گازى باردىڭ نازى بار

ەۋروپادا گازدى ەڭ قىمباتىنان تۇتىناتىن ەل – شۆەتسيا (1 مىڭ تەكشە مەترگە – 1 973,8 دوللار). سونداي-اق دانيا (1 363,4 دوللار) مەن نيدەرلاندتا دا (1 191,5 دوللار) گاز قۇنى قىمبات سانالادى.

«دەگەنمەن, ەلدىڭ قاراپايىم تۇر­عىندارى ءۇشىن باعانىڭ ءوزى ەمەس, گاز­دىڭ قارجىلىق قولجەتىمدىلىگى, ياعني تاريف­تەردىڭ جالاقىعا قاتىناسى ما­ڭىزدى بولىپ, بۇل تۇتىنۋشىعا تاۋار جۇك­تەمەسىنىڭ قانداي ەكەنىن تىكەلەي كورسەتەدى. قازاقستان بۇل كورسەتكىش بو­يىن­شا دا كوش باستايدى: مۇندا ورتاشا جالاقىعا 8,6 مىڭ تەكشە مەتر تابيعي گاز تۇتىنۋعا بولادى. ودان كەيىن رەسەي (7,5 مىڭ تەكشە مەتر گاز) مەن ۇلىبريتانيا (6,3 مىڭ تەكشە مەتر گاز) تۇر», دەپ حابارلايدى Finprom اگەنتتىگى.

اگەنتتىك ساراپشىلارىنىڭ دەرەگىن­شە, قازاقستاندا تومەن گاز باعاسىنىڭ ساقتالىپ وتىرۋى العاش رەت ەمەس. 2019 جىلى ءتىپتى تاريف 2018 جىلدىڭ جەل­توق­سانىمەن سالىستىرعاندا 4,3 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. 2020 جىلى نەبارى 0,3 پايىزعا قىمباتتاعان. 2021 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا تامان 5,5 پايىزعا دەيىن ءوسىم بايقالدى. ال بيىل تامىز ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تارا­تۋ جەلىلەرى ارقىلى تاسىمالدانا­تىن گاز تاريفتەرىنىڭ كوتەرىلۋى جىل باسى­مەن سالىستىرعاندا نەبارى 0,1 پايىزدى قۇراعان.

قازىر ەلىمىزدە تابيعي گازدى تاراتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقىرىلىپ جاتىر. مەملەكەت ءار تۇرعىننىڭ تابيعي گازدى تۇتىنعانىن قالايدى. بىراق بۇل بىردەن ىسكە اساتىن شارۋا ەمەس. Ranking مالىمەتى بويىنشا, جىل باسىندا كوشەدەگى گاز جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 34,8 مىڭ شاقىرىم بولعان. بۇل بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 6,6 پايىزعا جوعارى. ءبىر جىلدا 2,3 مىڭ شاقىرىم قوسىلعان. 74,1 شاقىرىم جەلى مامان قولىن تىلەپ تۇرسا, 2021 جىلى 103 شاقىرىم جەلى جوندەۋدەن وتكەن.

«2010-2021 جىلدارى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن 1,3 مىڭنان استام گازداندىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, وڭىرلەردە 18 مىڭ شاقىرىمنان كوپ گاز تاراتۋ جۇيەسى سالىندى. نەگىزى­نەن, 2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ۇزىن­­دىعى 1,06 مىڭ شاقىرىم بولاتىن «قىزىل­وردا – استانا» مارشرۋتى بويىن­شا «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇ­بى­رىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ قۇ­رىلى­سى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىل­دى. 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان گاز سالا­سىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپار دەرەگى بويىنشا, 2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا حالىقتى گازداندىرۋ دەڭگەيى 53,1 پايىزعا جەتتى. ياعني 9,8 ملن ادام تابيعي گازدى پايدالانىپ وتىر. گازداندىرۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى مەن جا­ڭا تۇتىنۋشىلاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىس­تى 2010-2021 جىلدار ارالىعىندا ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋ كولەمى 106 پايىزعا – 9 ملرد تەكشە مەتردەن 18,6 ملرد تەكشە مەترگە ءوستى», دەيدى ساراپشىلار.

Index Mundi مالىمەتى بويىنشا, قاراستىرىلعان 213 ەلدىڭ 144-ىندە عانا ازاماتتار تابيعي گازدى تۇتىنىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە قازاقستان گاز تۇتىنۋدىڭ جالپى كولەمى بويىنشا 43-ورىندا. ءبىزدىڭ ەل ءبىر جىلدا 15,4 ملرد تەكشە مەتر تابيعي گاز جاققان. ال جان باسىنا شاققانداعى گاز تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا 41-ورىندامىز ء(بىر جىلدا – 805,1 تەكشە مەتر). قازاقستانداعى جان باسىنا شاققانداعى گاز تۇتىنۋ كولەمى تمد-داعى ارمەنيا, مولدوۆا, قىرعىزستان, تاجىكستان ەلدەرىنەن دە جوعارى تۇر.

ەلدەگى گاز ءوندىرىسىن قامتاماسىز ەتىپ, گاز تاراتۋدى ىم-جىمىن بىلدىرمەي ىسكە اسىرۋعا ءتيىس «QazaqGaz» كومپانياسى­نىڭ باسشىسى سانجار جاركەشوۆ كۇنىمىزدى ارەڭ كورىپ وتىرمىز, انە-مىنە تاقىرعا وتىرىپ قالامىز دەگەن قاۋىپ بار ەكەنىن ءار جيىندا ايتىپ ءجۇر. گازعا جاۋاپتى باس مەكەمە باس­شىسىنىڭ الاڭداۋىنا قاراپ ەل­دەگى گاز احۋالىنىڭ ءماز ەمەستى­گىن اڭعا­رۋعا بولادى. ونىڭ سوزىنە دەن قوي­­ساق, وندىرۋشىلەر گاز شىعارۋعا ق ۇلىق­­­تى ەمەس. سەبەبى گاز باعاسى تومەن. ارزان باعا ءوندىرىس شىعىنىن اقتاماي­دى. سوعان بايلانىستى مەملەكەت ەندى تابي­عي گازدى رەسەيدەن ساتىپ الساق پا دە­گەن نيەتى بار ەكەنىن جاسىرماي ايتا باس­تادى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشو­لا­قوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, شىعىس قازاق­ستان مەن سولتۇستىك ءوڭىردى گازداندىرۋ ءۇشىن ەكى نۇسقا ەسەپكە الىنىپ وتىر.

«مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ گازداندىرۋ نۇسقاسىن قاراستىرۋ ءۇشىن بولجامدى تۇتىنۋ كولەمىن ەسەپتەپ رەسەيلىك تاراپقا جىبەردى. سونداي-اق گاز قۇبىرىنىڭ ءبىرشاما وپتيمالدى جەلىلەرى دە انىقتالدى, ولار – ءبىر تارماعى پاۆلوداردا بولاتىن بارناۋل – رۋبتسوۆسك – سەمەي – وسكەمەن باعىتى. ۇزىندىعى – 1 مىڭ شاقىرىم. سونىمەن بىرگە بولجامدى 644 شاقىرىمعا سوزىلاتىن يشيم – پەتروپاۆل – كوكشەتاۋ – استانا باعىتى بار. قازىر رەسەيلىك تاراپ ەسەپتەپ جاتىر», دەگەن ەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.