قازاقستان مەن تۇركيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى

2022 جىلعى 12-13 قازان كۇندەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شاقىرۋىمەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارىن جۇزەگە اسىردى.

تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ر.ت.ەردوعاننىڭ قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا وتكەن جوعارى دەڭگەيلى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ 4-ءشى وتىرىسى ەلدەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام بولدى.

پرەزيدەنتتەر بۇل ساپاردىڭ ەكى ەل اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساياسي ديالوگتى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءوزارا ساپارلار مەن كەزدەسۋلەر ارقىلى جالعاستىرۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ءوزارا دوستىق پەن تۇسىنىستىك جاعدايىندا وتكەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا تاراپتار ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى.

تاراپتار 2022 جىلعى 2 ناۋرىزدا تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ 30-جىلدىعى اتالىپ وتكەنىن نازارعا الا وتىرىپ, تومەندەگىلەردى مالىمدەيدى:

30 جىلدا ورتاق تاريح, ءتىل مەن مادەنيەتكە نەگىزدەلگەن دوستىق پەن باۋىرلاستىق بايلانىستارعا, تىعىز ساياسي ديالوگ پەن كوپ قىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ قارقىنىنا قاناعاتتانۋشىلىقتارىن ءبىلدىردى. ەكى ەل اراسىداعى جان-جاقتى ىقپالداستىقتى نىعايتىپ, دامىتۋدا 1994 جىلعى 17 قازانداعى تۇركيا رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم مەن 2009 جىلعى 22 قازانداعى تۇركيا رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدەر ماڭىزدى ءرول اتقارىتىنىن راستادى.

وسى رەتتە, تۇركيا مەن قازاقستان اراسىندا مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالالارىن رەتتەيتىن اۋقىمدى شارتتىق-قۇقىقتىق بازا قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى.

2021 جىلى تۇركيا قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرى اراسىندا 5-ءشى ورىندى يەلەندى. تاراپتار, ەكىجاقتى ساۋدا كولەمىنىڭ تۇراقتى تۇردە ارتۋىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتىپ, الداعى جىلداردا ساۋدا كولەمىن تەڭگەرىمدى تۇردە 10 ملرد. دولل. جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. 2022 جىلعى 4 ناۋرىز كۇنى استانا قالاسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇركيا-قازاقستان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 12-ءشى وتىرىسىنىڭ وتكىزىلگەنىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتىپ, وتىرىس سوڭىندا قول قويىلعان ءىس-ارەكەت جوسپارىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى. تاراپتار ترانسكاسپي شىعىس-باتىس ورتا ءدالىز ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ ۇلعايۋىن قۇپتاي وتىرىپ, كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا  ۋاعدالاستى. ترانسكاسپي باعىتىن جانە باكۋ-تبيليسي-كارس جاڭا جەلىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ءتيىستى مەكەمەلەر اراسىنداعى ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلاتىن ءوزارا دوستىق پەن باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن مادەني-گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستاردىڭ دا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا قاناعاتتانۋشىلىق ءبىلدىردى.

قورعانىس ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ جانە وسى ماقساتتا بىرلەسكەن ءوندىرىستى قوسا العاندا, ءارتۇرلى ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋعا كەلىستى. تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ بارلىق تۇرلەرىنە قارسى تاباندى كۇرەسۋگە, ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن بارلىق قۇرىلىمدارعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋگە, قورعانىس پەن قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ديالوگ تەتىكتەرى ارقىلى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە كەلىستى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىندا تۇركيانىڭ «مااريف» قورىنىڭ قازاقستانداعى قىزمەتىن باستاۋىنا قاجەتتى قولداۋ كورسەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. قورشاعان ورتا جانە ورمان شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ەكىجاقتى ءارى تۇركى الەمى اياسىندا باق جانە اقپارات سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ۇيلەستىرۋدى تەرەڭدەتۋگە كەلىسىپ, وسى ورايدا, تۇركى ەلدەرىنىڭ اقپارات اگەنتتىكتەرى وداعىنىڭ قۇرىلۋىن قۇپتادى. جاھاندىق جانە وڭىرلىك تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋ ماقساتىنا سايكەس بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى (تمۇ) جانە باسقا حالىقارالىق ۇيىمداردا جانە كوپجاقتى پلاتفورمالاردا ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, بارلىق مۇمكىن بولعان جاعدايلاردا تاراپتاردىڭ حالىقارالىق ۇيىمداردا ۇسىنىلعان شەشىمدەرى مەن باستامالارىن جانە كانديداتۋرالارىن ءوزارا قولداۋعا كەلىستى. تاراپتار ءوزارا ماڭىزدى جاھاندىق ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسىپ, حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ ۇقساستىعىن راستادى. بۇۇ, ەقىۇ, اوسشك, ەىۇ, يىۇ, تمۇ مەن باسقا دا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار شەڭبەرىندە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا ۋاعدالاستى. ەكى ەل اراسىنداعى تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, تۇركسوي, تۇركپا جانە تۇركى اكادەمياسىنىڭ قۇرىلعاننان بەرگى جەتىستىكتەرىنە قاناعاتتانۋشىلىق بىلدىرە وتىرىپ, ولاردىڭ تۇركى الەمىندەگى بىرلەسكەن جانە ۇيلەستىرىلگەن ءىس-قيمىلداردى قامتاماسىز ەتۋدەگى جانە تۇركى الەمىنىڭ قۇندىلىقتارى مەن مۇددەلەرىن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ارەنادا ودان ءارى ارتتىرۋعا بەيىلدىلىگىن اتاپ ءوتتى. ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن  تولىققاندى ۇيىمعا اينالدىرۋ جونىندەگى قازاقستان توراعالىعىنىڭ باستاماسىن بىرتىندەپ جۇرگىزۋگە, سونداي-اق ونىڭ الەۋەتىن بىرلەسىپ دامىتۋعا نيەتتى ەكەندەرىن ءبىلدىردى. جاستار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مانساپتىق وسۋىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى  ادام رەسۋرستارى سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى نىعايتۋعا كەلىستى. قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ءتيىمدى تۇردە دامىتا بەرۋگە جانە وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا ۇلەس قوساتىنداي ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە دەگەن نيەتتەرىن قۋاتتادى.

تاراپتار 2022 جىلعى 10-11 مامىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆتىڭ تۇركياعا جانە تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ر.ت.ەردوعاننىڭ قازاقستانعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارلارى مەن قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جوعارى باعالاپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا كۇش-قۋات سالۋعا دايىندىعىن راستادى.

وسى بىرلەسكەن مالىمدەمە 2022 جىلعى 12 قازاندا استانا قالاسىندا قازاق جانە تۇرىك تىلدەرىندە قابىلداندى.