كاسپي ءوڭىرىنىڭ مۇمكىندىگى جوعارى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە الەمنىڭ گەوساياسي كارتاسىندا كاسپي ايماعىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا. بۇل وڭىردە ءىرى الەمدىك ويىنشىلاردىڭ مۇددەلەرى بار. سوندىقتان ايماققا مۇقيات نازار اۋدارىلاتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك.

كاسپي ماڭىنداعى بەس ەلدىڭ ۇشەۋى, ياعني قازاقستان, ازەربايجان جانە تۇرىكمەنستاننىڭ تەڭىزگە شىعا المايتىنى بەلگىلى. سوندىق­تان كاسپي قازاقستان ءۇشىن ما­ڭىزدى سۋ جولى جانە ترانزيتتىك رەسۋرس بولىپ سانالادى.

– قازاقستان بارلىق الەمگە اشىق جانە كاسپي ماڭى ەلدەرى­مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ەرەكشە ءمان بەرەدى. قازاقستاننىڭ كاسپي ماڭى ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى وسى جىلدىڭ 6 ايىندا 12,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. كورسەتكىش بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 7,4 پايىزعا وسكەن. سونىمەن قاتار قازاقستانعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنىنىڭ وڭ سەرپىنى بايقالادى. 2005-2022 جىلدارى بۇل كورسەتكىش 19,1 ملرد دوللاردى قۇرادى, – دەدى ءا.قۋانتىروۆ ماسكەۋدىڭ سكولكوۆو يننوۆاتسيالىق ورتالىعىن­دا كاس­پي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ەكو­­نوميكالىق ۆەدومستۆولارىنىڭ باس­شىلارىمەن وتكەن بيزنەس-تاڭعى استا.

سونداي-اق ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قازاقستان ءوڭىر ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىز كولىك باعىتتارىن ارتاراپ­تاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارا­مىز. ويتكەنى قازىرگى گەوساياسي جاع­داي ءداستۇرلى لوگيستيكالىق تىز­بەكتى وزگەرتتى. ترانسكاسپي حالىق­ارالىق كولىك باعدارىنىڭ بايلانىستىرۋشى ءدالىزى ترانزيتتىك جانە سىرتقى ساۋدا جۇكتەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى بو­لىپ سانالادى. باسقا باعىتتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن سولتۇستىك-وڭتۇستىك ءدالىزىن دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جول كارتاسىن ازىرلەۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ونىڭ پىكىرىنشە, كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ كووپەراتسيالىق جوبالاردى دامىتۋ, ءوزارا ينۆەس­تيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ۇلكەن الەۋەتى بار. قازىرگى تاڭدا ترانسكاسپي باعىتىن دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستان اقتاۋ مەن قۇرىق كاسپي ماڭى پورتتارىنىڭ جۇك الەۋەتىن ارتتىرۋدا. سونداي-اق ازەربايجان, گرۋزيا جانە تۇركيامەن تاريفتىك ساياساتتى ۇيلەستىرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى.

قازاقستان اقتاۋ پورتىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىق بولىپ سانالاتىن «كاسپي ماڭى ازىق-ت ۇلىك حابى» ينۆەستيتسيالىق جوباسىن قاراۋدى ۇسىندى. بۇل جوبا ەلدەر اراسىنداعى تاۋار قوزعالىسىن ايتارلىقتاي جەڭىل­دەتەدى. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىن­دا اشحابادتا قازاقستان پرە­زيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كاسپي ماڭى ازىق-ت ۇلىك حابىن قۇرۋدى ۇسىندى.

ءا.قۋانتىروۆ كولىك-لوگيس­تي­كا­­لىق جانە ينۆەستي­تسيالىق-ەكو­نوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق ەل تابيعي بايلىقتاردى بولاشاق ۇرپاققا ساقتاپ قالۋ ءۇشىن پلانەتانىڭ ما­ڭىزدى ەكوجۇيەسى رەتىندە كاسپي تەڭىزىنىڭ بيولوگيالىق جانە باسقا دا رەسۋرستارىنا ۇقىپتى قاراۋ كەرەكتىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.