ابىرويى اسقاق ۇستاز

«اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باس, ەڭبە­گىڭ كەتپەس دالاعا, ۇستازدىق قىلعان جالىقپاس, ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەپ حاكىم اباي جىرلاعانداي, شəمشا كوپ­بايقىزى ەڭبەك جولىن قاراپا­يىم اۋىل مۇعالىمىنەن باستاپ, ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەت-قارىمىنىڭ ارقا­سىندا مەملەكەت­تىك قىزمەتتىڭ سان ءتۇرلى سالاسىن­دا ابىرويلى ەڭبەك ەتتى. ءار جىلدارى مەكتەپ ديرەكتورى, الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتى­نىڭ حات­شىسى, ءبىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارى, قازاقستاننىڭ قىر­عىز­ستانداعى ەلشىلىگىنىڭ ءبىرىنشى حات­شىسى, الماتى وبلىسى ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەت­تە­رىن اتقاردى. مينيستر كەزىندە ءبىلىم مەن عىلىم كوشىن العا جىلجىتىپ, باسەكەگە قابىلەتتى قوعام قا­لىپتاستىرۋدا مول ۇلەس قوستى. سەنات دەپۋ­تاتى بولعان تۇستا دا وتان­دىق زاڭ­نا­مانى جەتىلدىرۋگە اتسا­لىستى. قا­زاق مەملەكەتتىك قىزدار پەدا­گو­گي­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەتىندە رەك­تور بولعان ­جىلدارى قازاق قىز­دارىنا باعىت-باعدار بەرۋدە ايانباي تەر توكتى.

شəمشا بەركىمباەۆا قازاق مەك­تەپتەرىن دامىتۋعا, اۋىلدان شىق­قان دارىندى بالالاردى, əسىرەسە بۇرىنعى «قازاق-تۇرىك ليتسەيى» اتان­عان, بۇگىنگى ء«بىلىم-يننوۆا­تسيا» لي­تسەيلەرىن قولداپ, جاس ورەندەردىڭ ءبىلىم الۋىنا وراسان ۇلەس قوستى. وسى اسىل مۇرات جولىندا ايانباي تەر توككەن ارداقتى ۇستازدىڭ ەڭبەگى مەن ەسىمىن ارداقتاۋ ماقساتىندا الماتى قالاسىنداعى دارىندى قىز بالا­لار­عا ارنالعان ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ قۇرىلتايشىلارى اتالعان وقۋ ورنىنا شəمشا بەركىمباەۆانىڭ ەسىمىن بەرۋگە شەشىم قابىلدادى. ليتسەي دە ۇكىلى ءۇمىتتى اقتاپ, سوڭعى 5 جىلدا 88 تۇلەگى الپاۋىت شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلدانىپ, 105 وقۋشى «التىن بەلگى» يەگەرى اتانعان. 2021 جىلدان ەڭ ۇزدىك 100 وليمپيادالىق مەكتەپتىڭ قۇرامىنا ەنىپ, 26-ورىندا تۇر.

– مەن اۋەلى وسى شاراعا پرە­زيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ سالەمىن جەتكىزۋگە ارنايى كە­لىپ وتىرمىن, – دەدى قازاقستان پرە­زي­دەنتىنىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتار­باەۆ. – پرەزيدەنتىمىز كەزىندە ءشامشا كوپ­­­باي­قىزىنىڭ قازاسىنا قاتىستى مار­قۇمنىڭ ۇستازدىق ­جولىنان باس­تاپ وتە بيىك مارتەبەگە جەتىپ, ەلدىڭ دامۋىنا, قوعامنىڭ كەمەلدەنۋىنە ۇلەس قوس­قان تۇلعا ەكەنىن ايتىپ, كوڭىل ايتقان بو­لاتىن. بۇگىن مەكتەپ قۇرىلتايشى­لا­رى­نىڭ ۇيعارىمىمەن الماتىدا­عى دارىندى قىز بالالارعا ارنالعان ليتسەي-ينتەرناتقا ەسىمىن بەرگەنىنە ءبارىمىز قۋانىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن مەكتەپ تاريحىنا ۇڭىلسەك, اتالعان مەكتەپتىڭ ىرگەسىن قالاعانداردىڭ ءبىرى – ءشامشا كوپبايقىزى بولاتىن. سوندىقتان بۇگىندە الەمدەگى وزىق ءجۇز مەكتەپتىڭ قاتارىنا ەنگەن اتالعان وقۋ ورنىنىڭ سول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالۋى زاڭدىلىق جانە كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت دەپ بىلەمىز. ءشامشا كوپبايقىزى ەسىمىن اتاعاندا ءبىز ادال­دىق پەن تازالىقتى بىردەن اڭعا­رامىز. ويتكەنى ول كىسى ءومىر بويى ەلىنە, مەملەكەتىنە ادال قىزمەت ەتتى. ادالدىق, تازالىق قاسيەتى­نەن ەش­قا­شان اينىعان ەمەس. بۇل قازىرگى زامان­دا كوپتەگەن ازا­مات­ىمىزدىڭ بو­يىنان تابىلا بەر­مەيتىن قاسيەت. سوندىقتان بۇگىنگى ءىس-شارا ءشامشا بەركىمباەۆانى ەسكە الۋ كۇنى عانا ەمەس, ادالدىق پەن تازالىقتى تۋ ەتكەن ەستە قالاتىن كۇن دەپ ەسەپتەيمىز.

