جول ساپاسى قاشان جاقسارادى؟

جيىندى اشقان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل كازانتسەۆ ۇكىمەت ساعاتىندا كوتەرىلىپ وتىرعان تاقىرىپ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«جول ساپاسى ەلىمىزدىڭ ءار تۇرعىنىن الاڭداتادى. جول – ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى, وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى شارتى جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2025 جىلعا قاراي جولداردىڭ 95 پايىزىن جوندەپ, رەتكە كەلتىرۋ قاجەت», دەگەن ۆيتسە-سپيكەر جول ساپاسىنىڭ تومەن بولۋىنىڭ وبەكتيۆتى دە, سۋبەكتيۆتى دە سەبەپتەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

دەپۋتاتتارعا ەلىمىزدەگى جول سا­لاسىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ باياندادى. ۆە­دومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن شامامەن 1 000 شاقىرىم جولدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. قالعان 3 مىڭ شاقىرىم جولدى 2023 جىلى اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, الدىمىزعا قويعان باستى ماقساتتىڭ ءبىرى – 2025 جىلى رەسپۋب­ليكالىق جەلى بويىنشا نورماتيۆتىك جاع­دايداعى جولداردىڭ ۇلەسىن 100 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. ال جەرگىلىكتى جول جەلىلەرى بويىنشا 95 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ.

كولىكتىك-ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋ ءاۆتوموبيلدى ترانزيتتىك دالىزدەر ارقى­لى قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى 8 ءاۆتوموبيلدى ترانزيتتىك ءدالىز­دىڭ جال­پى ۇزىندىعى 13 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق جەلى بو­يىنشا نورما­تيۆتىك جاعدايدا 90 پايىز جول, جەرگىلىكتى جەلى بويىنشا 80 پايىز جول بار.

بيىل جالپىعا ورتاق پايدالانىلاتىن 11 مىڭ شاقىرىمنان اسا اۆتوجولدا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى ق.وسكەنباەۆ.

مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇ­يەنسەك, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اۆتو­­جول سالاسىن دامىتۋعا 2022 جىلعا 603 ملرد تەڭگە بولىنگەن. قازىرگى تاڭدا ەلى­­مىزدە 17 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق 2024 جىلعا دەيىن 4 مىڭ شا­­­قى­­رىمدى قۇرايتىن جول جەلىسى سالى­نادى.

وسى ورايدا, ۆەدومستۆو باسشىسى «ورتالىق – وڭتۇستىك» باعىتىندا 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى ۇزىندىعى 1 208 شاقىرىمدى قۇرايتىن «قاراعاندى – بالقاش – بۋرىلبايتال – كۇرتى – قوناەۆ» جانە «مەركە – بۋرىلبايتال» جوبالارى اياقتالاتىنىن جەتكىزدى.

«قاراعاندى – بالقاش – بۋرىلبايتال – كۇرتى – قوناەۆ» ۋچاسكەسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 946 شاقىرىم. قازىرگى تاڭدا 428 شاقىرىمدا قوزعالىس اشىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى قوسىمشا 106 شاقىرىم پايدالانۋعا بەرىلمەك. قالعان 412 شاقىرىم 2023 جىلى اياقتالادى.

«ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرلەرىندە جالپى ۇزىندىعى 1 363 شاقىرىم 3 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ولار: «تال­دىقورعان – وسكەمەن», «قالباتاۋ – ماي­قاپشاعاي», ء«ۇشارال – دوستىق». كەلەسى جى­لى وسى ۋچاسكەلەردە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى اياقتا­لادى. بۇگىندە جالپى ۇزىندىعى 768 شا­قىرىم «تالدىقورعان – وسكەمەن» ۋچاس­كەسىندە 649 شاقىرىم جولدا قوزعالىس اشىلدى. قالعان 119 شاقىرىم جول قۇرىلىسى 2023 جىلى اياقتالادى.

