇراعاڭ – قاسىمدا, قايدا بارساق, – ءىلتيفات پەن قۇرمەت! نۇراعام : «مەن وزەكەڭە سەرىكتىڭ قاسىندا بولايىن, ءسىزدىڭ قاسىڭىزدا مەنسىز دە اكىم-قارالار كوپ قوي؟» – دەگەم. بۇگىنگى قاسىم تۋرالى لەبىزىڭە ءسۇيسىنىپ قاسىڭدا ءجۇرمىن عوي!» دەپ قويادى. تۇسكە قاراي: «ايتپاقشى... سەن جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسىسىڭ عوي؟ جازۋشىلارىڭا كىرىپ, شىعىپ, سالەم بەرمەيسىڭ بە؟» دەگەن.
كىرىپ كەلسەك, شەراعاڭ كوڭىلدى ەكەن, بوساعانى ەندى اتتاعان ءبىزدى داستارقانعا وزدىرماي: «ۋا, اقسۇڭقار ۇلى! «قاسقىردىڭ مونولوگىن وقى!» – دەگەنى. جاتقا بىلەتىن ولەڭىمدى ەسىمە تۇسىرە الماي, مەلشيىپ مەن تۇرمىن بوساعادا. «جەك كورەم ءيتتى!..» – دەيمىن, – ارجاعى ەسىمە تۇسپەيدى! «جەك كورەم ءيتتى!...»
ء«اي! سول يتتەرىڭنىڭ ىشىندە ءبىز جوقپىز با ءوزى؟ سونى ايتشى؟!» دەدى شەراعام – مەنىڭ ءحالىمدى ءتۇسىنىپ! ء«سىز جوقسىز عوي, شەراعا...» دەدىم ساسقانىمنان... ءتىلىم كۇرمەلىپ... «ە, وندا تورگە شىق! دەدى شەراعام, – قالعانىن ەسىڭە تۇسكەندە وقىرسىڭ...»
شەراعام سول قاسىم تۋرالى ءسوزدى ءوزى سۇراتىپ الىپ, «ەگەمەننىڭ» ءبىر بەتىنە جارقىراتىپ شىعارىپ ەدى.
كەيىن ول «ادام دارىگەرى ادام كەسەلىن ەمدەيدى دەپ جازىپ ەدى, – ءبىر كىسىنى, ەكى كىسىنى, كوپ كىسىنى... ال اقىن, ەگەر ول اقىن بولسا, ول شىن اقىن بولسا, بۇكىل ادامزاتتى ەمدەيدى. سونداي ناعىز اقىنداردىڭ ءبىرى – قاسيەتتى قىزىلاراي تاۋىندا تۋعان سەرىك اقسۇڭقار ۇلى» دەپ جازدى (شەرحان مۇرتازا, «ەگەمەن قازاقستان», 2000 ج. 29.03.).
قايران, شەراعام... ارىستانداي اقىرىپ, و دا كەتتى مىنا جارىق دۇنيەدەن! الاشىنا ايتپاعان ءسوزى قالمادى! ارعى-بەرگىنى اقتارىپ-تەڭكەرىپ, اقىرىپ, اشىنىپ, ءبارىن ايتتى. «ەلىم, ساعان ايتام, ەلباسى, سەن دە تىڭدا» دەپ ايتتى! بىراق ەلباسى تىڭداعان جوق ونى...
الاشتىڭ ارىستانى... بورىدەن –
ءبورىلىنىڭ بايراعىنان,
اتا جاۋ سەسكەنەتىن ايبارىنان!
جاسىننىڭ وتى لاۋلاپ تۇرۋشى ەدى, –
شاعىلعان كۇنگە التىن ايدارىنان...
حوش, قاراورمانىمنىڭ ارىستانى!
(الاشتىڭ قاي جاۋىمەن الىسپادى؟).
كەلمەسكە و دا كەتىپ, ەندى بىزگە
زامانى ارىستاننىڭ الىستادى...
قويان دا, تۇلكى دە ەندى بي بولادى.
ءبىزدىڭ مي سول نە ايتسا يلانادى.
... ارىستان گۇرىلدەيدى تۇسىمىزدە,
ول – ءبىزدى يت پەن قۇسقا قيماعانى.
كوز جاسى ومىراۋدا تارامدالعان, –
اكەڭ دە قالعان ءوستىپ, اناڭ قالعان;
الاشتىڭ ارىستارى كەتكەن كەزدە,
وسىنداي الماعايىپ زامان بولعان.
زامانى ارىستاردىڭ الىستادى,
جاعىمىز, قول دا تۇر ما قارىسقالى؟
قاراورمان قالدى بىزدە, قايتەم ەندى,
يەسى كوزدەن ۇشقان – ارىستانى...
سەرىك اقسۇڭقار ۇلى,
اقىن