بەسىگىن قاسيەتتى الاتاۋى تەربەت­كەن, جەر ءجانناتى جەتىسۋىنان ءنار الىپ, اتا-اناسىنىڭ ءتالىم-تار­بيە­سى­نە سۋسىنداپ, سۇيىسپەن­شى­لىگىنە بو­لەن­گەن ءشامشا كوپبايقىزى جاس ما­مان رەتىن­دە وزىنە تاپسىرىلعان مىن­دەتتەردى ادال اتقارىپ, مىنەزىنەن دە, ءجۇرىس-تۇرىسىنان دا بەكزاتتىق بولمى­سىن بايقاتتى. ەلىم, جەرىم دەگەن ازامات دارەجەسىندەگى تۇلعاعا اينالدى. كوكىرەگى ساۋلەلى, جىگەرىن نامىسپەن قايراعان قايراتتى جان جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە ادى­لەتتىلىك جولىندا قاسقايىپ تۇردى. قايىسپادى, قايتپادى, قىزمەت ءۇشىن ەشكىمگە باسىن يمەدى. «ەگەر جاستارعا وسىنداي قيانات كورسەتىلىپ جاتسا, ونداي جەردەن مەن كەتتىم» دەپ, قايتادان مەكتەپكە ورالىپ, ۇستاز­دىق قىزمەتىن جالعاستىردى. كەيىن­نەن مينيستر بولىپ, مەكتەپ پەن مينيسترلىكتىڭ اراسىن جالعادى. اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ دامۋىنا بارىن سالدى, جانىن سالدى. قازاق مەكتەبىنىڭ باعىن اشتى. ول كىسى رەسمي لاۋازىمدى قىزمەتتەردەن كەتسە دە, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ ۇلكەن جان­اشىرى, تىلەكشىسى بولىپ وتىردى. ەڭ ءبىر اتاپ ايتارلىعى, ول كىسىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى دا, كيىم كيىسى دە, سويلەگەن ءسوزى ونەگە بولاتىنداي تۇلا بويى تۇتاس ناعىز ۇلاعاتتى ۇستاز ەدى.

ءىس-شارا بارىسىندا ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ش.بەركىمباەۆا اتىنداعى قىزدار ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى پانەل گۋل مىرزا ليتسەيدىڭ 1993 جىلى سول كەزدەگى تۇركيا مەن قازاقستان باس­شى­لارىنىڭ كەلىسىمىمەن نەگىزى قالان­عانىن, ءشامشا بەركىمباەۆا مي­نيستر بولعان كەزىندە قازاق-تۇ­رىك ليتسەيلەرىنىڭ اشىلۋىنا كوپ كو­مەك كورسەتكەنىن, ليتسەيدىڭ جالپىادام­­زاتتىق, سونداي-اق ۇلتتىق قۇندى­لىق­تارعا نەگىزدەلگەنىن, سونى­­مەن قاتار وقۋ ورنىنىڭ قول جەت­كىزگەن جەتىس­تىك­تەرىن ماقتا­نىش­پەن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق ء«شامشا اپايدىڭ ارمانى – اۋىل مەن قالا بالاسىنىڭ اراسىندا الشاقتىق بولماۋىن, بالا­لاردىڭ حالىقارالىق ءبىلىم الۋدى كوكسەگەنىن جەتكىزگەن الماتى قا­لا­سى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءلاززات جىلقىباەۆا, ءشامشا كوپ­بايقىزىنىڭ جەرلەستەرى اتىنان ءسوز العان الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايجان نۇردىلداقىزى, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىن جەت­كىزىپ, ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ قازاق ۇلتتىق قىز­دار پەداگوگيكا­­لىق ۋنيۆەرسيتەتىن باس­قارعان تۇستاعى ەرەكشە ەڭبەگى تۋرالى ايتقان اتال­عان وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى گۇلميرا قاناي, قازۇۋ-دىڭ رەكتورى ج.تۇيمەباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ, تىلەگىن بىلدىرگەن قازۇۋ-دىڭ پرورەكتورى حايدار تاسىبەكوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇپۋ رەكتورى دارحان ءبىلالوۆ, س.دەميرەل اتىنداعى ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ رەكتورى ءالىمجان يگەن­باەۆ­تار ءشامشا كوپ­باي­قىزىنىڭ بۇكىل سانالى عۇمى­رىن جاس ۇرپاق تاربيەسىنە, ۇلت مۇددەسىنە, ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا ارناعان شىن مانىندەگى زيالى دا, پاراساتتى جان بولعانىنا توقتالدى.

