كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا تسيفرلى اكتيۆتەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قۇجاتتار جونىندە ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوبالارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تسيفرلىق ماينينگتى قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەندى.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى – تسيفرلىق اكتيۆتەردى ءوندىرۋ مەن اينالىمعا شىعارۋ سالاسى ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز قۇرۋ. وسىعان بايلانىستى بىرنەشە ماسەلە قاراستىرىلعان. ءبىرىنشى ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاتىستى. وسى باعىتتا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدى رەتتەۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى ەنگىزىلمەك. سونداي-اق زاڭ جوبالارى كەن ورىندارىنا جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«ماينەرلەر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىلارىنا اينالىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن ماينينگ قىزمەتىن نەگىزىنەن بۇلتتى قىزمەتتەردە رەزيدەنتتەر جۇزەگە اسىرىپ كەلدى. قازاقستان بلوكچەين يندۋسترياسىنىڭ شيكىزات بەرەتىن قوسالقىسى رەتىندە پايدالانىلدى. زاڭ جوبالارى ارقىلى ءبىز ماينەرلەردى قازاقستاندا ليتسەنزيا الۋعا, ياعني زاڭدى تۇلعالار قۇرۋعا جانە سالىق سالۋدىڭ تولىققاندى سۋبەكتىلەرى بولۋعا مىندەتتەيمىز», دەدى ە.سمىشلياەۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ماينينگ-پۋلدار دا ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. سوندىقتان قۇجات ءوزارا بايلانىستى قامتاماسىز ەتپەك. ماينەرلەر مەن ماينينگ-پۋلداردىڭ قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋ مينيسترلىگى رەتتەيدى جانە ليتسەنزيالايدى.
«كريپتوۆاليۋتانى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭى قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى ءۇشىن تاۋەكەلسىز, حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ يۋريسديكتسياسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى دەپ بولجانعان. ايتا كەتۋ كەرەك, قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتا تولەم قۇرالى ەمەس. ەلىمىزدە ونىڭ اينالىمىنا تىيىم سالىنعان. سونىمەن, قۇرىلىپ جاتقان ەكوجۇيەدە جاڭا قارجى ينستيتۋتى – قازاقستاندىق كريپتو-بيرجالار دامىپ كەلەدى. ولاردىڭ قىزمەتى كەنشىلەرگە 2024 جىلدان باستاپ ءوز كاپيتالىنىڭ 75 پايىزىنا دەيىن وتاندىق كريپتو بيرجالارىندا ايىرباستاۋعا مىندەتتى تالاپ ەنگىزۋ ارقىلى قولداۋ كورسەتىلەدى.
سالىق سالۋ ماسەلەسىنە توقتالساق. ءار كيلوۆاتتقا بەرىلەتىن تسيفرلى ماينينگ تولەمى مەن جابدىقتاردى قوسىلعان قۇن سالىعىنا قوسىمشا, ماينەرلەرگە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنان, ماينينگ پۋل تابىسىنا سالىقتان, كريپتو بيرجاداعى وپەراتسيالاردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كىرىس كىرگىزۋ جوسپارلانعان», دەدى ە.سمىشلياەۆا.
تىركەلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەر اينالىمىن, ونىڭ ىشىندە ولاردى شىعارۋ مەن ايىرباستاۋدى رەتتەۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبىن ەنگىزۋ, سونداي-اق كريپتوۆاليۋتا ايىرباستاۋ كەزەڭىندە ماينينگ كومپانيالارىنىڭ حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبىن ايقىنداۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىندا تىركەلگەن (قامتاماسىز ەتىلگەن) تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ تۇرلەرى بەكىتىلەدى جانە ولاردىڭ اينالىمىنىڭ ءتارتىبى ايقىندالادى, ول بۇعان دەيىن قازاقستان زاڭناماسىندا جازىلماعان ەدى.
مۇنداعى باستى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – وسى ۋاقىتقا دەيىن سالىق الاڭىنان تىس بولعان ماينەرلەرگە سالىق سالۋ. كريپتويندۋسترياعا سالىق سالۋ جۇيەسى بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى: جابدىقتى اكەلۋ كەزىندەگى ققس, ليتسەنزيا ءۇشىن تولەم, كيلوۆاتتقا تسيفرلىق ماينينگ اقىسى, الىنعان سىياقىدان كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى, ماينينگ-پۋلداعى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى, كريپتوۆاليۋتالارداعى ايىرباستاۋ اقىسى.