جالپى ۇزىندىعى 415 شاقىرىمدى قۇرايتىن «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي» ۋچاس­كەسىندە 159 شاقىرىم جولدا قوزعا­لىس اشىلدى. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 15 شاقىرىم كوسىلادى. قالعان 241 شا­قىرىم جولدى كەلەسى جىلى ىسكە قوسامىز. جالپى ۇزىندىعى 180 شاقىرىم ء«ۇش­ارال – دوستىق» ۋچاسكەسىندە 155 شاقى­رىم جولدا قوزعالىس اشىلدى. ال 25 شاقى­رىم جول 2023 جىلى پايدالانۋعا تاپسى­رىلادى.

باتىس وڭىردە جالپى ۇزىندىعى 736 شاقىرىم «اقتوبە – اتىراۋ –استراحان» اۆتوجولى قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر. ۇزىندىعى 96 شاقىرىم «اقتوبە – قاندىاعاش» ۋچاسكەسىنىڭ 52 شاقىرىمىندا بۇگىندە قوزعالىس اشىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 44 شاقىرىمدا جۇمىستى (ەكى جولاقتى) اياقتاپ, العا قالاسى, بەشتاماق اۋىلى جانە قاندىاعاش قالاسىن اينالىپ ءوتۋ جولدارىنان وزگە بارلىق جولداردى اشامىز. وسى جوبانى تولىق 2023 جىلى اياقتايمىز», دەدى ق.وسكەنباەۆ.

ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى البەرت راۋ قوسىمشا بايانداماسىندا ۆەدومستۆونىڭ كەيبىر دەرەكتەرىمەن كەلىسپەيتىنىن ءبىلدىردى.

«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردىڭ جاي-كۇيى ازاماتتاردىڭ ورىندى شاعىمدارىن تۋعىزىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى دەپۋتات.

البەرت راۋ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردى دامىتۋ تۋرالى ايتا كەلە, بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردى سالۋعا, قايتا جاڭارتۋعا جانە جوندەۋگە جالپى قاجەتتىلىك 12 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇل رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ شامامەن 50 پايىزى. دەگەنمەن مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, جولداردىڭ 90 پا­يىزى قازىردىڭ وزىندە نورماعا سايكەس, ياعني قاناعاتتانارلىق جاعدايدا», دەدى ا.راۋ.

«قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جاقسى جانە قانا­عات­تانارلىق جاعدايداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇلەسى 100 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلاتىنى ايتىلعان. الايدا دەپۋتات بۇل ماقساتتىڭ ورىندالاتىنىنا كۇمان كەلتىرەدى. ويتكەنى ۇلتتىق جوبادا قاراستىرىلعان 40 جوبا­نىڭ 18-ءىن (نەمەسە 45 پايىزىن) جۇزەگە اسىرۋ تەك 2025 جىلدان باستاپ جوسپار­لانعان.

«2025 جىلدىڭ وزىندە «قىزىلوردا – پاۆلودار – ۋسپەن – رف» تاس جولىنىڭ 398 شاقىرىمدىق قاراعاندى – ۋسپەن – رف ۋچاسكەسىن جوندەۋ, «شالقار – بوزوي – وزبەكستان» 242 شاقىرىم تاسجولىنىڭ قۇرىلىسى, ەلىمىزدىڭ ورتالىعى مەن وڭتۇستىگىن بايلانىستىراتىن جەزقازعان – ارقالىق جولىنىڭ كەي جەرىندەگى گرەيدەرلەردى جوندەۋ سەكىلدى ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر», دەدى ا.راۋ.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, «ورتالىق-باتىس – استانا – قورعالجىن – تورعاي – ىر­عىز» كولىك ءدالىزىن جاساۋ ءالى باستال­ماعان, ال جوباعا 3 ملرد تەڭگە جۇم­سالعان. ونىڭ پىكىرىنشە, ۇلتتىق جوبانىڭ بەلگىلەنگەن پارامەترلەرى ورىندالماعان. بۇل ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمدەرىن نەمەسە جوسپارلانعان كورسەتكىشتىڭ ءوزىن قايتا قاراۋ قاجەت دەگەندى بىلدىرەدى.