ۇلتتىڭ ۇپايىن تۇگەندەپ, رۋحا­نياتتىڭ كوشىن باستاپ جۇرگەن ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ ادامي قاسيە­تىنىڭ دە ەرەكشە بولعانىن اكا­­دەميك اسقار جۇمادىلداەۆ, جازۋ­شى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى, ء«شام­شا كوپبايقىزىنا الماتى قالا­سىنان كوشەنىڭ اتىن, تۋعان جەرى قارا­ساي ­اۋدانىندا مەكتەپتىڭ اتىن بەرۋ­دى دە ويلاسۋ كەرەكتىگىن» العا تارت­قان ارداگەر اسكەربەك اباەۆ, جازۋ­شى نۇرداۋلەت اقىشەۆ, ءومىر بويى سىي­لاسىپ وت­كەن قۇربىلارى, ۇلاعاتتى ۇستازدار ءدىلداش بيتۋوۆا, روزا كيىكبايقىزى تاعىلىمدى ەستە­لىكتەرىمەن ءبولىستى.

– سونگەن جۇلدىزدىڭ جارى­عى مىڭ­داعان جىلعا جەتەدى. ءبىزدىڭ ءشامشا دا قازاق قىزدارىنىڭ ىشىن­دەگى جارىق جۇلدىزدىڭ بىرەۋى عانا ەمەس, بىرەگەيى ەدى, – دەدى جازۋشى زەينەپ احمەتوۆا. – كەزدەيسوق ەش­تەڭە بولمايدى ەكەن, وسى مەكتەپكە ىزگىلىكتى ءىس-شارا وتكىزۋگە تالاي رەت بىرگە كەلىپ ەدىك. بۇگىن سول ادال ەڭبەگى, شىنايى ىستەگەن جۇمىسىنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلىپ, ءوزى جوق بولسا دا الدىنان شىعىپ وتىر. ءشامشا – ەسىمى ءيسى قازاققا ورتاق باتىر اتاسىنان باتا الىپ, كوزىن كورگەن كىسى. بايلىقتىڭ ەڭ ۇلكەنى كىتاپ. سوندىقتان ءشامشانىڭ اتىنا بەرىلىپ جاتقان يگىلىكتى ىسكە قازاق­شالاپ بايعازى اكەلدىم. ول باتىر اتامىزدىڭ قازاقشا, ورىسشا كىتاپتارى جانە اعالى-قارىنداس بولىپ جاقسى سىيلاسىپ, باقىتجان مومىش ۇلىنىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە ءشامشا تۋرالى جازىپ, ونى ءوزى وقىپ, راحمەتىن بىلدىرگەن باكەڭنىڭ دە كىتابىن الىپ كەلدىم.

شارا بارىسىندا ءشامشا بەر­كىم­باەۆا اتىنداعى الماتى قىزدار ليتسەيىنىڭ رەسمي تاقتايشاسىنىڭ شىمىلدىعى اشىلىپ, قۇرمەتتى قو­ناقتار ليتسەيدىڭ كىرەبەرىس دالىزىندە عيبراتتى عۇمىر كەشكەن ۇلاعاتتى جاننىڭ تىرشىلىگىندە ءوزى تۇتىنعان زاتتارى ءھام قايراتكەردىڭ سانالى ومىرىندە مەملەكەتتىك دارەجەدە العان ماراپاتتارى, جەكە ءوزى تۋرالى مالىمەتتەر توپتاستىرىلعان ارنايى بۇرىشتى تاماشالادى.

«بۇل – وتاندىق ءبىلىم سالاسىندا ءوزىنىڭ ادال ەڭبەگىمەن ۇلتقا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇلگىسىن جاساعان ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيجاسىنا ارنالعان يگى ءىس-شارانىڭ باس­­تاماسى. ءشامشا اپايىمىزدى ءار ۋاقىت­تا جادىمىزدا ساقتاپ, ول كىسىنىڭ «قازاق­تىڭ قىزى قانداي بولۋى قاجەت, قالاي ەڭبەك ەتۋ كەرەك» دەگەن ماقسا­تىن ءارى قاراي جالعاستىرادى دەگەن نيەتپەن ءىس-شارانى ۇيىمداستى­رىپ وتىرمىز. جۇرەگى ۇلت دەپ سوققان ءشامشا اپاي̆دىڭ ءومىر جولى قازاق­تىڭ بار­شا قىزدارىنا ۇلگى بولا بەرمەك», – دەدى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ­حا­لىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ پرە­زيدەنتى دارحان ەرماحان ۇلى.

قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن وقۋ-ادىستەمەلىك «قادام» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى دا وسى سالتاناتتى جيىن اياسىندا ءوتتى.

تاعىلىمدىق ءىس-شارا بارىسىندا ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ جار­قىن بەينەسىن ەسكە الۋ ماقساتىندا ار­نايى دايىندالعان بەينەفيلم كور­سەتىلىپ, ليتسەيدە بىلىممەن قاتار ونەر­دى تەڭدەي الىپ جۇرگەن وقۋشى قىز­دار كۇي تارتىپ, ءان ايتىپ, بۇرالا بي بي­لەپ, جيىننىڭ كوركىن كەلتىرسە, ال جينال­عان اعايىن-جۇرت ۇلاعاتتى ۇستازعا دەگەن ساعىنىشىن باسىپ قايتتى.

گۇلزەينەپ سادىرقىزى,

جۋرناليست