جاڭا زاڭ جوباسى سالىق جانە اكىمشىلىك كودەكستەردى, «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى» جانە «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى» زاڭداردى, سونداي-اق «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى دا قوزعايدى. ماجىلىستەگى تالقىلاۋ ناتيجەسىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق اكتيۆتەرى تۋرالى» زاڭ جوباسىن 99 دەپۋتاتتىڭ 90-ى ماقۇلادى, 4 دەپۋتات قالىس قالدى.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن شۆەيتساريا فەدەرالدىق كەڭەسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر, حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىكتەر جانە كونسۋلدىق مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ اقىلى ەڭبەك قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
«زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – وسى كەلىسىمنىڭ كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن مەملەكەتىشىلىك راسىمدەردى جۇرگىزۋ. بۇل قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستانعا جانە شۆەيتسارياعا ءوز ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرىندەگى, حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىكتەرىندەگى, سونداي-اق كونسۋلدىق مەكەمەلەرىندەگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ەكى مەملەكەت اۋماعىندا اقىلى ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردى ءوزارا نەگىزدە شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا شۆەيتساريا قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى نەگىزگى ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى», دەدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسيلەنكو.
وسى ورايدا ول كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ەلدەر اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىن ايتتى. قۇجات اياسىندا ءوز ەلدەرىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتىندە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن شەتەلگە جولداناتىن قازاقستان مەن شۆەيتساريانىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتتەرى پەرسونالىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە قولايلى جاعداي جاسالماق.
«شارت قازاقستاننىڭ زاڭناماسىنا, ەلىمىز راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتارعا, مەملەكەتىمىز مۇشە بولىپ سانالاتىن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ شەشىمدەرىنە قايشى كەلمەيدى», دەدى ر.ۆاسيلەنكو.
بۇدان بولەك, «گەودەزيا, كارتوگرافيا جانە كەڭىستىكتىك دەرەكتەر تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن ونىڭ ىلەسپە قۇجاتى ەكىنشى وقىلىمدا قارالدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى قۇدايبەرگەن ەرجان- نىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قۇجاتتىڭ مىندەتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىن دالدىگى جوعارى گەودەزيالىق كوورديناتتار جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ اياسىندا ەلدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق كارتوگرافيالىق نەگىزىن جاساۋ. قۇجاتتا گەودەزيا جانە كارتوگرافيا سالاسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان نورمالار ەسكەرىلگەن. وسى ورايدا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ جەدەلدىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان نورمالار قامتىلىپ وتىر.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. اتاپ ايتقاندا, ۇعىمدىق اپپاراتتى جاڭا انىقتامالارمەن تولىقتىرۋعا, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋعا, گەودەزيالىق پۋنكتتەردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, گەودەزيالىق جانە كارتوگرافيالىق قىزمەت سۋبەكتىلەرى مەن ۇلتتىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر قورى اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. گەودەزيالىق جانە كارتوگرافيالىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ قاعيداتتارى, مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇرگىزۋ ءتارتىبى ناقتىلاندى. زاڭ جوباسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن قولدانىسقا ەنگىزۋ مەرزىمدەرى بەلگىلەندى.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس بىرقاتار زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. دەپۋتاتتار «راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» قۇجاتتى تالقىلاماق. زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.
«زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – قازاقستان اۋماعىندا 2022 جىلعى 4-7 قاڭتار ارالىعىندا جاپپاي تارتىپسىزدىكتەرگە بايلانىستى قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتار جاساعانداردى قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتۋ نەمەسە سوت تاعايىنداعان جازانىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ. قۇجات ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاتەر توندىرمەيتىن قىلمىستار جاساعان ادامدارعا مەملەكەت پەن قوعام جاعىنان مەيىرىمدىلىك جانە ىزگىلىك اكتىسى بولىپ وتىر», دەدى ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆ.
سونداي-اق «اگلومەراتسيالاردى دامىتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەر جونىندە ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى البەرت راۋ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوبالارى ەلدى مەكەندەردى بەلگىلى ءبىر كريتەريلەر بويىنشا اگلومەراتسياعا جاتقىزۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ, ۋاكىلەتتى ورگان مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وسى سالانى رەتتەۋدەگى جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتىلايدى. ءماجىلىس ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى قىزمەت ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.