بۇل رەتتە ا.راۋ قۇرىلىسقا بەرىلەتىن حالىق­ارالىق نەسيەلەردىڭ ۇزارتىلۋىن ەسەپ كوميتەتى بەلگىلەيتىنىن ەسكە سالدى. بۇل باعامدىق ايىرماشىلىق پەن پايىزدىق تولەمدەر ەسەبىنەن جوبا قۇنىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. ماسەلەن, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى بويىنشا 2015-2024 جىلدار ارالىعىندا نەسيە 4 رەت ۇزارتىلعان. وسىعان وراي دەپۋتاتتار ۋاكىلەتتى ورگان وبلىس اكىمدىكتەرىمەن جانە «قازاۆتوجولمەن» بىرلەسە وتىرىپ, جوسپارلانعان جول جوبالارىن ۋاقىتىلى پايدالانۋعا بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. البەرت راۋ ءوز سوزىندە جەرگىلىكتى جولداردى دامىتۋعا قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە دە توقتالدى.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جەرگىلىكتى جولداردىڭ 80 پايىزى قاناعات­تا­نارلىق جاعدايدا. الايدا زەرتتەۋ نا­تيجەسى كورسەتكەندەي, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردىڭ 18 مىڭ شاقىرىمىندا نەمەسە 26 پايىزىندا عانا اسفالت-بەتون جابىنى بار. ال قالعان 74 پايىزى قيىرشىق تاس, توپىراقپەن جابىلعان. سوندىقتان دەپۋتات مينيسترلىكتىڭ كورسەتكىشتى قالاي ەسەپتەگەنىنە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى.

«دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فو­رۋمنىڭ رەيتينگى بويىنشا قازاقستان جول ساپاسى بويىنشا 141 ەلدىڭ ىشىندە 93-ورىندا. كەنيا مەن تانزانيا ەلدەرى بىزدەن جوعارى تۇر», دەدى ا.راۋ.

ول مۇنداي جاعدايلاردىڭ سەبەپ­تە­رىنىڭ ءبىرى – بيتۋم جەتىسپەۋشىلىگى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

«جول بيتۋمىنىڭ تاپشىلىعى 2022 جىلى 200 مىڭ توننانى قۇرايدى. ال بۇل ۇلكەن كولەمدە مۇناي وندىرەتىن ەل ءۇشىن ۇيات. پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا ۇكىمەت بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋى كەرەكتىگىن ايت­قان بولاتىن», دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات ا.راۋ.

وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جولداردىڭ ساپاسىن باعالاۋ كريتەريلەرىن قيىرشىق تاستى جانە توپىراقتى جولداردى قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جولدار قاتارىنا جاتقىزباۋ بولىگىندە قايتا قاراۋدى ۇسىندى. سونداي-اق دەپۋتات سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتىڭ مالىمەتتەرىن العا تارتىپ, تومەن كورسەتكىش سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – جولداردى سالۋ مەن جوندەۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندەگى سىبايلاس جەمقورلىق اسەرى ەكەنىنە نازار اۋداردى.

«قازاۆتوجول» اق ۇسىناتىن اۆتو­مو­بيل جولدارى كوميتەتى مەن جول سالا­سىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى اتقارىلعان جۇمىستار مەن پايدالانىلعان ماتەريال­داردىڭ ساپاسى بويىنشا جىل سا­يىن كو­تەرىلەتىن ماسەلەنى شەشەتىن كەز جەتتى. سونداي-اق اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى مەن «قازاۆتوجول» اق ءبىرىنشى باس­شىلارىنىڭ ورىندالعان جۇمىس ساپا­سىنداعى انىقتالعان زاڭبۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ كەرەك», دەدى ا.راۋ.

وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جول سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى ءوز ۇسىنىستارىن ايتتى.

دەپۋتات ايبەك پاياەۆ اۆتوموبيل جولدا­رىنىڭ اقىلى ۋچاسكەلەرىنەن تۇسكەن الىمدار 9,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعا­نىن, ونىڭ 45 پايىزى نەمەسە 4,1 ملرد تەڭگەسى عانا سول ۋچاسكەلەردى جوندەۋگە جانە كۇتىپ ۇستاۋعا, 55 پايىزى باع­دارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەنگە قىزمەت كورسەتۋگە جانە باسقا دا شىعىندارعا باعىتتالعانىنا توقتالدى.

ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا دەپۋتاتتار ءتيىستى مينيسترلىككە ءوز ۇسىنىستارىن بەردى.